Umytylmas tulǵalar

Túımebaı

Túımebaı Áshimbaıuly basyna tús­ken barlyq aýyrpalyqty eńsesin tik ustap júrip eńserdi jáne boıyndaǵy meıi­rimdilik pen batyldyq sııaqty asyl qasıetinen aınymady. Az ýaqyt ishinde ǵylymı jumystyń bar qıyndyǵyn bastan keship, 1967 jyly doktorlyq dıssertasııasyn qorǵady. Ǵylymı jumysqa opponent bolǵan belgili ǵalym, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory P.G.Býnıch qorǵaýdan keıin ózara áńgime barysynda: «Túımebaı Áshimbaıuly qandaı batyl adam! Jolynda tap bol­ǵan qanshama qıyndyqqa qaramastan, doktor­lyq dıssertasııasyn tamasha qor­ǵa­ǵanyna kýá boldyq» degen-di. Aka­­demıktiń eń bas­ty ereksheligi – eńbek­qorlyǵy edi. Ol ǵylymǵa rııasyz beril­gen adam bolatyn.

1994 jyldyń sońynda jaryq kórgen «Qazaqstan ekonomıkasy naryq jolynda. Tendensııa jáne tolǵam» atty eń­beginde 1965 jyldan 1994 jyldyń orta­syna deıingi kezeńdegi KSRO men Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq reformalar barysynyń nátıjelerin jınaqtady. KSRO-nyń aýqymdy tarıhy aıasyndaǵy kólemdi ári naqty materıaly negizinde T.Áshimbaev radıkaldy reformanyń oń da, teris te jaqtaryn kórsetedi, Qazaq­stan ónerkásibindegi óndiristiń qul­dyraý sebepterin ashady jáne Qazaq­stan óziniń ekonomıkalyq saıasatyn Ha­lyqaralyq valıýta qorymen emes, Reseımen qurýy tıis degen oıdy basa kórsete otyryp, órkenıetti naryqqa kóshýdiń túıindi problemalaryna óziniń ǵylymı kózqarasyn bildiredi. Bul kez­de Qazaqstan Respýblıkasynyń Mınıstr­ler kabıneti kóbine HVQ usynym­daryn negizge aldy, bul elimizdi jiti qam­qorlyqqa alyp, túrli nusqaýlar, keńes­ter bere bastaǵan-dy, onyń basym bóligi respýblıkanyń erekshelikterine saı kelmedi. Biz T.Áshimbaevtyń eńbek­terine júgingen kezde onyń ǵylymı bol­ja­mynyń mańyzyn áldeqaıda jaqsy túsinemiz.

О́te eńbekqor Túımebaı Áshimbaıuly ózi áńgimelesken adamdardyń ıdeıalaryna muqııat mán beretin. Tushymdy oıǵa árdaıym qoldaý bildirdi, alaıda birneshe iske birden kirisýge yńǵaı bermeıtin edi.

Túımebaı Áshimbaıuly meniń zert­teý­lerimniń baǵytyn ǵylymı turǵy­dan anyqtaýǵa, resýrs únemdeý, ekinshi energetıkalyq resýrstar jáne ekologııa máselelerine nazar aýdarýyma yqpal etti. Ǵalymnyń keńesimen jyl­dar boıy osy máselelerdi zerttep kele­min. Túımebaı Áshimbaıulyna degen qurmetim, alǵysym sheksiz. Ol meniń ózim­di tabýyma, ǵylymnan jol tabýy­ma kómektesti.

T.Áshimbaev uzaq ýaqyt boıy Qazaq­stan Ǵylym akademııasynyń Ekono­mıka ınstıtýtyn basqardy. Qazaq­stan, Ortalyq Azııa jáne Kavkaz res­pýblıkalarynyń ekonomıkasy ne­gizinde kandıdattyq jáne doktorlyq dıssertasııalardy qorǵaý boıynsha dıssertasııalyq keńes qurdy, onyń tóraǵasy boldy. Elge keńinen tanymal iri ǵalym retinde joǵary bilikti ǵalymdardy daıarlaýǵa kóp kúsh-qýatyn jumsady. Talanty, eńbekqorlyǵy men meıirimdiligi úshin ony stýdentter jaqsy kórdi, qurmettedi.

Keńes Odaǵynyń Batyry, KSRO Memlekettik bankiniń basqarma tóraǵa­sy Vladımır Alhımov onymen dos bolǵanyn maqtan tutty. Bel­gili reseılik aqyn Mıhaıl Dýdın soǵys jyl­dary maıdandaǵy «Na straje Rodıny» gazetimen tyǵyz baılanys­ta boldy. Onyń 1982 jyly Túımebaı Áshimbaıulyna «Qorshaýdaǵy Lenın­gradtan estelik. Shyn júrekten. M.Dýdın» degen jazbasymen syıǵa tart­qan óleńder kitaby saqtalǵan. «Na straje Rodıny» okrýgtik maıdan gazetiniń redaktory Maksım Gordon óziniń «Nevskıı, 2. Maıdan gazeti redak­torynyń hattary» kitabynda: «Qym­batty maıdandasym, soldat, jýrnalıst, Lenıngrad qorǵaýshysy, osy kitap­tyń keıipkerleriniń biri Túımebaı Áshimbaevqa shyn kóńilden, shyn júrek­ten» degen jazbasyn qaldyrǵan.

Iá, barlyq jospardy tutqyndaý qurtty. Áldekim NKVD-ǵa áldeqandaı sóz tasydy. Bálkim, ol jaı ǵana kelisti, ta­lantty kisiniń, orden ıegeriniń ba­ǵyn qyzǵandy. Bir kezderi Danııl Granın stalındik repressııany esirtkige táýeldilikpen salystyrǵany bar edi. Jańadan taǵysyn taǵy áshkereleýler, kezekti jaýlardy izdeý qajet boldy.

GÝLAG arhıpelagy... Júıe zııaly qaýymdy, tehnıkalyq jáne shyǵarma­shylyq ıntellıgensııany, basshylar men qarapaıym azamattardy «jutyp» jiberdi. Árıne, kereǵarlyq, biraq 6 jyl lagerde bolǵannan keıin Tákeń bas­tan keshkenderin izgi sezimder mektebi re­tinde eske aldy...

Birde osy jóninde sóılestim. Ol ózi­men birge qamaýda otyrǵan bilimi tereń, táji­rıbesi mol, adamgershiligi bıik adam­dar týraly aıtty. Túımebaı Áshim­baıuly lagerde Baıronnyń aýdar­mashysy, aqyn Tatıana Grıgorevna Gnedıchpen kezdesti («Don Jýan» aýdar­ma­synyń basym bóli­gin ol lagerde jasaǵany belgili). Keıin uzaq jyldar boıy onymen habarlasyp turdy.

70-jyldary «Na straje Rodıny» gazetiniń oryssha nusqasynyń redaktory Maksım Gordon oǵan «Lenıngrad isi» bo­ıynsha on jyl Karlagta otyrǵanyn jazdy. Ol da repressııaǵa ushyrady.

Túımebaıdyń tutqyndalýy inisi Tut­­­qabaıdyń taǵdyryna yqpal etti. Ol al­ǵashqy kúnnen bastap Baltyq mańy maı­danynda soǵysyp, Qyzyl Juldyz or­denimen marapattaldy. Kenıgsberg sha­býylyna qatysyp, jeńisten keıin qala komendantynyń orynbasary boldy. Biraq aǵasyna úkim shyqqany belgili bolyp, Tutqabaı qyzmetinen bosatyldy.

Maıdan gazetiniń saqtalyp qalǵan san­darynyń materıaldary boıynsha Shy­ǵys Qazaqstan memlekettik ýnıver­sıtetiniń rektory, professor Muh­tar Tólegenniń qoldaýymen 500 dana taralymmen 648 betten turatyn «Otandy qorǵaýda. 1942-1945» kitabyn shyǵarýǵa múmkindik týdy. Baspaǵa ázirleýshiler – «Turan» ýnıversıtetiniń rektory, professor Rahman Alshanov jáne osy joldardyń avtory. Basylymǵa gazettiń 1 200 paraǵy jáne 600 fotosýret kirdi, onda taǵdyry Uly Otan soǵysymen baılanys­ty kóptegen adam týraly baıandalady.

Lenıngradty qorǵaýǵa qatysqan, gvar­­­­­­dııa­nyń qatardaǵy jaýyngeri Zaı­rol­­­la Nyǵmatýlınniń 1943 jyly 3 qyrkúıekte Lenıngrad maıdany­nyń «Na straje Rodıny» qyzyl ásker gazetinde qorshaýdaǵy qalanyń aýyr tirshiligi jóninde maqalasy shyqty.

«Zaırolla Nyǵmatýlın – kishkentaı boıly jas jaýynger, jaqynda jıyrma jasqa toldy. Jasyna qaramastan ol – bólimsheniń batyry, tájirıbeli jaýynger. Zaırolla Nyǵmatýlın 1932 jyly jetim qalyp, 7 jasynan balalar úıine qabyl­danyp, sonda tárbıelendi. Otan soǵysy aldynda ol zaýyt ýchılıshesin bitirdi. Biraq soǵys bastalǵanda basqa qazaq er-azamattary sııaqty týǵan elin qorǵaý úshin soǵysqa attandy. Áskerde ol mıner mamandyǵyn ıgerdi. Bul – ońaı mamandyq emes. Mıner mınalardy jaýdyń janyna, jolyna jáne maıdannyń aldyńǵy shebine qoıady. Mıner – jaýdyń mınalaryn zalalsyzdandyryp, bizdiń áskerlerge jol ashady. Mıner óziniń áskerı mindetin jańbyrsha tógilgen jaý oqtarynyń astynda oryndaıdy. Qazir Zaırolla úzdik mıner, komandalyq tapsyrmalardy tapqyrlyqpen, sheberlikpen jáne erlikpen oryndaıdy. Nemister men qyzyl ásker arasyndaǵy bir urysta Nyǵmatýlın erekshe kózge tústi. Ol jaý áskeriniń ortasyna kirip, 15-ten asa fashısti joıdy. Sondaı-aq Nyǵ­matýlın bólimshe bastyǵynyń jaý tylyna ótýin jáne arnaıy mańyz­dy tap­syrmasyn oryndady. Bul Nyǵmatýlınnen tapqyrlyqty, batyrlyqty jáne tabandylyqty talap etti. Qazaq hal­qynyń erjúrek uly joǵarǵy qolbas­shylyqtyń buıryǵyn abyroımen oryndady, ol granata men pýlemettiń oǵyn qol­dana otyryp, adamdarymen birge jaý pý­lemetin joıdy. Nyǵmatýlın qyz­met etken áskerı esepte jaýdyń eki pýle­meti, birneshe jeńisti barlaý joıyldy.

Joldas Stalınniń buıryqtaryna biz jańa áskerı istermen jaýap beremiz jáne Lenıngrad mańyndaǵy nemisterdi jeńý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaımyz. Jaqynda qolbasshylyq qyzyl ásker jaýyngeri Zaırolla Nyǵmatýlındi ekinshi dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattady. Leıtenant M. Ámirbaev», dep jazdy ol jóninde.

Lenıngradty qorǵaýǵa qatysqannyń biri Zııada Moldahmetov boldy, ol aýyr jaraqatynan keıin týǵan jeri Soltústik Qazaqstanǵa oralǵan. Onda ol bes balany tárbıelep ósirdi. Úlken uly – akademık Erenǵaıyp Shaıhýtdınov 20 jyldan asa Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (QazUTÝ) basqardy. Ekin­shi uly Zeınolla Moldahmetov akademık atanyp, aldymen Shymkent teh­nı­kalyq ýnıversıtetin, sodan keıin Evneı Býketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin basqardy.

Máýlen Ǵazalıev óziniń áskerı jolyn basynan aıaǵyna deıin soǵysta ót­kergen. Azat etý urystaryna qatysqan M.Ǵazalıev bul joryqty Berlınde aıaqtap, Reıhstag qabyrǵasynda tegin pyshaqpen qashap jazyp qaldyrdy. Shamasy, muny jerlesterimizdiń birazy jasady. Muny biz esh jerde jarııalanymdarda kezdestirmedik. Soǵystan keıin ol Qaraǵandy qalasynda bilim bóliminiń, Molotov atyndaǵy jetimderge arnalǵan №2 qazaq mektep-ınternatynyń (qazirgi Nurmaqov mektebi), №10 jumysshy jastar mektebiniń basshysy bolyp jumys istedi. 1961 jyly Qazaq KSR eńbek sińirgen muǵalimi degen joǵary ataqqa ıe boldy.

Myna bir jaǵdaı esime túsip otyr. Almaty qalasy kúnderiniń birinde Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazar­baev drama teatryndaǵy saltanatty jıynda Akademııa zalynda otyrǵan Áshimbaevty kórip qaldy. Onyń janynda ataqty kompozıtor Nurǵısa Tilendıev otyrǵan edi. Prezıdent tóralqa ústelinen turdy da, sahnadan tústi. Sóıtip, T.Áshimbaevqa jaqyndap, ys­tyq yqylaspen amandasty. Ony ózimen birge tóralqa ústeline bastap ákeldi de, dál qasynan oryn usyndy. Bul dúıim jurttyń aldynda ǵalymǵa kórsetilgen erekshe qurmet edi. Jáne qurmet bolǵanda qandaı?!

Túımebaı Áshimbaıuly ǵylymǵa 40-tan asqan shaǵynda keldi. Ol bir mınýt­tyń ózin zaıa ketirmeı, erekshe shabytpen jumys istedi. Qazaqstanda ekonomıka ǵylymynyń negizin Álıhan Bókeıhannyń, Smaǵul Sádýaqasovtyń eńbekteri qalady desek, Túımebaı Áshimbaıuly sańlaqtar salǵan sara joldy úsh onjyldyq ótkennen keıin jalǵastyrdy.

T.Áshimbaev AQSh, Kanada, Úndistan, Japonııaǵa barǵan Qazaqstan delegasııasyn basqardy. Onyń jumysyn Nobel syılyǵynyń laýreaty Leonıd Kantorovıch, Tıgran Hachatýrov, Leonıd Abalkın, Pavel Býnıch sekildi alyptar joǵary baǵalady. Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Ortalyq ǵımaratynda akademık Qanysh Sátbaevtyń bıýs­tine jaqyn jerden T.Áshimbaevqa memo­rıaldyq taqta ornatyldy.

Tutqabaı

Qazaqstannyń belgili partııa, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Tutqabaı Áshimbaevtyń meniń ómirimde alar orny erekshe. 1969-1971 jyldary T.Áshim­baev Qazaq KSR Aýyr ındýs­trııa kásiporyndary qurylysy mı­nıstri­niń orynbasary boldy. Onyń ómi­rindegi jańa jaýapty kezeń 1971 jylǵy tamyzda bastaldy. Bul kezde ol respýblıkanyń jáne Keńes Odaǵynyń jetekshi ındýstrııalyq ortalyqtarynyń biri Shyǵys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy bolyp saılanǵan bolatyn. Ol munyń aldynda ǵana jubaıy Naıla Zákirqyzymen birge Qaskeleń qalasynda turatyn ata-anama kelgen edi. Onyń shyǵystaǵy jaýapty qyzmetke bara jatqany da sol kezde belgili bolǵan-dy.

Oqýdy támamdap, dıplomdy endi alǵan kezim. Tutqabaı Áshimbaıuly ózimen birge Shyǵys Qazaqstan oblysyna barýǵa usynys jasady Ol osynda eki jylǵa jýyq ýaqyt oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy bolyp jumys istedi. Men de onyń janynda bolyp, qyzmetke aralastym. Jarty ǵasyr ótse de, onymen birge jumys is­tegen adamdar Tutqabaı Áshimbaıulyn ustanymyn anyq bildiretin, keıde kóz­qarasy oblystyq komıtettiń birinshi hatshysynyń ózimen túıispeı qalsa da, degeninen taımaıtyn tabandy tulǵa retinde esterinde saqtap keledi. Birinshi hatshy Protozanovtyń bedeli aspandap tursa da, obkom bıýrosynyń músheleri Áshimbaevtyń pikirin jıi qoldaıtyn.

1973 jyly Túımebaı Áshimbaıuly maǵan Tutqabaı aǵa jańadan qurylǵan Mańǵystaý oblysyna taǵaıyndalǵanda D.A.Qonaevpen jeke kezdeskenin aıtty. Sonda Dımekeń: «Mańǵystaýda kileń adaı, jeriniń asty – munaı, kóginde – qudaı, al basshysy – Tutqabaı» dep qaljyńdaǵan eken.

Tutqabaı Áshimbaıuly óte belsendi, jigerli adam edi. Bedeli de bıik edi. Biz, týys­tar, onymen maqtanatynbyz. Kóp adamǵa kómegi tıdi. О́mirden erte ketkeni ózekti órteıdi, átteń...

Túımebaı men Tutqabaı Áshimbaev­tardyń býyny kóptegen qıyndyqty eńserdi. О́mir olardy shydamdy bolýǵa úıretti. Keıde olar bir emes, birneshe ómirdiń ıesi sekildi bop kórinedi.

Tutqabaı Áshimbaıuly 1973 jyldan 1980 jylǵa deıin jeti jyl boıy Mańǵystaý oblystyq partııa komı­tetiniń birinshi hatshysy boldy. Mun­da ol úlken uıymdastyrýshylyq qabi­letin kórsetti. Eńbekshilerdiń, oblys tur­ǵyndarynyń arasynda bedeli ósip, qurmetke ıe boldy. Bir jaǵynan Tutqa­baı Áshimbaıulynyń jańa ǵana quryl­ǵan oblystyń birinshi basshysy retinde buqaranyń esinde qalýy zańdylyq ta.

Mańǵystaýda jumys istegen jyldary Tutqabaı Áshimbaev Oktıabr revolıýsııasy jáne Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen marapattaldy. Eki ret KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılandy.

Tutqabaı Áshimbaıuly 1983 jyly 63 jasynda dúnıeden ozdy. Oblystyń birinshi basshysy mańǵystaýlyqtardyń esinde máńgilikke saqtaldy. Tutqabaı Áshimbaıulynyń esimi Aqtaý qalasyn­daǵy №11 mektepke berildi. Onyń aýlasyna bıýsti ornatylyp, ishinde murajaı ashyldy.

1991 jyldyń naýryzynda jaqyn týystary men dostarynyń qatysýymen Tutqabaı Áshimbaıulynyń 70 jyldyǵy tý­ǵan jeri Botaborda atalyp ótildi. Mun­da da jergilikti orta mektepke Tut­qa­baı Áshimbaevtyń esimi berildi.

Shyǵys Qazaqstannan Mańǵystaý oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp aýysqan Tutqabaı Áshim­baıuly meni esinen shyǵarǵan emes. Keıde keshkisin qońyraý soǵyp, nemen aınalysyp júrgenimdi suraıtyn, qala men oblystyń jetistikterine qyzyǵý­shylyq tanytatyn.

Ol meniń kandıdattyq dıssertasııam­nyń aıaqtalýǵa taıaý ekenin, 1981 jyly naý­ryzda Máskeýde jumysymnyń al­dyn ala qorǵalýy ótetinin bildi. 1981 jyldyń aqpan aıynyń sońynda Más­keýge keldim. Jataqhanaǵa ornalastym. Osy ýaqytta Máskeýde KOKP XXVI sezi ótti. Tutqabaı Áshimbaıuly sezge delegat retinde keldi. Kremlge jaqyn ornalasqan «Moskva» qonaq úıine turaqtady. Oǵan habarlasyp edim, ózine shaqyrdy. Kelgen soń oǵan ınstıtýt belgisiz sebeptermen dıssertasııamdy 1981 jyldyń kúzine aýystyrǵanyn jáne munyń jaǵdaıdy kúrdelendire túsetinin aıttym. Janashyr Tutqabaı Áshimbaıuly: «Saǵan shyn máninde kómektesip, zııan tıgizbeý úshin táji­rıbeli joldasymmen aqyldasý kerek», dedi. Ol meni kórshi bólmege ertip apar­dy. Oǵan Sverdlov oblystyq par­tııa komıtetiniń birinshi hatshysy Borıs Nıkolaevıch Elsın toqtaǵan eken. Ol bizdi dostyq peıilmen qarsy aldy. Tut­qabaı Áshimbaıulyn muqııat tyńdady. «Eger balalarymyz oqýǵa umtylyp tursa, nelikten der kezinde kómektespeske»,  dedi Borıs Nıkolaevıch. Ol áldekimge qońyraý shalyp, dıssertasııany qorǵaýdy keıinge shegerý aspıranttyń barlyq josparyn joqqa shyǵaratynyn aıtty. Qaıtadan keri qaıtyp, mazasyz kúnder men túnderdi bas­tan ótkerýi tıis ekenin alǵa tartty. Al onyń bulaı júrýge jaǵdaıy joq, ýaqyty da shamaly. О́ıtkeni jaýapty jumysy, bala-shaǵasy bar. 

Kelissózderdiń nátıjesinde dısser­ta­sııamnyń aldyn ala qorǵaý merzimi óz­gerissiz qaldy. Kútpegen jerden Tut­qabaı Áshimbaıulynyń ótinishi boıynsha maǵan Reseıdiń bolashaq Prezıdenti Borıs Nıkolaevıch Elsın kóp kómek­testi. Osylaısha, 1981 jyly 24 naý­ryzda Máskeý qarjy ınstıtýtynda «Tústi metallýrgııa kásiporyndarynda qaı­talama energııa resýrstaryn paıdalaný máseleleri» taqy­rybyndaǵy dıs­sertasııamnyń nátı­jeleri týraly baıan­daýǵa múmkindik aldym.

Tutqabaı Áshimbaıuly keıinnen Alma­tyda jumys istegen kezde de meni umytqan emes. Rýhy zor aǵanyń yqy­las-peıili týys­taryna da, dosta­ryna da, beıtanys adam­darǵa da jetkilikti edi. Mańǵystaýǵa alǵash kelgenimde jergilikti aqsaqaldar kóp jyl buryn kish­kentaı Tutqabaıdy Ysty rýynyń aqsaqaldaryna qalaı tárbıeleýge ber­genderin aıtqan bolatyn. Mine, sol jerde jaqsy bilim alǵan Tutqabaı olar­ǵa obkomnyń birinshi hatshysy bolyp oraldy. Men jergilikti adamdardyń ázil-shyndyǵy aralas bul áńgimesine túsinis­tikpen qaradym. Onyń daýysy da keremet edi. Tashkent kishi komandırler ýchılıshesinde oqyp júrgen kezinde oǵan ýkraın ánderin úıretken eken. Máskeýdegi kongrester kezinde Ýkraınadan kelgen delegattardyń oǵan án aıtýdy ótinip, qıylyp qolqa salatyny da sondyqtan.

Shyǵys Qazaqstanda jumys istegen jyldary Tutqabaı Áshimbaıulyn kóbi qonaqqa shaqyratyn. Aǵanyń úıinen de qonaq úzilmeıtin. Eńbekaqysy asa kóp emes edi. Al shyǵyny shash-etekten bolatyn. Tipti menen qaryz alǵan kezderi de boldy. Ol kezde boıdaqpyn, jalaqym bir basyma aǵyl-tegil jetedi. Keıin qaryzdy ýaqtyly qaıtaratyn. Qolynda bıligi bola tura Tutqabaı Áshimbaıuly ony jeke múddesine paıdalanǵan emes. Paıdalansa, menen qaryz surap, bir jalaqyǵa qarap otyrmas edi ǵoı.

Tutqabaı aǵa Tekelide qalalyq komı­tettiń birinshi hatshysy bolyp jumys is­tegen ýaqytta sheshem ekeýimiz oǵan jıi qonaqqa baratynbyz. Dámdi etip kartop pisirip, balyq sorpasyn usynatyn. Endi birde О́mirbaı aǵanyń qonys aýdarýyna qolǵabys jasadyq. Tutqabaı Áshimbaıuly bizge óz «Volgasyn» usyndy. Álgi kólikpen jol apatyna ushyradyq. Biraq buǵan bola ashý shaqyryp, qaharyn tókken joq. Ol bizdiń tiri qalǵanymyzdyń ózi úlken olja ekenin aıtty.

1976 jyldyń qysynda Tutqabaı Áshim­baıuly KSRO Joǵary Keńesiniń depýtaty retinde Japonııaǵa delegasııa­ny bastap barýy kerek edi. Biraq bul ýaqytta ákem Súleımen Álimbetov dúnıe saldy. Osyǵan baılanysty Tutqabaı Áshimbaıuly Japonııaǵa saparyn keıinge ysyryp, Qaskeleńge keldi. Ákemdi kóp­pen birge sońǵy saparǵa shyǵaryp saldy. Aýa raıy qaharyna minip turǵan shaq edi. Úıdegi kómirdiń de túbi kórine bastaǵan. Osyny baıqaǵan Tutqabaı aǵa óz aqshasyna bir «KamAZ» toly kómirdi satyp alyp, tógip berdi. Onyń ákeme degen erekshe qurmetin osydan-aq ańǵarýǵa bolady. Ákem kezinde olardyń otbasyna kómektesken eken. Endi ol bizge járdemdesip jatyr.

Ol óte qarapaıym edi. Qolynan kelse kómektesetin, aqyl-keńesin aıamaıtyn, jaǵdaıdy retteýdiń tıimdi tetikterin usynatyn, ár nárseniń sebebin muqııat túsindiretin. Onyń terisine syımaı teńselip júrgenin de, ashý shaqyryp alara qarap otyrǵanyn da kórmeppin. Ol adamdyq qalpynan aınyǵan emes. Ádemi ázili de ózine erekshe jarasatyn.

Túımebaı men Tutqabaı Áshimbaevtar meniń júregimde dál osylaı saqtalyp qaldy.

Úsen ÁLIMBETOV,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory,

S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń professory