Azııadaǵy sátsizdikke kim jaýapty?

Bul – qazaq boksshylarynyń elge altynsyz kelgen alǵashqy Azııa chempıonaty emes. Buǵan deıin bizdiń jýan judyryqty jigitterimiz mundaı sátsiz­dik­ke 2002 jyly Malaızııanyń Seremban qalasynda uıymdas­tyrylǵan XIX sary qurlyq básekesinde ushyraǵan bolatyn. Sol jyly 12 salmaqta baq sy­­naǵan jerlesterimiz 1 kúmis (Baq­tııar Artaev), 4 qola medal (Aman Matybaev, Samal Beı­senov, Andreı Per­mıakov, Maq­sat Baqtybazarov) ol­jalap, jal­pykomandalyq esepte Azııa­daǵy 27 eldiń ishinde nebári 8-oryndy qanaǵat tutqan edi. Al bizdiń aldymyzdy Iran (3 kúmis), Malaızııa   (1 altyn), Qytaı (1 altyn, 1 kúmis, 2 qola) jáne Oń­tústik Koreıa (1 altyn, 2 kúmis, 1 qo­la) quramalary orap ketken-tin. О́zbek boksshylary 5 altyn jáne 2 qola medal jeńip, Azııanyń úzdigi atansa, Taı­land boksshylary 2 altyn, 2 kúmis, 4 qolamen ekinshi ory­ndy ıelendi. Al 2 altyn, 1 qo­lamen Pákistan quramasy úzdik úshtiktiń qatarynan kórindi.

Mine, araǵa 19 jyl salyp Qazaqstan quramasy Azııa chempıo­natynda ekinshi márte altynsyz qalyp otyr. Árıne, tóreshiler kúni keshe ótken fınaldyq aı­qasta óner kórsetken kemi eki ji­gi­timizdiń altyn medalin tartyp aldy, áıtpegende júlde jıyntyǵy boıynsha ózbektermen bir deńgeıde tura­tyndaı-aq áleýe­timiz bar edi dep ýáj aıtýyńyz múmkin. Biraq rıngte tóreshi qa­zaq­standyq boksshynyń qolyn kó­ter­megennen keıin «jaý ketkennen keıin qylyshyńdy tasqa shaptyń» keri bolmaq.

Azııa chempıonatynyń fınalynan keıin jankúıerler áleýmettik jelide boks­shylardy jer-je­birine jetkizip synap jatyr. Alaı­da bul sátsizdikke boksshylardy kinálaý orynsyz sekildi. Negizi mun­daı abyroısyzdyqqa bokstan ulttyq quramanyń bas jat­tyq­ty­rý­shysy Ǵalymbek Kenjebaev pen onyń bapkerlik quramy jaýap berýi tıis. О́ıtkeni óz salmaqtarynda birinshi nómirli boksshylardyń ornyn al­mastyra alatyn bilekti jigitterdiń bar ekenin bile tura, jarystarǵa qaıta-qaıta bir quramdy apara berip, boksshylardy sharshatyp aldy. Oǵan álem chempıony Bekzat Nurdáýletovtiń jeńilisi dálel bola alady.

Sondaı-aq el birinshiliginde 52 kılo salmaqta top jarǵan Sabyrhan Mah­mud pen Serik Temir­janovty (negizgi salmaǵy 57 kılo) ózderine úırenshikti emes, salmaǵy jetpeıtin 56 men 60 kıloǵa shyǵardy. О́kinishke qaraı, eresekter arasyndaǵy alǵashqy Azııa chempıonatyna qatysqan Sabyrhan birinshi aınalymda Úndistan ókili Mohammad Hýssam Ýddınmen kezdesip, tartysty ótken jekpe-jekte tóreshilerdiń biraýyzdan shyǵarǵan sheshimi bo­ıyn­sha 5:0 esebimen jeńilip qaldy. Serik Temirjanov ta dál osyndaı jaǵ­daıdyń «qurbany» boldy. Alaıda ol qarsylasynyń ózinen iri, bul sal­maqta óziniń «bóten» boksshy ekenine qaramastan tar­tysty jekpe-jekte aıanyp qal­mady. Teń dárejede ót­ken aıqasta tóreshiler ırandyq boks­shy Danııal Shahbahshynyń qolyn kóterdi. Esep – 2:3. Bapkerler Mah­mud pen Temirjanovty ne úshin salmaǵy ózinen joǵary boks­shy­lardyń jemtigi etip aldy­na salyp ber­genin biz de, jan­kúıerler de túsine alǵan joq. Bálkim, Kenjebaev elge oralǵan soń nege mundaı qadamǵa barǵanyn túsindirip berer.

Al Azııa birinshiligine 64 kılo salmaqta barǵan Zákir Safıýllın Qazaqstan chempıonaty, Sparta­kıada, Prezıdent kýbogy sııaqty ishki jarystarda top jaryp júr­genimen, eshqashan álemde, Azııada myqty boksshylardyń qa­tarynda bolmaǵan. Tek 2015 jyly ǵana Azııa chempıonatynda kúmis júlde alǵany bolmasa, qalǵan eshbir iri dodada birde-bir márte dara shyqpapty. Zákir bıylǵy qurlyq básekesiniń ekinshi aınalymynda bolashaq Azııa chempıonynan jeńilgenin eskersek, onyń bul sátsizdigine esh kiná taǵa almaımyz. О́ıt­keni Safıýllınniń bar deńgeıi osy boldy. Otandasymyzdy 4:1 ese­bi­men utqan moń­ǵolııalyq Baatar­sýhıın Chınzorıg fınalda úndi boks­shysyn jeńip, chempıon atandy.

Sonymen qatar 52 kıloda ju­dy­­ryq­tasqan Sáken Bıbosynov ta chem­pıo­nattaǵy óziniń laıyqty júldesin aldy. Jartylaı fınalda Azııanyń birinshi nómirli boksshysy Amıt Pangalmen kezdesken ol osymen ekinshi márte úndistandyq sańlaqtyń osal tusyn taba almady. 2019 jyly Reseıde ótken álem chempıonatynyń jartylaı fınalynda dál osy Pangalǵa ese jibergen jerlesimiz bul jo­ly Azııa birinshiliginiń jartylaı fınalynda jeńildi. Amıt fı­nalda ózbek boksshysy Sha­hobıddın Zoırovtan utyldy. Bir aıta keterligi, Olımpıada jáne álem chempıonatynyń altynyn oljalaǵan Zoırovqa sary qur­lyqtyń altyn medali jetpeı tur edi.

Endi Azııa chempıonatynyń fı­na­lynda judyryqtasqan boks­shylarǵa toqtalyp ótsek. Jalpy bıyl chempıonatta jankúıerler úmitin de, bap­kerlerdiń senimin de aqtaǵan bir boksshy bolsa, ol – 19 jastaǵy Danıal Sábıt. Batys Qazaqstan oblysynda týǵan talantty boksshy 16 jasynda boks álippesin úırenip, 18 jasynda eresekter arasynda Qazaqstan chem­pıony atandy. Al 19 jasynda Azııa birinshiliginiń kúmis júldesin qanjyǵasyna baılady. Kezinde asa aýyr salmaqta judyryqtasqan Muhtarhan Dildábekov te boksqa óte kesh kelip, birer jyldan keıin Olımpıadanyń jáne álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atanyp edi. Bálkim, Danıal da 2024 jylǵy Parıj Olımpıadasynda atoı salar.

Olımpııa oıyndarynda qazaq­tyń salmaǵy atanyp ketken 69 kıloda óner kórsetetin Abylaıhan Júsipov Azııa chem­pıonatynyń fınalynda ózbekstandyq Bobo-Ýsmon Batýrovpen kezdesip, tóre­shilerdiń sheshimi boıynsha jeńilip qaldy. Birinshi raýnd­tyń aıaqtalar tusynda otan­da­symyzdyń qabaǵy jarylyp, dáriger­ler jarysty ári qaraı jal­ǵastyrýǵa ruqsat bermedi. Tó­re­shiler alǵashqy raýndta Jú­sipovke qaraǵanda ózbek boksshysy belsendi boldy dep eseptep, altyn júldeni Batýrovqa ustatty. Olımpıadanyń kúmis júl­degeri Shahram Gııasov О́zbekstan qura­masynan ketkennen keıin 69 kıloǵa ıe bolyp qalǵan Bobo-Ýsmon qazaq boksshylaryn qoǵadaı japyryp keledi. Ol 2018 jylǵy Azııa oıyndarynyń fınalynda Aslanbek Shymbergenovti jeńse, endi mine, Abylaıhannan aılasyn asyrdy. Alaıda Batýrov jeńe almaı ketken bir qazaq boks­shy bar. Ol – Sadrıddın Ahmedov. 2017 jyly elordada ótken Qazaqstan Prezıdenti kýbogynyń fınalynda eki boksshynyń joly túıisip, jekpe-jek Ahmedovtiń jeńisimen aıaqtalǵan edi.

Fınaldyq saıysta 75 kılo men 91 kılo salmaqta judy­ryqtasqan otandastarymyz Aman­qul Ábilhan men Vasılıı Levıt qarsylastarynan jeńildi dep aıtý qıyn. Biraq tóreshi bizdiń jigitterdiń qolyn kótermegen soń jeńdi dep aıtýǵa aýzymyz taǵy  barmaıdy. Ábilhan aqtyq synda О́zbekstannyń ekinshi n­ómirli boks­shysy Saıdjamshıt Jafarovty jeńe almady. Ekinshi raýndta qarsylasyn nokdaýnǵa túsirse de, jekpe-jek sońynda tóre­shi­ler ózbek boksshysynyń qolyn kó­terdi. Aıta keteıik, Ja­fa­rov jar­tylaı fınalda Azııa­nyń taǵy bir myqty boksshysy, álem chempıo­natynyń kúmis júl­degeri fılıppındik Eýmır Mar­sıaldi qapy qaldyrǵan bolatyn.

Al Azııa chempıonatynda júlde alý jaǵynan rekord or­­­nat­qan (5 medal) Va­sılıı Le­vıttiń tórt dúrkin Azııa chempıo­ny atanýyna úndistandyq boks­shy Sanjıt múmkindik bermedi. Jekpe-jek boıy Levıt basymdyq tanytqanymen, tóreshiler 4:1 ese­bimen Sanjıttiń jeńiske jet­kenin málimdedi.

Tóreshiler men uıymdastyrý­shy­larǵa narazylyǵyn bildirgen Vasılıı marapattaý rásiminde kúmis júldesin moınyna taqpaı qoıdy. Al fınaldyq jekpe-jekter aıaqtalǵannan keıin Baqtııar Artaev osy jekpe-jekterdiń sheshimi týraly tóreshilerge shaǵym túsirgenimen, eki kezde­sýdiń esebi 4:1 bolǵan soń aıqasty qaıta qaraýdyń qajeti joq dep tabylǵan. Negizi ereje boıynsha jekpe-jek esebi 3:2 bolǵan jaǵdaıda ǵana shaǵym qaıta qa­ralady.

Al Qamshybek Końqabaev pen Bahodır Jalolov arasynda ótken alyptar aıqasynda ózbekstandyq boksshynyń mereıi ústem boldy. Úsh raýnd boıy Jalolovqa qarsy esh aıla taba almaǵan otandasymyz alǵashqy raýndtyń sońynda nokdaýnǵa túsip qaldy. Bul kezdesýde ózbek boksshysy eshkimge kúmán qaldyrmaı, taza jeńiske jetti. Osy­laısha, eki boksshy arasyndaǵy jetinshi jek­pe-jekte Bahodır basym tústi. Jalpy esep – 4:3, Bahodır Jalolovtyń paıdasynda.

Erler arasyndaǵy Azııa chem­pıo­­natynyń qorytyndysy boıyn­sha jalpykomandalyq esepte О́zbekstan quramasy (6 altyn, 1 kú­mis, 3 kúmis) top jardy. Keıingi oryn­darǵa Mońǵolııa (3 altyn, 2 qola) jáne Úndistan (1 altyn, 2 kúmis, 2 kúmis) boks­shylary jaı­­ǵasty. 5 kúmis, 1 qola medal ıelengen Qazaq­stan quramasy tórtinshi orynǵa ta­ban tiredi.