О́tkenge oı júgirtsek, osydan 30 jyl buryn elimiz táýelsizdik alǵan kezde de Qazaq radıosy burynǵysha óz ataýymen, birden-bir memlekettik habar taratýshy arna bolyp qaldy. Sodan bergi jyldarda da ol óz jumysyn tushymdy da mazmundy baǵdarlamalarymen jalǵastyryp keledi. «Qazaq radıolary» JShS Bas dırektory Ernur Býrahan myrzanyń basshylyǵyndaǵy radıo sońǵy kezderi halyqqa taǵy bir jarqyn da jaqsy qyrynan tanyla bastady.
Radıonyń tańǵy shymyldyǵyn aqparatty-tanymdyq «Qaıyrly tań, Qazaq eli» baǵdarlamasy erteńgilik saǵat 7.00-den bastap, «Uıqyashar», «Úsheýdiń sálemi» aıdarlarymen qysqa da nusqa kóńilashar habarlarymen tyńdaýshylarmen tikeleı baılanysta bolyp, efırdi san qyrly jaǵynan tanytady. Al ár saǵat saıyn qazaq jáne orys tilderinde eldiń tynys-tirshiliginen tikeleı reportajdar men jańalyqtar daıyndaıtyn radıojýrnalısterdiń aqparattary tyńdaýshy qaýym úshin de óte mańyzdy. Búgingi tańda radıo jedel de shynaıy aqparat taratyp, onyń qoǵamdyq-áleýmettik, rýhanı-ádebı mýzykalyq taqyryptary da jan-jaqty tolyǵa tústi. Salamatty ómir saltyn ornyqtyryp, jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleýde «Qazaqstan sarbazy», «Qandastar», «Jan álemi», «Radıomedısına», «Birinshi baılyq», «Barmysyń, baýyrym?» baǵdarlamalary da júıeli túrde áýe tolqynyna shyǵady. Sondaı-aq «Parlament saǵaty», «Radıo shejire», «Basty taqyryp», «Halyq úni», «Darıǵa dáýren», «Terrıtorııa prava», «Tema dnıa», «Kórkemsóz sheberi», «Agrarly Qazaqstan», «Bilim aınasy», «Túrki álemi», «Kókjıek», «Jyrlaıdy júrek» baǵdarlamalary da san alýan taqyryptarymen kún ótken saıyn óz tyńdarmandarynyń qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyr. «Táýelsizdik tarıhy» men kún saıyn áýe tolqynynan ótetin «Máńgilik el muraty» baǵdarlamalary – egemen elimizdiń qalyptasýyna úles qosqan, onyń táýelsizdigi úshin óz kúsh-jigerin aıamaǵan azamattardyń beınelerin búgingi urpaqqa tanystyratyn salmaqty da qomaqty baǵdarlamalardyń kóshbasshysyna aınaldy.
Qazaq radıosynyń «Dostyq» redaksııasynan shyǵatyn orys, tatar, nemis, ózbek, uıǵyr, ýkraın jáne túrik tilderindegi habarlar da elimizde turatyn ult pen ulystardy bir-birine jaqyndastyryp, memlekettiń birtutastyǵyn saqtaý jolynda mańyzdy da zor ról atqarady. Kún saıyn radıotyńdaýshylardyń hattary boıynsha úlken suranyspen júretin «Aq tilek» mýzykaly-sazdy baǵdarlamasy da – tyńdarmandar asyǵa kútetin, olardyń sheksiz alǵysyna bólengen baǵdarlamalardyń biri.
Radıoda urpaqtar sabaqtastyǵy da úzilgen emes. Keıingi jastarǵa eńbek joly men is-tájirıbesi úlgi-ónege bolarlyq ardager-jýrnalıster Ábdiráli Bólebaı, Temirhan Mombekuly, Kenjebek Ábdimáýlenov, Altyn Imanbaeva, Kúlásh Káılánqyzy, Amanjan Serikov, Qoshan Mustafauly, Ǵalııa Baltabaeva syndy aǵa-apalarymyzdyń áli de jastarǵa úıreteri kóp. Mysaly, Á.Bólebaı aǵamyzdyń ómirden ótken radıojýrnalıster týraly jasaıtyn «Ǵızat ǵumyr» habary men Q.Mustafaulynyń ulttyq jaýharlardy nasıhattaıtyn «Injý-marjan» habarlary radıonyń «Altyn qorynan» oıyp turyp oryn alatyn súbeli de súıekti habarlar.
Qaıyrymdylyq – muqtaj jandardyń qajetin óteýdegi izgiliktiń naqty kórinisi. Qaıyrymdylyq jolynda tyńdarmannyń júregine jol tapqan «Myń alǵys» baǵdarlamasynyń Qazaq radıosynyń áýe tolqynyna shyqqanyna tórt jyldan astam ýaqyt boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda baǵdarlama arqyly muqtaj jandarǵa 127 mıllıon teńge kóleminde kómek kórsetildi.
Qazaq radıosynyń mereıtoıyna oraı Túrkistan qalasyndaǵy Q.A.Iаsaýı atyndaǵy Qazaq-Túrik halyqaralyq ýnıversıtetinde «Qazaq radıosy» dərishanasy ashylyp, shara barysynda Q.A.Iаsaýı atyndaǵy ýnıversıtet pen «Qazaq radıolary» JShS arasynda arnaıy memorandým jasaldy. 100 jyldyq tarıhy bar Qazaq radıosyna kóshe ataýyn berý elimizdiń ońtústigindegi Shymkent pen Qyzylorda qalalarynda sándi de úlken saltanatpen bastalyp, elorda tórinde óz jalǵasyn tapty. Bul jóninde «Qazaq radıolary» JShS Bas redaktory – Qazaq radıosynyń dırektory Dýlat Abıbýllaev: «Osydan eki jyl buryn qasıetti shańyraq – Qazaq radıosyn basqarý tizgini senip tapsyrylǵanda, úlken jaýapkershilik júktelgendeı sezimde boldym. Sebebi meniń radıodaǵy bas redaktorlyq mıssııam 100 jylda bir keletin Qazaq radıosynyń ǵasyrlyq mereıtoıyna jáne el Táýelsizdiginiń otyz jyldyq toıyna tuspa-tus kelgen edi. Sondyqtan alǵashqy qadamdy onshaqty jyldan beri radıoǵa at izin salmaı ketken ákimder men mınıstrlerdi tikeleı efırdegi baǵdarlamalarǵa shaqyrýmen bastadyq. Aımaq ákimderi men ortalyq organ basshylary kezek-kezek tikeleı efırge suhbatqa shyǵyp, tyńdaýshylarmen oı bólisti.
Sodan tarıhy bir arnaǵa toǵysqan qalalarda, onyń ishinde elordada Qazaq radıosyna kóshe atyn berý isin qolǵa alýdy oıladym. Oıǵa alǵan iske bilek túre kirisip, onomastıkalyq jumystyń qyr-syry zertteldi. Aldymen ákimdikterge zııaly qaýym, ardagerler men ujym atynan júıelep jazylǵan usynys ázirlendi. Ony tirkep, halyqty gazet-jýrnal arqyly habardar etip, kópshilik tyńdaý ótkerý qajet.
Kópshiliktiń qoldaýynan keıin ǵana, qalalyq máslıhat qarap, maquldap, respýblıkalyq onomastıkalyq komıssııaǵa joldady. Kil myqtylardan, eljandy azamattardan quralǵan respýblıkadaǵy komıssııa usynysty qoldady. Ortalyq onomastıkalyq komıssııa qaraýynan qoldaý alǵan usynys ákimdik arqyly qaıta máslıhatqa joldanyp, ákim men máslıhattyń ortaq sheshimi shyqty. Bıliktiń qos tarmaǵynyń birikken sheshimi ádilet organdaryna tirkeýge joldandy. Birikken ortaq sheshimde elordadaǵy kóshelerdiń birine Qazaq radıosynyń dıktory Ánýarbek Baıjanbaevtyń esimin berý de naqtylandy. Sondaı-aq jyl sońyna deıin Almaty qalasynan da Qazaq radıosy atyndaǵy kóshe ashylmaq. Elordanyń qaq ortasynan kóshe berý ulttyń únjarııasynyń 100 jyldyǵyna jasalǵan úlken syı boldy. Igi bastamany qoldaǵan Nur-Sultan, Shymkent qalalarynyń, Qyzylorda oblysynyń ákimdigine, máslıhattar depýtattaryna, Nurqısa Daýeshov bastaǵan respýblıkalyq onomastıkalyq komıssııaǵa jáne «Qazaqstan» RTRK basqarma tóraǵasy Lázzat Tanysbaı hanymǵa, zııaly qaýym ókilderi men ardagerlerge aıtar alǵysym sheksiz», deıdi.
Taǵy bir atap aıtýǵa turarlyq jaıt, radıonyń 100 jyldyq toıyna tartý retinde 630 myńnan astam turǵyny bar Túrkistan, Jambyl jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń shekara mańyndaǵy 400 eldi mekenge Qazaq radıosynyń jelilerin tartý jumystary qolǵa alyndy. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń shekara mańyndaǵy aýdandarda Qazaqstannyń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin radıostansalar jelisin keńeıtý týraly sheshimi negizinde radıohabar taratýdyń memlekettik jelisin damytý jónindegi jol kartasy ázirlendi. Qazir Qazaq radıosy respýblıkanyń 89% aýmaǵynda habar taratady jáne aldaǵy ýaqytta da elimizdiń barlyq shekaralas aýdandaryn qamtýdy josparlap otyr. Osy jumysty júzege asyrýǵa atsalysqan «Qazaqstan» RTRK men seriktestik qyzmetkerleriniń nátıjeli eńbegin de erekshe atap aıtqan jón.
Ǵylymı-tehnıkalyq progrestiń, zamanaýı tehnologııanyń qaryshtap damyǵan kezinde radıo da ýaqyt kóshimen birge keledi. Qazaq radıosyn búginde ǵalamtor júıesinen de tyńdaýǵa bolady. Sonyń nátıjesinde onyń habarlary dúnıe júziniń túkpir-túkpirine taraýda. Salt-dástúrimiz ben rýhymyzdyń belsendi ári qýatty nasıhatshysy, úlken bir óner oshaǵynyń otyn mazdatyp otyrǵan Qazaq radıosy – kıeli qarashańyraq. Ǵasyrlyq belesti baǵyndyryp otyrǵan ulttyń rýhanı tiregi, ulttyń úni – Qazaq radıosy ǵasyrlarmen úndesip, bolashaqqa barar joldyń bastaýy bola bermek.
Meıramgúl ISATAIQYZY,
«Aqparat salasynyń úzdigi» tósbelgisiniń ıegeri
