О́nerin saqtaǵan el órkendeıdi

Naq bulaı jazýymyzǵa ne túrtki bol­ǵanyn sezip otyrǵan shyǵarsyzdar, aýyldyń mádenı ómiriniń bir mezeti. Biz ataq-dań­qyn aldyǵa tartyp, keıbir qyzmetkerdiń jetistiginiń sheń­berinde baǵalap, alǵys aıtyp jatamyz. Al sol salada 30-40 jyl eńbek etken, bylaısha aıtqanda otymen kirip, kúlimen shyqqan, eń ǵajaby sol úshin memleketten eshteńe dámetpegen jandar haqynda tis jarmaımyz. Qońyr tirliktiń yǵyna jyǵylyp, az­ǵantaı jalaqynyń medet tutqan, óziniń súıikti mamandyǵy úshin janqııar áreketke barǵan, ári halyqtyń iltıpatynan únemi shabyt alyp otyratyn olardyń eńbegi kól-kósir. Biz búgin óz aýylynyń mádenı ómirine mán bergen, talaı jyl bir jerde tapjylmaı qyzmet etken mártebeli mamandyq ıeleri haqynda sóz qaýzamaqpyz. Olar ónerdi qur­mettep, mádenıetti órkendetý jo­lynda eshqashan sharshaǵan emes. Sharshamaıdy da.

Jarty ǵasyrǵa jýyq ýa­qyt kóleminde shaǵyn ǵana aýyl­dyń kitaphanasynda qyz­met at­qarǵan Baqytkúl Oısheva búgin­de zeınetke shyqsa da áli balalarǵa kitap tasýdan qol úzgen emes. Aýyl jurty «Qamqor kitaphanashy» atap ketkeni sondyqtan. Kitaphanada joq bilim quraldaryn qaladan satyp ákelip, kishkentaı oqyrmandarǵa taratyp berip, bilimin shyńdaýǵa járdemdesip keledi. Alǵashynda Almaty oblysy, Balqash aýdanyna qarasty Aqjar aýylynda kitaphanashy bolsa, keıin Baq­baqty aýylyna qonys aýdaryp, Mádenıet úıiniń janynan qurylǵan shaǵyn kitaphanada jumys istegen. О́ziniń aıtýynsha, táýelsizdikke qol jetkizbeı turǵanda jáne egemen elimizdiń irgesi endi qalanǵan jyldardyń basynda talaı qıynshylyqtardy bastan ótkergen eken.

«Mádenıet salasynda 40 jyldan astam ýaqyt qyzmet atqar­dym. Táýelsizdiktiń aýyly alys kezeńde aýyl turǵyndaryna qazaq jazýshylarynyń kitap­taryn kóp­tep ákeldik. Sebebi jasy bar, ­jasamysy bar, oqyrman óte kóp bolatyn. Aýylda jatyp-aq keńes ıdeologııasy jasyryn qarsy qadamdar jasadyq. Onyń bári búginde ásheıin ańyz ǵana. Elimiz táýelsizdik alǵannan soń, mádenıet salasy azdap ilge­rileı bastady. Burynǵydaı qa­zaq ádebıeti klassıkteriniń shyǵar­malaryn tyǵyp emes, ashyqtan ashyq taratamyz. Bir jyldary dańǵaradaı Mádenıet úıinde meńgerýshi ekeýimiz ǵana jumys istedik. Qysta sýyq, oranyp oty­ramyz. Keıin Elbasynyń bas­tamasymen Baqbaqty aýyl­dyq Mádenıet úıi kúrdeli jón­deýden ótip, mádenıet salasy qaı­ta jandandy», deıdi ardager kitap­hanashy.

Keıipkerimiz qansha jyldan beri kitaphanashy bolsa da, bir ǵana jetistigi bar. Ol – «Kitaphana salasynyń úzdigi» medali. Kezinde oblys ákiminiń orynbasary taqqan syılyqty bárinen qymbat kóredi. Sebebi kishkentaı medal talaı jylǵy eńbektiń óteýindeı ystyq.

Al búginde Qaratal aýdandyq Mádenıet úıinde jastar men búldirshinderge estradalyq vokaldan sabaq berip, án óneriniń qyr-syryn úıretip júrgen Alma Dosovanyń mádenıet salasynda júgenine shırek ǵasyrdan asqan. Ol tárbıelegen shákirtter respýblıkamyzdyń mádenıet oshaqtarynda eńbek etip,  úlken sahnalarda halyqtyń qoshemetine bólenip júr.  Maıtalman maman bizge bergen suhbatynda qashanda ózi baptaǵan oqýshylarmen maq­tanatynyn jetkizdi.

«Shákirtterim bıikke shyq­sa, ózim bıikke shyqqandaı qýana­myn. Almaty oblysy halyq shyǵar­mashylyq ortalyǵynyń oblystyq  dástúrli «Jetisý juldyzdary» baıqaýynda bala­la­rym­nyń jetken jetistikteri mol. Halyqaralyq, respýblıkalyq baıqaý­larǵa qatysyp júrgen búldir­shinderimiz de júldeli oryndarmen oralýda. Aqmola oblysynda ótken Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Baǵlanova oryn­daǵan ánderge arnalǵan halyqaralyq «Aq sunqarym» atty baıqaýda oqýshylarym top jardy. Allaǵa shúkir, tárbıe­legen shákirtterim óner baıqaý­larynan júldesiz qaıtqan emes. Bul meniń mártebem. Osylarǵa qa­rap, mádenıet salasynda júr­­ge­nime, olarǵa az da bolsa bilim bergenime ishteı marqaıyp qala­myn», deıdi A.Dosova.

Iá, mádenıet pen óner – rýhanı ómirimizdiń máıegi. El­basy Nursultan Nazarbaev bir sózinde: «Mádenıet –  eń aldymen jádigerlik. Ony urpaqtan urpaqqa jetkizýshi – zııaly qaýym. Sebebi ár halyqtyń dú­nıe­tanymy, rýhanı baılyǵy, tynys-tirshiligi, salt-dástúr­leri dál osy mádenıet degen asyl uǵymmen astasyp jatyr. Qaı eldiń mádenıeti myqty damysa, ol eldiń eńsesi de bıik, rýhy da joǵary bolady. Sonymen qatar mádenıet – adamzat tulǵasy deń­geıine kóteretin negizgi qural. Máde­nıettiń ózekti bóligi – óner. Shynynda da óner mádenıettiń altyn qazynasy, adamnyń uly­lyǵyn bildiretin ǵajap kóri­nisterdiń biri. Mádenıet pen óner – qoǵam damýynyń negizgi qajetti salasy. Mádenıeti men óneri órkendegen qoǵam ár ýaqytta ilgerilep, damıdy», – degen bolatyn. Ras, ulttyq ónerimiz ben mádenı muramyzdy nasıhattaýda olardyń eńbegi ushan-teńiz. Osyndaı jankeshti jandardyń arqasynda aýyldyq jerlerde de rýhanııatymyz ilgerilip keledi.

Biz mysalǵa alǵan eki keıip­kerden bólek, elimizdiń órken­dep-ósýine úles qosyp, mádenıet bıigine shyǵarmashylyq turǵy­dan qyzmet etip, halyqty tama­sha ónerlerimen qýantyp kele jatqandar qanshama. Olar ǵasyr­lar boıy mura bolǵan asyl qazy­nany – urpaqqa jetkizý jolynda aýqymdy jumystar atqarýda. Sondyqtan rýhanı baılyq pen mádenı dástúrlerimizdi, óne­rimizdi saqtap, órkendetý jolynda aıanbaı eńbek etip júrgen eli­mizdiń barlyq óńirindegi óner, mádenıet qyzmetkerleri qan­daı maqtaýǵa da laıyq. Olar­dyń qoǵamymyzdaǵy rýhanııat­ty damytýǵa, ıgilik pen adam­gershilikti, qaıyrymdylyq pen ózara túsinistikti óristetýge jol asha­tyn úzdik mádenı dás­túrlerdi saq­taýda orny erek. Sony umyt­paıyq!