Amantaıdyń almabaǵy

Babyn tapsań, bambýk ta ósedi

Kásipker – osydan 10 jyl bu­ryn oblysta jylyjaı sharýa­shy­ly­ǵyn alǵash qolǵa alǵandar­­dyń biri. Talaby tabysty iske aına­lyp, búginde 70 sotyq jyly­jaıy turaqty jumys istep tur. Jy­lyna 50-60 tonna qyzanaq pen qııar jınaıdy. Ystyq bulaq sýy arqyly jylytylyp otyrǵan jy­ly­jaıdyń aınalasyna tutas keshen ornatty. Osy sýdan toǵan jasap, О́zbekstannan Afrıka jaıyny balyǵynyń shabaqtaryn satyp alyp, ósirip jatqany taǵy bar. Odan bólek mal sharýashylyǵyn da qolǵa aldy.

– Osy sharýashylyqtardyń bá­ri biriniń joǵyn biri jaýyp, bir-birimen baılanysyp tur, – deıdi Amantaı Bektaıuly. – Mysaly, jemis-jıdek tuqymbaǵyn osydan tórt jyl buryn ashtyq. Biz al­ǵanǵa deıin bul jer egistikke de, ja­ıy­lymǵa da jaramsyz sanalyp bos jatyr eken. Osy jerden burǵy­lap, sý shy­ǵardyq. Qazir bul alqap­ty sý­landyrýǵa tolyǵymen jetip, kúre jolǵa qaraı egilgen taldarǵa da jetip tur.

Tuqymbaq ustaý – óte tııanaqty tirlikti talap etetin jumys. My­saly, qazir jemis aǵashyn dánnen shyǵaratyndar az. Negizi osy ádis­pen ósken aǵash 70-80 jyl je­mis beredi. Al kóshettep egilgen tal­dyń ǵumyry 18-20 jyldan uza­maıdy. Onyń ústine syrttan kelip jatqan kóshettiń kóbi aýrý. Sondyqtan da baǵban jemis aǵash­taryn qalamsha arqyly býdandastyryp jatyr. Byltyr kó­shetter men jemis saqtaıtyn qoı­ma salýdy oıǵa alǵan. Osy sharýa­ny jobalamaq bolyp kórshiles Túrkistan oblysyndaǵy tuqymbaq tájirıbesimen tanysty. Olar kóshettiń kóbin Polsha, Italııa, Túrkııa memleketterinen alady eken. Eki myń tonnalyq qoımalary da jumys istep tur. Tuqymbaqtaǵy aǵash ta, jemis te kózdiń jaýyn alady. Biraq baqty bir maýsymda 16 márte ýlaıtyndary kóńiline qona qoımady. Alma saqtaıtyn jer de osyndaı óńdeýden ótedi eken.

– Túrli hımıkatqa toly jemis-jıdek syrt memleketterden onsyz da aǵylyp kelip jatyr. Bizdiń bar maqsatymyz jurtqa taza ónim jegizý bolý kerek. Sondyqtan da men osy jerdiń ózin maldyń qıy, taýyqtyń kóńi arqyly óńdeımin. Izdenip júrip, balyǵy sý jemis aǵashyna taptyrmaıtyn dárýmen ekenin bilgesin, ony da ósirýdi qol­ǵa aldyq. Endi qoımany óz kú­shimmen bastap kórmek oıym bar, – deıdi kásipker.

Jylyjaıǵa da, myna tuqym­baqqa da elektr jelisin ózderi tart­ty. Almabaqtyń janynan qu­­dyq qazdyrýda da bar shyǵyn qal­tasynan shyqty. Memleket ta­ra­pynan kómek bola ma degen úmi­ti aqtalmasa da, alǵa qoıǵan maq­satynan aınyǵan joq. Qoldaý de­mekshi, qazirgi sýbsıdııalaý ta­laptarynyń túsiniksiz tustary kóp. Tipti keıde sharýaǵa arnalǵan qarjy oń qaltadan alynyp, sol qaltaǵa qaıta salynǵandaı áser qaldyratyny ras. Mysaly, byltyr jemshópke berilgen sýbsıdııany talaılar ala almaı qaldy. Bıyl osy másele bir tártipke tústi degen habar bar, biraq áli salalyq mınıstrliktiń buıryǵy shyqpaı tur.

– Bir aǵashtaǵy 100 almanyń teń jartysy satýǵa jaraıdy de­lik. Qalǵanyn da kádege jaratýy­myz kerek. Sol úshin arnaıy seh ashý oıda bar. Mysaly, qazir man­darınniń
1 lıtr shyryny 300 teńge tura­dy. Al bazarda bir kılosy odan 2 ese qymbat. Demek, bizdiń iship júrgenimizdiń bári untaq. Sonda tabıǵı shyryn qazaqtyń ishine jaq­paı ma? Jaqqanda qandaı, tek soǵan jaǵ­daı jasaýymyz kerek. Bul ári ult saýlyǵyn jaqsartýdyń kepi­li, – deıdi kásipker.

Áńgimemiz bambýktan basta­­lyp edi ǵoı. Qazir Amantaı Sar­ba­sov­tyń tuqymbaǵynda odan bó­lek al­ma, órik, alhory, júzimniń bir­­neshe túri, mındal, fýndýk, grek jań­ǵa­ǵy, anar, aıva, almurt ósip tur.

«Bizde eshteńe óspeıdi» degen sózdi qoıý kerek

 Jańaǵy jemis aǵashtary men tropıkalyq ósimdikterdi ósirýdegi maqsattyń biri qazir el arasynda­ǵy «Syrdyń jerine eshteńe óspeı­di» degen sózdiń negizsizdigin dálel­deý edi. Oblyspen shektes Aqtóbe men Túrkistanǵa ósken tal-daraq bizdiń jerge shyqpaıdy deý adam senetin áńgime emes. Mysaly, byl­tyr Qyzylorda qalasyndaǵy ta­ny­syna biraz tal egip berip ketken. Artynsha pandemııa bastalyp ketti de, kóshetterdiń jaǵdaıyn bi­lý­ge soǵam degen jospary jaıyna qaldy. Jaqynda jol túsip barǵanda kórdi. О́zi tikken 44 kóshettiń úsheýi ǵana ónbeı qalypty. Qalǵandary jaıqalyp tur.

Baǵbannyń ákimdikten halyq­aralyq kúre jol boıynan jer surap júrgenine biraz bolypty. Sol jerge jemis aǵashtaryn ósi­rip, ony eńbek etip, áleýmettik jaǵ­daıyn túzegisi kelgenderge tapsyrsam deıdi. Aıtýynsha, bul jobany oblystyń barlyq aýdanynda jasaýǵa bolady. Oıǵa alǵanyna biraz bolǵan sharýasynyń alda sheshilip qalarynan úmitin úzbeıdi.

Taǵy bir qynjyltatyny, je­mis aǵashtaryn egýge talaptan­ǵan­dardyń kópshiligi kóshetti syrttan aldyrady. Ásirese О́zbekstan­nyń saýdasyn qyzdyryp otyrmyz. Jer­gilikti tuqymbaqqa moıyn bu­ryp otyrǵandar az.

Tuqymbaq jumysyn jolǵa qoıa alatyn mamannyń joqtyǵy da az másele emes. Ásirese osy jumysqa ıkemi bar jastardy tárbıeleý kerek. Baǵban bul máseleni ákimdik ókilderimen kezdesýde san márte kóterdi. Kolledjderde maman ­daıarlaý jaıly usynys aıtty. Bi­raq, ázirshe talap bildirgender tabylmaı otyr.

– Tipti naýqandyq jumysqa adam tappaı, Túrkistan oblysy­­nan aldyryp otyrmyz. Bel úzilip, bi­lek talatyndaı da tirlik az mun­da. Kúnine 5 myń teńge tólenetin ­sol jumysqa jergilikti jigitter­di ­sha­qyryp keltire almaımyz, – deıdi Amantaı Sarbasov.

Osy tuqymbaqtan ári qaraı taý betkeıinde erteden kele jatqan bir baq bar. Osydan biraz buryn ákesinen qalǵan sol baqqa ıe bolyp qalǵan jigit kelip jolyqty. Sonyń ótinishimen taldaryn qarap shyqty. Arasynda jemisi qos ju­dyryqtaı almurt ta bar eken. Bizdiń qazir argentıkalyq sort dep syrttan tasyp jatqan almurtymyz osy. Onyń da qalamshasy osy tuqymbaqtan oryn tepti. Kentaýda ósken grek jańǵaǵynyń dánin Túrkistannan tapty, Shymkentke bar­ǵanda bir túp anar ákelip, ony da jersindirdi.

Boı tiktegen 4 jylda biraz jumys istelip, tuqymbaq jemis bere bastady. Aldaǵy jospar odan da kóp. Al onyń iske asýy úshin taqyr jerden tuqymbaq jasaǵan baǵbannyń bastamasyn qoldaý kerek. О́ıtkeni bul istiń rahatyn el kóredi.

Qyzylorda oblysy