Kezinde «Avangard» atty ujymshar bolǵan bul aýyl – 16 Sosıalıstik Eńbek Eri shyqqan qutty meken. Jalpy, Shıeli ótken ǵasyrdyń otyzynshy jyldary Syr kúrishi egile bastaǵan óńirler qatarynda tursa, sonyń ishinde osy aýyl eńbekkerleriniń el tabysyna eseli úles qosqany tarıh paraǵynda tańbalanǵan.
Toqsanynshy jyldardaǵy qıyndyq bul aýyldy da aınalyp ótpedi. Ekonomıkadaǵy irkilis eginshilikti dástúrli jolynan jańyldyryp, kezinde gektarlap kúrish egilgen alqaptar qulazyp qalǵan kezder de bolǵan. Az jylda eńse tiktegen aýyl baıaǵy kásibine qaıta oralyp, búginde nesibesin jerden tergen jurt berekege kenelip otyr.
Osydan 2 jyl buryn aýyldaǵy «Aqmaıa» sharýa qojalyǵy Qazaq ósimdik qorǵaý jáne karantın ǵylymı-zertteý ınstıtýty mamandary jasaǵan «Akmaya Smart Farm» sıfrlyq platformasyn iske qosty.
– Bastapqyda kóńilimizde «qalaı bolar eken?» degen dúdámal turǵany ras. Oblystyq bıýdjetpen birlesip qarjylandyrý arqyly bastaǵan qanatqaqty jobamyz kóp uzamaı-aq tıimdiligin kórsetti, – deıdi sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Dáýlet Jumbekov. – Sol jyly sharýashylyqtyń 800 gektar egis alqabyna sıfrlandyrý júrgizilip, alynǵan derekter óńdeldi. Dán sebetin alqaptyń qunary, sý men aýa mólsheri mobıldi zerthana kómegimen áp-sátte anyqtalǵannan keıin tehnıkanyń qozǵalys baǵyty, atqarylýǵa tıisti sharýanyń bári elektrondy kartaǵa engizildi.
Jer qunaryn elektrondy zertteý dán túsetin topyraqta fosfor jetkilikti ekenin anyqtady. Karta málimetine súıenip, dıqandar qajetti tyńaıtqyshty ǵana qosty. Osynyń nátıjesinde sharýashylyq alǵashqy jyly 18 mln teńgedeı qarjy únemdedi. О́nim de burynǵydan áldeqaıda mol boldy. Jańa tehnologııanyń mynadaı da keremeti bar, «Aqyldy alańǵa» aınalǵan osy 800 gektardaǵy tanaptardan alynǵan ónim kólemine qaraı sol aýmaqtardyń jaǵdaıyn bilip otyrýǵa bolady. Qysqasy burynǵydaı tyńaıtqyshty ústi-ústine tógý joq. Mysaly, bıyl jer ammafosty qajet etken joq, dıqandar kartaǵa qarap tek ammonıı sýlfat qana berdi.
– Internettiń álsizdigi kóp sharýaǵa kesirin tıgizip otyr. Jobany bastaǵan jyly osydan qatty qınaldyq. Burynǵy soqa men ketpenge súıengen sharýa joq qazir, jumystyń bári jańa tehnologııaǵa negizdelgendikten ınternettiń soǵan saı bolýyna kúsh salýymyz kerek. Amerıkaǵa tehnıka alýǵa barǵanda baıqaǵanym, olarda bul jaǵynan problema joq. Kúre joldyń boıynda esh qıyndyqsyz-aq ınternetke qosyla alasyz, – deıdi sharýashylyq tóraǵasy.
Tanaptyń tegistigi mol ónim alýdyń alǵysharty ekenin dıqan jaqsy biledi. Jańa tehnologııanyń jetistigine kózi jetken aqmaıalyqtar spýtnıktik jer tegistegish alǵan. Munyń bir tıimdiligi – búkil alqap kóz aldyńyzda turady. Qaı jeri oıys, qaı tusy bıikteý ekenin de kórip otyrasyz. Osy derektiń bári jerdi tegistep júrgen tehnıkaǵa beriledi de, júrgizýshi sonyń sıgnalymen kólikti buryp qana otyrady. Buǵan deıin Italııadan shyǵatyn lazerlik «Mara» qondyrǵysy osy saladaǵy eń ozyq tehnıka sanalatyn. Al myna spýtnıktik tegisteýdiń múmkindigi «Marany» on orap alady. Biraq sát saıyn jańaryp jatqan tehnologııa salasyndaǵy bul jetistikti de júzege asyrý úshin eń aldymen aýylǵa qýatty ınternet kerek.
Qazir dıqandar alyp jatqan ónim kólemine kúmánmen qaraıtyndar az emes. Al sol tabystyń tetigi jańa tehnıkada jatyr. Mysaly, osy kúngi «Klaas», «Djon Dır» kombaındary jolynan dán qaldyrmaıdy. Bas-aıaǵy 15-20 kúnde kúrishti oryp bitedi. Biraq baǵasy óte qymbat, iri sharýashylyqtar bolmasa maıda qurylymdar satyp ala almaıdy. Tehnıkaǵa sýbsıdııa qarastyrylǵanmen, ol qazir «Bermestiń asy pispes, qazany ottan túspestiń» keri bolyp tur. Osyndaı tehnıkalar ózimizde qurastyrylsa, sharýany sharshatqan biraz másele sheshimin tabar edi.
Elimiz boıynsha 2-3 qanatqaqty jobanyń birin júzege asyryp otyrǵan sharýashylyqta kúrishten bólek 450 gektarǵa kókónis, 370 gektarǵa bıdaı, taǵy biraz alqapqa jońyshqa egiledi.
Az jylda eńse tiktegen eginshi eldiń bıylǵy ýaıymy sý tapshylyǵy bolyp tur.
– Eger aýyspaly egis talaby saqtalsa, bul tyǵyryqtan da shyǵýdyń joly tabylar, – deıdi Dáýlet Egembergenuly. – Mysaly, bizdiń sharýashylyq sońǵy jyldary kúrishtiń «Lıder» sortymen qatar jergilikti «Syr sulýyn» da egip jatyrmyz. Jergilikti sorttyń bir ereksheligi – erte pisetini. Keıingi kezde oǵan suranys ta artyp keledi. Osydan biraz buryn sharýashylyqta semınar ótkizip, «Syr sulýynyń» syrttan keletin sorttardan kem túspeıtindigine áriptesterimizdiń kózin jetkizdik. Eger nasıhaty durys bolsa, túbi kúrishtiń osy surpy bárin basyp ozady.
Kezinde bul aýyldan da údere kóshkender kóp bolǵan. Keıin solardyń birazy qaıta oralyp, tútini túzý usha bastaǵan Aqmaıanyń aldyńǵy qatardan kórinýine úles qosty. Sharýashylyq tóraǵasy kásipkerlikpen aınalysyp júrgende Qazaqstannyń barlyq oblysyn aralap shyǵypty. О́zge aımaqtardaǵy iri agrofırmalar ózi týyp-ósken Aqmaıasynda bolsa degen armannan bastalǵan tirlik búginde jemisin berip otyr.
Osyǵan deıin sharýashylyq basshysy aýylǵa «kógildir otynnyń» jetýin jedeldetý úshin gaz qubyryn tartýdyń joba smetalyq qujattaryn jasaýǵa 12 mln teńge bólgen edi. Osynyń nátıjesinde bıyl Aqmaıaǵa gaz tartyla bastaıdy. Osy jyly aýyldy kórkeıtý-kógaldandyrý jumystaryna 16 mln teńge qarastyryp otyr. Baspanaǵa muqtaj eki otbasyna Tóńkeris aýyly men osy Aqmaıadan úı salyp berdi. Bıyl taǵy osyndaı eki úıdiń qurylysy júredi. Aýyldaǵy sporttyq keshen de – osy «Aqmaıa» ShQ-nyń jastarǵa syıy.
Sharýashylyqtyń taǵy bir jańalyǵy – kókónis alqaptary úshin tamshylatyp sýarý tásilin qoldanyp otyrǵandyǵy. Eginshi eńbeginiń nátıjesi kórinetin qara kúzde sharýashylyqtardaǵy brıgadalarǵa 7 tonnadan tegin qyzanaq beriledi. Aýyldaǵylar úshin jyl saıyn myńdaǵan tonna shóp taratylatyny taǵy bar.
Aýyldyń tútinin túzý ushyrǵan azamat qaıbir jyly Olımpıada chempıony, belgili kásipker Jaqsylyq Úshkempirovpen kezdesken. Byltyr dúnıeden ozǵan dańqty balýan aǵasy munyń elge jasap jatqan eńbegine rızashylyq tanytqan. Ult namysyn Olımpıadada qorǵaǵan batyrdyń Qazaqstannyń Eńbek Eri ataǵyn alarda Elbasyna «Eldegi 5 myń aýyldy, bes myń jigit kóterse» degeni munyń da kókeıindegisin dóp basyp edi. Eliniń dáýletti bolýyn tileıtin Dáýlet Jumbekov úshin qazir osy sóz aǵanyń amanat-tilegi sııaqty seziledi de turady.
Qyzylorda oblysy
