Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde jerlengen Abylaı hannyń qazaq tarıhyndaǵy orny men uly tulǵalarymyzdy ulyqtaý maqsatynda uıymdastyrylǵan tarıhı-tanymdy qoıylymdy R.Seıtmetov atyndaǵy Túrkistan qalalyq sazdy-drama teatrynyń ártisteri qoıdy.
«Tarıhı qoıylym 18 mamyr – Halyqaralyq mýzeıler kúnine jáne El Táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereıtoıyna oraı uıymdastyrylyp otyr.
«Áziret Sultan» qoryq-mýzeıi atalǵan teatrlandyrylǵan qoıylym arqyly tarıhı shyndyqty úılestirýge kúsh saldy. Mýzeıge kelýshilerdiń suranysy boıynsha tarıhı oqıǵalarǵa qyzyǵatyndyǵyn jáne tarıhı tulǵalardyń ómiri jaıly bilýge qushtar ekendigin kórsetti. Halyq arasynda Abylaı hannyń tarıhı tulǵasy keńinen nasıhattalatyndyǵyn eskersek, bul qoıylymnyń jas urpaqtyń otanshyldyq sanasynyń jetilýine, tulǵalyq damýyna tıgizer paıdasy mol ekendigin baǵamdaımyz», dedi tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıdiń dırektory Nurbolat Ahmetjanov.
Belgili ǵalym A.I.Levshınniń jazbalarynan «1771 jyly Túrkistanda Abylaıdy qazaqtyń bas hany etip kóterý rásimi ótken. Oǵan Uly júz, Orta júz, Kishi júz handary men sultan-bıleri, el qorǵaǵan batyrlary, «tashkenttikter men túrkistandyqtardyń» tańdaýly ókilderi qatysqan. Jáne bul saltanat Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde ótedi. Onda Quran oqylyp, jıylǵan dúıim jurt Abylaıdy aq kıizge otyrǵyzyp, tóbelerine kóterip, úsh júzdiń han etip jarııalaıdy», degen derekterdi kezdestirýge bolady.
Tarıhı rekonstrýksııalyq qoıylymdy ótkizý, qazirgi tańda álemniń birqatar eldegi qoryq-mýzeılerdiń dástúrli sharasy retinde moıyndalady.
Atap aıtqanda, Reseıde «Borodıno» memlekettik áskerı-tarıhı qoryq-mýzeıi Maloıaroslaveskıı áskerı-tarıhı mýzeıimen birlesip 1812 jylǵy tarıhı oqıǵalardy, Borodıno dalasyn rekonstrýksııalanǵan kórinis arqyly kórsetip keledi. Ýkraınada «Poltava soǵys dalasy» memlekettik tarıhı-mádenı qoryǵy dástúrli túrde 1709 jylǵy Poltava dalasynyń tarıhı kezeńin kórsetse, Chehııa memleketinde «Álem qorǵany» qorymen birlesip, Slavkove (Aýsterlıs) qalasynyń tarıhı mýzeıi jyl saıyn «Aýsterlıs dalasy» (1805g.) degen taqyrypta rekonstrýksııalyq kórme uıymdastyrady.
Mundaı jobadaǵy kórmeler AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Kanada, Italııa, Fransııa syndy birqatar elderdiń qoryq-mýzeılerin nemese mýzeılerinde dástúrli shara retinde oryn alǵan. Halyqaralyq mýzeıler kúnine oraı «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıi «Kúltóbe syrlary» jáne «Iаsaýı izbasarlarynyń shyǵarmalary» atty kórme ashyp, qazaq halqynyń beıbit ómiri úshin aıanbaı kúresken, Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde jerlengen batyr Kárson Tańybaı batyr Beknazarulyna jáne kúı óneriniń dańqyn asqaqtatqan biregeı óner ıesi, uly kúıshi Súgir Álıulyna arnalǵan kitaptardyń tusaýyn kesti.
Sondaı-aq aıtýly merekelik kún aıasynda t.ǵ.k. ıasaýıtanýshy Zikirııa Jandarbek «Qazaq handyǵy kezeńindegi Iаsaýı jolynyń ahýaly», t.ǵ.d., professor Haziretáli Tursyn «Túrkistan legıonynyń ańyzy men aqıqaty» atty beınesuqbat uıymdastyrylyp, qoryq-mýzeıdiń ekskýrsovodtary tarıhı-tanymdyq onlaın ekskýrsııalar júrgizdi.
Budan ózge, mýzeı qyzmetkerleri arasynda gir tasyn kóterý, oqýshylar arasynda asyq atý saıysy jáne onlaın vıktorınalyq suraqtar jarysy uıymdastyryldy.
Aıta ketsek, merekelik shara Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde jerlengen tulǵalar men ómirden ótken mýzeı qyzmetkerlerine arnap quran baǵyshtap, qurbandyq shalýdan bastaldy.
