Dáýirdiń dilmar shejiresi

Búginde mura men mıras dú­nıelerimizdiń, kózge basar qasterli jádigerlerimizdiń saq­talatyn altyn qoryndaı bol­ǵan mýzeıler jumysy jan­danýda. Jyl saıyn qazba jumys­ta­rynan, ózge de zertteý­lerden tabylyp jatqan jádigerler sol murajaılardyń qoryna toǵy­tylyp, kórermenge myńjyl­dyqtardan syr shertýde. Al mem­leket tarapynan da mýzeıler jumysynyń jandanýyna biraz kóńil bólinip jatqany kóp­shilikke málim.

«Qazaqstan boıynsha mýzeı­diń astanasy – Almaty oblysy», degen pikir elimizdiń túkpir-túkpirinde aıtylatyn eń ádil baǵa bolsa kerek. Olaı deıtin sebebimiz, 47 jyldyq ta­rıhy bar M.Tynyshbaev atyn­daǵy oblystyq tarıhı-ólke­taný mý­zeıi­niń, tipti ózge de 20-ǵa jýyq mý­zeıdiń qory eks­ponatqa baı.

Negizinen, M.Tynyshbaev atyn­daǵy tarıhı-ólketaný mý­zeıi 1974 jyldyń 1 naýryzynda qurylǵan. Táýelsizdigimizdi al­ǵannan keıin, ıaǵnı 1993 jyly mý­zeıge belgili qoǵam jáne mem­­leket qaıratkeri, qazaqtyń tuń­ǵysh ınjeneri Muhametjan Ty­nyshbaevtyń esimi berilgen. Mýzeı zaldary qala turǵyndary men qonaqtaryna ólkeniń baı ári sulý tabıǵaty men ótken jáne qazirgi tarıhy týraly syr shertedi. Negizgi qoryna osy jyl­dar aralyǵynda Jetisý ól­­kesiniń tabıǵı baılyqtary, flo­rasy men faýnasy týraly, arheologııalyq qundylyqtar, qazaq halqynyń turmystyq zattary, qoldanbaly óner týyndylary, halyq aqyndary, batyrlary, memlekettik qaıratkerler, tarıhı oqıǵalar jaıly materıaldar jınaqtalyp keledi. Sonymen qatar, Ekinshi dúnıejúzilik so­ǵystyń ardagerleri, aýyl­sharýa­shylyqtyń damýyna kúsh salyp, ter tókken eńbekkerler jáne bas­qa ardaqty jerlesterimizdiń, dara tulǵalardyń jeke zattary, qu­jattary taptyrmas mýzeılik qundylyq bolyp esepteledi. Oblysymyzdyń búgingi jaǵdaıy, eko­nomıkasy, mádenıeti, bilim berý, densaýlyq saqtaý salasyn­daǵy jetistikterge baılanysty zattar da jınalyp, kelýshiler nazaryna usynylyp keledi.

Mýzeıdi el úshin erekshe, ózindik baǵasy bar tarıhı orda desek, búginde aımaq boıy­nsha Súıinbaı Aronulynyń áde­bı-memorıaldy mýzeıi, N.Alda­ber­genov atyndaǵy memorıaldy murajaıy, Jambyl Jabaev ádebı-memorıaldy mýzeıi, Qara­sazdaǵy M.Maqataev ádebı mu­rajaıy, Sarqan aýdanyna qarasty Cherkassk qorǵanysy ta­rıhı-memorıaldy murajaıy, Taldyqorǵan qalasyndaǵy I.Jan­súgirov atyndaǵy ádebı mura­jaı syndy aımaqtaǵy mýzeı­lerdiń jumysy jandanyp, qory tarıhı eksponattarmen to­lyǵý ústinde. Osy rette oblys basshylyǵy tarapynan da atal­ǵan rýhanı ordaǵa kóp kóńil bólinip, sońǵy onjyldyqta bir­qatar murajaıdyń kúrdeli jón­deýden ótkeni barshaǵa má­lim. О́z kezeginde qundy jádigerler, tarıhymyzdyń ból­shekteri altyn qorymyzǵa kirip jatsa, ol eli­mizdiń gúlde­nýi­ne, ǵalym­da­rymyz ben aqyn-ja­zýshy­lary­myzdyń shyǵarma­shy­lyǵyna ózindik septigin tıgizgeni dep tú­singen jón.

Qashanda halyqty tarıhynan syr shertip, baı muramyzdyń kenishinen kórinis berip tura­tyn mýzeıler jyl saıyn ke­lýshilerdi qýanyshqa bóleıtin ıgi sharalarǵa uıytqy bolyp keledi. Aqyn-ja­zýshy, tarıhshy, jalpy aıtqanda, tuǵyrly tulǵalardyń mereıtoılaryna baılanysty memlekettik merekelerge, ataýly jyldarǵa oraı aımaqtaǵy ár mýzeı rýhanı sha­ralardyń jalaýyn kóterip júr. Bul degenimiz, el rýhyn kóte­rip, tarıhtan taǵylym tarata­tyn ıgi bastamalar desek, ár jyldary ótken «Jetisýdyń Altyn Adam kerýeni», «Retro-kórme», ashyq aspan astyndaǵy kórmeler, «Mýzeı túni» syndy sharalar kópshilikke qýanysh syılap kelgen biregeı bastamalar.

Jalpy alǵanda, ǵylymı, tarıhı shyǵarmashylyqtyń ordasy bolǵan, ótken men búgindi jalǵap turǵan rýhanı ordamyz – mýzeı tarıhtyń jady, dáýirdiń dilmar shejireshisi. Ende­she, barsha mýzeı qyzmetkerin ataý­ly mere­ke­­lerimen quttyqtap, tarıh pen búgindi tutastyrǵan kıeli ordasy qazynaǵa, mıras dúnıelerge baıı bersin demekpiz.