AIаIYQShY ARÝDY

Rýjeınıkov kóshesiniń boıyn­daǵy osy bir súreńsiz de surǵylt ǵımarattyń janynan ótken saıyn kóńili qurǵyr qulazyp sala beredi. Ajary ábden qashqan úı kútimsizdik pen ıesizdiktiń aıqyn bir kóri­nisindeı áser qaldyrady. Qansha jyldan beri jóndeý kórmegenin kim bilgen, áıteýir shahardyń avto­kólik qoz­ǵalysy kóp kóshe­lerdiń birinde or­na­lasqan bul me­ken-jaı kóne de jańa Oral qalasy­nyń betine shyqqan súıeldeı kórinedi. Munda kimder tura­dy eken dep oılaı­tynmyn ishteı. Jýr­nalıstik áýestikpen surastyryp kórgenimde qalanyń kórkin qashyryp turǵan osynaý kóp qabatty eski úı kom­mýnaldyq jataqhana ekenin bildim. Erterekte azýly bir meke­meniń quzyrynda bolypty.Odan keıingi jyldarda ıesizdikke ushyraǵan. – Estigenniń jalǵany bolar, jaǵdaıymyzdy óz kózińmen kórip ketersiń, qalǵan áńgimeni sonda jalǵastyrarmyz, qaraǵym dep tilshiler qosynyna kelip arasha suraǵan ananyń kóńilin qımaı , ol kisiniń ózin de qyzmet kóligine otyrǵyzyp aıtqan jerge kelgende álgi surqaı úıdiń dál túbinen tústik. Onyń tórtinshi qabatyna kóterildik. Jataqhananyń syrty qandaı tartymsyz bolsa, ishi odan beter arsa-arsasy shyǵyp jatyr. Mundaǵy sanıtarlyq-gıgıenalyq jaǵdaı degendi aıta kórmeńiz. Onyń on eki de bir nusqasyn kórmeısiz . It baılasa turǵysyz degen tirkes bar edi, ádebı til normasynda. Sonyń naq ózi. Bir kezde qyryq eki dep belgilengen bólmege kelip kirdik. Inelikteı ilmıgen aryqsha, jasy jıyrma bes – jıyrma jeti shamasyndaǵy qyz shyqty aldymyzdan. Oryndyqqa tize búkkennen keıin janary jasqa shylanǵan qart ana ózin tanys­tyryp, búgingi tirshilikterinen habardar etti. Aty-jóni Nurııa Muhanǵalıeva eken. On eki bala tárbıelep ósiripti. Tıisti qujattaryn kór­setti. Ol kisige 1981 jylǵy 27 naý­ryzdaǵy KSRO Joǵarǵy Keńesi­niń sheshimi boıynsha “Batyr ana” ataǵy berilgen. 2006 jylǵy 2 ma­myrda Respýblıka Prezıdenti N.Á.Nazar­baevtyń Jarlyǵy boıynsha “Altyn alqamen” mara­pattalǵan. Ananyń kúızeliske tola áńgi­mesinen uqqanymyz ol shal­ǵaıdaǵy Kaztalov aýdanynyń Qaıyńdy aýylynan oblys orta­lyǵyna eriksiz kóship kelýge májbúr bolypty. Otaǵasy osydan jıyrma jyl buryn dúnıe salǵan eken. Qazirgi kezde Nurııa apamyzdyń janyn aýyrtyp, uıqysyn qashyrǵan jáıt qyzy Larısanyń aıanyshty taǵdyry bolyp shyqty. Ol Batys Qazaqstan mem­lekettik ýnıversıteti janyn­daǵy pedagogıkalyq lıseıdi úzdik bitirgen. Sodan keıin atalǵan ýnı­versıtettiń fızıka-matematıka fakýltetine stýdent bolyp qabyldanady. Ekinshi kýrsta oqyp júrgende Larısanyń kózi sýyrylyp, shanshyp aýyra bastaıdy. Alǵashynda albyrt jastyqpen oǵan mán bere qoımaǵan qyz aýrýy janyna ábden batqan kezde ǵana dárigerge keledi. Sol kezde jasaǵan em-sharalarǵa qaramastan Larısanyń qos janary múldem kórmeı qalady. Sonymen birge ony taǵdyrdyń taǵy bir teperishi kútip tur eken. Buǵan qosa eki aıaǵynan da jan ketip, sal bolyp aıaǵyn basa almaı qalady. Mine, otyzǵa endi ǵana ilingen arýdyń tósekke tańy­lyp, tóbege telmirip jatqanyna da on jyldan asyp barady eken. Nurııa apaı osy qyzy úshin qasyna Larısanyń sińlileri Shynar men Anardy ertip joǵaryda atalǵan jataqhanadaǵy jalpy aýdany on eki sharshy metrlik bólmege ornalasady. Baıqaǵanymyz, uzaq jyldardan beri jan men tán azabyn qatar tartyp jatqan Larısanyń júrek shymyr­latar jaı-kúıi onyń anasy Nurııany da, sińlilerin de ábden jasytyp, shók­tirip jibergenge uqsaıdy. Jasy­ratyn nesi bar, ózdiginen qozǵala al­maıtyn Larısany osy jerde jýyn­dyryp, kıindiredi eken. Ári osy jer­de bári tamaq ishedi.Buǵan qosa 1982 jyly dúnıege kelgen Shynar da júrek dertine shaldyqqan. Ol úshin­shi toptaǵy múgedek. Álginde aldy­myzdan shyqqan osy Shynar eken. Birinshi toptaǵy múgedek Larısa Orynǵalıeva 2001 jyldan beri arnaıy turǵyn úı kezeginde tur. Alaıda oǵan páter qashan beriletini belgisiz. Shalqasynan qımylsyz jatqan aıdaı arý tis jarmady. Kórý qabiletinen múldem aıy­rylǵan solǵyn janaryn jataqhana bólmesiniń tóbesine qadaǵan kúıi sulq túsip qala berdi. Onyń jataq­hananyń dál osy bólmesinde qımyl qozǵalyssyz jatqanyna da jeti jylǵa taıapty. Osy aralyqta Larısa aýa jutý úshin syrtqa bir de bir ret shyǵyp kórmepti. Buǵan múgedek qyzdyń qozǵalýy úshin jataqhananyń ishki qurylymynyń yńǵaısyzdyǵy, baspaldaqtardyń orynsyzdyǵy keseldik keltiripti . Larısa Orynǵalıeva 2009 jylǵy 13 qarashada Elbasy ót­kizgen “Tikeleı baılanys” boıyn­sha óziniń múshkil jaı-kúıi jónin­de tıisti oryndarǵa saýal da jol­dapty. Oǵan tıisti jaýap ta qaı­tarylǵan. Onda L.Oryn­ǵalıevanyń “Turǵyn úı qaty­nastary týraly” Zańǵa sáıkes áleýmettik turǵydan qorǵalatyn topqa kiretini, sondyq­tan páter­men mindetti túr­de qam­tamasyz etiletini aıtyl­ǵan. Alaı­da bu­dan suraq ıesine qaı­tarylǵan jaýaptyń tym jalpy­lama eke­nin de baıqaý qıyn emes . L.Orynǵalıevaǵa qaı­taryl­ǵan jaýaptar jazylǵandaı halyqtyń áleýmettik turǵydan qorǵalatyn tobyna kiretin turǵyn úı kezegi óte kinámshil másele. Ol sóz joq qatań túrde saqtalýǵa tıis. Álbette, mundaı arnaıy kezekte turǵandar sany qaı kezde de az bolmaıdy. Oral qalasynda da solaı. Olardyń bárin bir mezgilde kommýnaldyq turǵyn úımen qamtý da ońaı is emes shyǵar. Degenmen on jylǵa taıaý ýaqyttan beri óz kezegin kútip sarǵaıyp, sabyryn sarqyp jatqan múgedek arýdyń búgingi jaı-kúıine kádimgi adamı kózqaras turǵysynan baıyptaı qaraǵan ár adam zańdyq turǵydan da, moraldyq turǵydan da onyń bir bólmeli páterge qol jetkizetin ýaqyty áldeqashan jetkenin ańǵarar edi.Osy aqıqatty búkil jan-dúnıesimen túısiner edi. Qos janarynan aıyrylyp, aınalasyn qara túnek bassa da, qos aıaǵy qozǵaltpaı, qarǵa adym jer muń bolsa da Larısanyń ómirge degen qushtarlyǵy tańqaldyrady. Ol óte saýatty. Búginde basty aq­­parat kózderin tele-radıo habar­larynan alatyn arýdyń oı-órisi keń. Zerdesi bıik. Egemen elimiz, onyń damý belesteri jónin­degi túsinigi tereń. Ol ótken jyly “Aıa­ly alaqan” baǵdarla­masyna habar­lasyp arnaıy tirkelipti. Biraq oǵan óz aıaǵymen baryp emdelip qaıtýǵa jaǵdaıy kótermepti. О́mirge qushtar jan Larısa Oryn­ǵalıeva kúıreýik sezim-kúı aýany­na berilmeı, aldaǵy kúnderden úlken úmit kútedi. Keýdedegi sol senim otyn óshirip almaý úshin tıisti oryndardyń oǵan kómek qolyn sozýy qajet-aq. Temir QUSAIYN, Oral.