BALABAQShA... MEKTEPKE AINALYP BARADY

Osy durys pa? Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda bilim, ǵylym salasyna qa­tysty máselelerdi júzege asyrý úshin álemdik bilim, ǵy­lym júıesiniń jetis­tik­terine kóz júgir­tip, otandyq, ult­tyq, bilim berý sala­synyń qaıta qurý, sanaly ilim, sapaly oqý strategııasyn bala­baq­shadan joǵary oqýǵa deıin jetil­dirip, birtutas baǵdarlama jasaý ýaqyt kútirmeıtin is ekenin alǵa tartty. Osy máseleler tóńireginde kóp­tegen maqalalar, dóńgelek ústel­der, talqylaýlar ótip jatyr. Naqty onyń iske asýy, qorytyn­dysy qalaı bolady? Qazirgi ýaqyt­ta jalpy bilim beretin mektepter, orta, joǵary oqý oryndary óz josparlarymen bilim berýde. On eki jyldyq oqý jónindegi áńgime aıtylǵaly da biraz boldy. On jyldan asyp ta ketti. Keıbir mektepter bul iske ishinara kóshken sııaqty. Biraq neni oqytyp jat­qany, oqýshylardyń kim bolyp shyǵatyny, nátıjesi qandaı bolatyny naqty kórinbeı tur. Elý jyl bilim, ǵylym sala­syn­da etken eńbek jıǵan tájirı­bege súıenip HHI ǵasyrdyń tabal­dyry­ǵyn ımenbeı attaǵan tusta bilimdi, ǵylymdy osyǵan ıkemdeý týraly óz usynysymdy aıtsam dep edim. Birinshiden, bilim, ǵylym sala­syn júıeli ispen eldik baǵytqa qaraı qaıta qurý kerek. Ekinshiden, bilimdi talapkerge jańa metodıkamen oqytý. Shetel standarttarynyń eń ozyq degen­derin ǵana ala otyryp, ulttyq bilim berýde mentalıtetimizdi alǵa shyǵaryp jańa joba, jańa baǵdar­lama jasaýdy keń otyryp, keńesip baryp qolǵa alý. On eki jyldyq orta bilim alý kezinde bala bilimmen qatar naqty mamandyqqa ıe bolyp shyǵatyny belgili. Endeshe barlyq lıseı, kol­ledj, tehnıkým, ártúrli kýrs­tar­dy on eki jyldyq oqýǵa baǵy­ttap, biriktirý jaǵyn oılastyrý qa­jet tárizdi. Qazirgi orta bilim berýge memleket tarapynan bóline­tin jáne orta kásiptik tehnıkalyq bilim berýge, “Jol kartasy” sııaq­ty arnaýly mamandandyrýǵa bóli­netin qarjy bir ortalyqqa, ıaǵnı on eki jyldyq bilim berýge shoǵyr­landy­rylǵany jón. On eki jyldyq bilim salasynda oqyǵan ár azamat óziniń tańdaýyna sáıkes bir mamandyqtyń ıesi ekenin dálel­deı­tin qujat, ıaǵnı dıplom berilýi kerek. Bilimin ári qaraı sol salamen da­mytamyn dese, joǵary oqý oryn­daryn­da jalǵas­tyrsyn. Bolmasa qo­lyn­daǵy maman­dyǵy boıynsha eńbek etsin. Qazirgi bilim júıesi – klassı­kalyq qalyptasqan júıe. Oǵan jańa on eki jyldyq oqý qosylmaqshy. Biraq birin biri damyta, tolyqtyra almaı otyr. On eki jyl orta bilim + 2 jyl kásiptik tehnı­kalyq bilim berý, +4 jyl joǵary bilim + 2 jyl ma­gıstratýra, aspı­ran­týra – ortasha jıyrma jyl oqyt­qanymyzben búgin maman tap­shylyǵyn azaıtý­dyń orny­na, kúnnen kúnge ósirip alyp jatqan­daı­myz. Bilim júıesi qaı­ta qurýmen qa­tar, sapaly bilim berý úshin bala­baq­shadan bastap, jo­ǵary bilim úıretetin maman da­ıyndaýdyń birtutas otandyq, ult­tyq oqý jos­paryn jasasaq utyl­mas edik. Taǵy bir aı­ta keter máse­le, “0” synyp dep ash­qan balabaq­sha­­lary­myz mektepke aına­lyp bara ja­tyr. Bul balanyń damý pro­sesine, psıholo­gııa­syna keri áser etýi múmkin. Iá 4 jasta jazýdy meńgerip, 15 jasta joǵary mektep­ke túsetin talanttar bar. Árıne qazaq hal­qy tózimdi, alǵyr de­gen­men ár nárseni urpaq­tyń boıyna, oıyna shaqtaǵa­nymyz jón. Sol sekildi otan­dyq, ulttyq oqy­tý josparynda kórsetil­gen bárine birdeı pán­der, Qazaq­stan tarı­hy, qazaq ádebıeti, eko­nomıkalyq jaraty­lystaný, ekolo­gııa jáne shetel tarı­hy, shetel ádebıeti barlyq oqý júıe­­sinde, onyń ishinde Qazaq elin­de jumys istep jatqan sheteldik oqý oshaq­tarynda mindetti túrde oqyty­lýy tıis. Memlekettik tilden basqa tilde oqıtyn oqý oryndary, jańa­dan ashylǵan ýnıversıtetter ózderi­niń oqý ádistemesimen birge, Qazaq eliniń tarıhyn, mádenıetin, salt-dás­­túrin, dinin, tilin, bilýi mindet­ti. Osyǵan oraı, ondaı oqý oryn­dary lısenzııa alý­men qosa óz­derine qajet ulttyq baǵ­darlamany, ádiste­meni, oqýlyqtardy ázirleýge qara­jat bólý kerek. Mysalǵa, “Bolashaq” baǵdarlamasymen shetelde oqýǵa tilek bildirgen bizdiń jastar sol eldiń tilin, onyń ishinde aǵylshyn ti­lin bilmese, mańaıyna jolat­paı­dy. Cheh memleketi cheh tilin bilmese oqý oryndaryna qabyl­damaıdy. Son­dyq­tan, óz ana tilimizdi úırený úı­den bastalsa, mektepte úsh tildi meń­­gerý ornyqsa, nur ústine nur bolar edi. Zennat ERǴOJINA, ekonomıka ǵylymdarynyń  kandıdaty, dosent. ASTANA.