Adam shyǵynyn boldyrmaý mańyzdy

Qazirgi kezde Jambyl obly­synda júzden astam ózen jáne Aqkól, Bılikól kólderi men Balqash kóliniń bir bóligi orna­lasqan. Sondaı-aq iri Tas­ótkel, Teris-Ashybulaq, Yn­taly, Qaraqońyz, Qaqpatas sý qoı­malary men 112 toǵan taǵy bar. Atal­ǵan sý arnalarynyń bári de óńir­diń árbir aýdany men aýyl­daryna jaqyn. Al qaı kezde de tilsiz jaýdyń túbi tuńǵıyq, tereńi qurdym ekeni belgili. Biraq demalys úshin, kóńil kóterý maqsatynda, sergý ádetimen sýǵa túsýdiń sońy kóp jaǵdaıda adam ólimine ákelip soǵyp jatady. Má­selen, ótken jyly sýǵa ketý oqıǵasy Baızaq aýdanynda kóp tirkelgen. Eń ókinishtisi, sýǵa batý boıynsha atalǵan aýdanda baqılyq bolǵandardyń kóbi balalar eken. Baızaq aýdanynda ótken jyly 3 adam sýǵa ketý saldarynan qaıtys bolsa, onyń ishinde 2 bala bar. Mundaı jaǵdaı Taraz qalasy men Shý, Jambyl, Moıynqum, Jýaly, Merki, T.Rys­qulov jáne Sarysý aýdanda­rynda da oryn alǵan. Atalǵan aýdandarda da ekiden-úshten balalar sýǵa ketip, qaza bolǵan. Tek Qordaı jáne Talas aýdandarynda mundaı oqys oqıǵa tirkelmegen. «О́tken jyly oblystyń sý aıdyndarynda 16 sýǵa batý oqıǵasy bolyp, sonyń saldarynan 17 adam kóz jumǵan. Onyń ishinde 9 bala bar. Osy oraıda ótken jyly tıisti jumystar atqarylyp, nátı­jesinde sýǵa ketý 6 oqıǵaǵa, qaıtys bolǵan adamdar sany 8-ge tómendedi. Al qaza bolǵan balalar sany tórteýge kemidi», deıdi oblystyq Tótenshe jaǵdaılar departamenti azamattyq qorǵanys basqarmasynyń bastyǵy Rýslan Sharıev. Mundaı qaıǵyly oqı­ǵanyń aldyn alý áýeli árbir adam­nyń ózine baılanysty. Qaýip­sizdik sharalaryn barynsha saq­tap sýǵa túsýge ruqsat etilgen. Deıturǵanmen, bul maqsatta tıis­ti sala ókilderi jumystar júr­gizilip jatqanyn aıtady. Nátıjesinde, jyl bastalǵaly beri tórt aı ishinde oblystaǵy sý aıdyndarynda tótenshe jaǵdaı tirkelmepti. Buǵan bir jaǵynan óńirde qabyldanǵan karantın talaptary da áser etken. Búginde tótenshelikterdiń jazǵy maýsymǵa jabdyqtary daıyn eken. Sý qaýpiniń aldyn alýǵa 17 tehnıka, 12 júzý qu­raly uıymdastyrylypty. Budan bólek, 27 birlik qutqarý jabdyǵy daıyndalypty.

Tilsiz jaýdyń taǵy bir túri – órt. Bul da kóktemniń sońyn ala, jaz mezgili jaqyndaǵanda tutanýy yqtımal qaýiptiń biri. Osydan birer jyl buryn Shý jáne Moıynqum dalasyndaǵy «Qosqudyq» orman mańynan shyqqan órttiń talaı alqapty alyp ketkeni el esinen shyǵa qoıǵan joq. Búginde óńirde órttiń aldyn alý jumystary qandaı deńgeıde júrgizilýde? Apattyń aıtyp kelmeıtinin eskersek, buǵan da tastúıin daıyndyq qajet bolyp tur. Bul oraıda ob­lystyq Tótenshe jaǵdaılar departamenti memlekettik órt baqylaý basqarmasynyń bas­tyǵy Maqsat Ákimbaev oblys aýmaǵynyń ǵaryshtyq monı­to­rıngin júrgizýge ótken jyly oblys bıýdjetinen 5 mıllıon 200 myń teńge bólingenin aıtty. Bul bastama osy jyly da jalǵasyn tabady. «Bıyl úsh ret oblystyń jalpy kólemi 3,048 mıllıon gektar bolatyn memlekettik orman qory aýma­ǵyn «Qazavıaormanqorǵaý» respýb­lıkalyq mekemesiniń avıatehnıkasymen ushý arqyly áýeden kúzetý júrgiziletin bolady. «Qazavıaqutqarý» aksıonerlik qoǵamynyń avıatehnıkasymen óńirdegi órtke qaýipti ýchaskelerdi aralap shyǵý, olardyń órtke qarsy jaǵdaıyna monıtorıng júr­gizý úshin oblys ákimdigi ar­qyly aǵymdaǵy jyly 47 mıllıon 500 myń teńge bólinip, 48 ushý saǵaty belgilendi. Sondaı-aq memlekettik orman qorynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý úshin 217 mıllıon teńge bólindi», deıdi ol.

Talaı adamnyń ómirin qıǵan tilsiz jaý qaı kezde de tutqıyldan tap berýi múmkin. Bul oraıda Jambyl óńirinde qaýiptiń aldyn alý maqsatynda tıisti sharalar uıymdastyrylýda. Qarajat bó­linip, jumys kúshi de jolǵa qoıylǵan.