О́Z SÝRETI О́MIRDIŃ

(Qaz-qalpynda) ...Almatyda toqymdaı jerdiń quny adam aıtqysyz qymbattap, baspanasy bary da, joǵy da janta­lasyp qurylyspen aınalysyp jat­qan­da bizdiń kóp qabatty úıdiń irge­sin­degi qalanyń bas jospary boıyn­sha saıabaq bolady degen jerdi qoly uzyn bireýler satyp alyp, iske kirisip ketti. Saıabaq bitkende kóleńke­sinde saırandaýdy kóksegen myńda­ǵan turǵyndardyń tilegi osy quby­lys­tyń jetegine kóg­endelip kete bar­dy. Alaı­da, qyzý qarqynmen bastal­ǵan qury­lysqa daǵdarys kelip kıli­gip, “saqal­dy” nysanǵa aınalyp shyǵa keldi. Bizdiń altynshy qabattan irge­tasy qalanyp, irkilip qalǵan qury­lys orny alaqandaǵydaı kórinetin. Sol nysannyń qaraýyly bolýshy edi. Tepse temir úzetin jas jigit jaz­dyń aptabynda, qystyń aıazyn­da kúrke sııaqty salynǵan úıshiktiń ishinde jatady. Jumysy aınalany baqylap, sondaǵy qurylys mate­rıaldaryn ury-qaryǵa alǵyzbaý ǵoı baıaǵy. Tań atady, kún batady. Al, qaraýyldyń ómiri ózgermeıdi. Temirmen qorshalǵan erikti túrmeniń ishinde tirshiligi jalǵasyp, eni eki metr ǵana úıshiktiń ishinde kúni ótip jatty. Kóktem kelip, kún jylynǵan­da da, jaz shyǵyp, aınala qurǵaǵanda da qurylys qaıta jalǵasa qoımady. Biraq, qaraýyl aýysty. Jas jigit­tiń ornyna kekse kisi keldi. Ulty bas­qa... Temir qorshaýdyń ishinde múlde jańa tirshilik bastaldy. Qorshaýdyń irgesinde bizdiń shaǵyn aýdannyń qoqys tastaıtyn temir jáshikteri bar. Jańa qaraýyl turǵyndar kereksiz etip tastaǵan eski esik, tereze jaqtaýlary men túrli materıaldardan qonysyn keńeıtip aldy. Onyń qasynda anda-sanda bir áıel adam paıda bolady. Qa­zy­lyp tastalǵan qurylys alańyna jańbyrdyń sýy jınalyp, kádimgi kólshikke aınalǵan-dy. Jańa qaraýyl qaz, úırektiń bala­panyn satyp ákelipti. Qoraptaǵy bala­pandarǵa aınaladaǵy turǵyn úılerdiń qoqys tastaıtyn temir jáshikterinen tamaqtyń, nannyń qaldyqtaryn ákelip beredi. Keı kúnderi jınaǵan nany bir qaptaı bolady. Oıpyrym-aı, kórshi­lerimiz kún saıyn osynshama nandy qoqysqa tastaıdy eken-aý!.. Az ǵana kúnniń ishinde qaraýyl­dyń saryaýyz balapandary temir­qanat bolyp, qoraptan shyǵarylyp, kishkene tor qorshaýǵa kóshirildi. Ara­ǵa sanaýly kún ǵana salyp, qaraýyl jańa kásipti bastady. Tań aǵaryp atpastan jáne kún saıyn onyń úıshigi jaǵynan sańǵyr-sańǵyr etken dybys shyǵady. Qaraýyl túnimen jınaǵan shyny bótelkelerdi tań aldynda qaptardan jerge tógip, suryp­taıdy. Syra, araq, konıak sy­qyl­­dy ishimdikterdiń bótelkelerin turpatyna qaraı bólip, qaıtadan qaptap shyǵady. Oıpyrym-aı, kún saıyn bizdiń shaǵyn aýdannyń tur­ǵyndary osynshama spırttik ishimdik ishedi eken-aý! Kúz de keldi. Qaraýyl kásibiniń túrlerin kóbeıte bastady. Qoqystan temir-tersekti de jınaıdy. Ony da túrine qaraı suryptap, ótkizedi. Bul kezde temirqanat úırek-qazdar kádim­gi­deı maı basyp, úlkeıdi. Anda-sanda bir úırek nemese qaz soıylyp, qazanda búl­kil­dep qaınap jatady. Qaıdan áke­le­tini belgisiz, keıde qappen alma, jemis-jıdekter alyp keledi. Anda-san­da paıda bolatyn áıel adam kúni boıy jemis-jıdekterden tosap jasaıdy. Qalǵanyn týrap, kóleńkege keptiredi. Tipti qyzanaqty da kesip, qaqtap jata­dy. Tynymsyz tirshilik. Baıaǵy jas jigit sııaqty sary ýaıym­ǵa salynyp, kúrkeshiktiń tóbesine túkirip jatýǵa bul qaraýyldyń tipti ýaqyty joq. Qys tústi. Aýa raıy da yzǵar tarta bastady. Endi qaraýyl úı qustarynyń úıshigin jylytýmen álektene bastaǵandaı bolǵan. Joq, qatelesippin. Alǵashqy qar túskende úıshikterden baıaǵy úırek-qaz emes, qoıandar kórindi... Kóktem keldi. Taǵy da tyr­banys. Qaraýyl sońǵy eki aptadan beri sellofannan jasalǵan yqta­synǵa qoıylǵan konservi qalbyr­laryna topyraq toltyryp, oǵan kóshet otyrǵyzyp áýre. Tamyry bekip, japyraq jaıǵan soń kók­bazardaǵy saıajaı pavılonyna aparyp satpaq-aý, shamasy. Eki túrli ómirdi altynshy qabat­tan baqylamasań, syrty bıik temir­men qorshalǵan “qoranyń” ishinde ne bolyp jatqanynan Almaty­nyń únemi bir jaqqa asyqqan qalyń turǵyny habarsyz. Bir qorshaý – múlde eki túrli ómir... Aınash ESALI, ALMATY.