Osy oraıda kúres túrleri boıynsha aıtar bolsaq, qazirgi tańda el qorjynynda barlyǵy – 11 joldama bar. Onyń 5-i erkin kúres balýandarynyń úlesinde. Bul jerde basyn ashyp aıta ketetin jaıt – joldama balýanǵa emes, salmaqqa beriledi. Osy salmaq boıynsha Olımpıadaǵa kim barady ony lısenzııaǵa ıelik etken eldiń ózi sheshedi.
Endeshe, joǵarydaǵy erkin kúres túri boıynsha 5 joldama kimderge buıyrady jáne olardan nendeı nátıje kútemiz? Atalǵan suraq tóńireginde sóz qozǵasaq, qorjyndaǵy bes joldamanyń biri 57 kılo salmaqtyń úlesinde. Ony ákelgen – tegi tyvalyq, qazir Aqtóbeniń namysyn qorǵap júrgen 1991 jyly týǵan Nurıslam Sanaev atty jigitimiz. Bul azamat qazir tolyq babynda. Buǵan deıingi jetistigi: 2015 jyly álem chempıonatynda 5-shi orynǵa ıe bolyp, Rıo Olımpıadasyna joldama alǵany bar. Biraq 1/8 fınalda grýzııalyq balýan Vladımır Hınchegashvılıden 4:3 esebimen utyldy. Odan keıin jubanysh beldesýinde úsh dúrkin álem chempıony ázerbaıjandyq Hadjı Alıevten 10:8 esebimen utyldy. Alıev qola júldeger atansa, grýzın balýany Olımpıada chempıony boldy. Biraq... biraq demekshi Rıo-2016 aıaqtalǵan soń Sanaevtyń joǵarydaǵy eki beldesýin asyqpaı taldaǵan mamandar «qazaqstandyq balýan jeńilmepti» degen qorytyndy shyǵardy. О́kinishti jaǵdaı. Temirdi qyzǵan kezde soqpaǵan ózimiz kinálimiz. Salǵyrttyǵymyzdyń kesirinen balanyń baǵy baılandy. Odan keıin 2018 jyly Majarstanda ótken álem chempıonatynda osy salmaqta Sanaev kúmis júldeger atandy. Fınalda reseılik balýan Zaýr Ýgýevten utyldy. Bul da daýly beldesý retinde tarıhta qaldy. Shyn máninde Sanaev jeńgen edi.
Hosh delik. 2019 jyly kúres túrlerinen Nur-Sultan qalasynda álem chempıonaty ótkeni belgili. Osy dúbirli dodada Sanaev 57 kılo salmaqta beldesip qola júldemen qosa joldamany da jeńip aldy. Negizi bul jigit Tokıo Olımpıadasynan medal alatyndaı tolyq múmkindigi bar. Bul pikirdi kúres mamandary da maquldap otyr. Joq degende qolanyń shetin tisteýi ábden múmkin.
Sanaevtyń basty qarsylastary: 2018 jáne 2019 jyldary qatarynan eki dúrkin álem chempıony atanǵan reseılik Z.Ýgýev pen álem chempıonatynyń eki dúrkin júldegeri (2018 qola, 2019 kúmis) túrik balýany Súleıman Atlı. Sanaev 2019 jyly elorda tórinde ótken álem birinshiliginde osy túrikten jeńilgen bolatyn. Bulardan basqa 2019 jylǵy álem chempıonatynyń qola júldegeri, 2020 jylǵy Azııa chempıonatynyń jeńimpazy úndistandyq Ravı Kýmar da ońaı qarsylas emes. Sol sııaqty atalǵan salmaqta júldege ıe bolyp júrgen – AQSh, Iran, Mońǵolııa, Japonııa balýandary da bar.
Kelesi joldama 65 kılo salmaq dárejesine buıyrǵan eken. Ony el qorjynyna salǵan qyzylordalyq saqa balýan – Dáýlet Nııazbekov. Bul sportshynyń jasy da áýdem jerge jetip qaldy. Otyzdyń ústinde. Buǵan deıin qol jetkizgen nátıjelerine toqtalsaq, 2011 jyly Ystanbulda ótken álem birinshiliginde 55 kılo salmaqta qola medalǵa ıe bolyp, London Olımpıadasyna joldama alǵan-tyn. Onyń syrtynda 3 dúrkin Azııa chempıony. 2019 jyly Nur-Sultan qalasynda ótken álem chempıonatynda 65 kılo salmaq dárejesinde beldesip, kúmis júldemen qosa Olımpıada lısenzııasyn jeńip aldy. Ázirge atalǵan salmaqtaǵy jalǵyz úmitker.
Qarsylastaryna toqtalsaq, bul salmaqtyń basty favorıti – sońǵy álem chempıony reseılik Gadjmurad Rashıdov. Bul jigittiń 2019 jyly Nur-Sultanda ótken álem chempıonatynyń fınaldyq básekesinde Nııazbekovti 11:0 esebimen oısyrata utqany bar. Onyń syrtynda japonnyń kúshti balýany Takýto Otogýro tur. Ol – 2018 jylǵy álem chempıony. Taǵy bir myqty ázerbaıjan balýany bar. Aty-jóni – Hadjı Alıev. Ol – Olımpıadanyń qola júldegeri, 3 dúrkin álem jáne Eýropa chempıony 57 kılodan osy salmaqqa (65 kılo) aýysyp keldi. Sondaı-aq álem chempıonatynyń júldegerleri majarstandyq Ismaıl Mýsýkaev pen úndistandyq Badjrang Pýnııany esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Ashyǵyn aıtqanda, Nııazbekovtiń qarsylastary tym myqty.
Úshinshi joldama 74 kılo salmaqqa tıesili. Bul lısenzııany 2019 jyly Nur-Sultan qalasynda ótken álem birinshiliginde qola júldege ıe bolǵan shyǵysqazaqstandyq balýan Danııar Qaısanov jeńip alǵan bolatyn. 1993 jyly týǵan onyń nátıjelerine qarasaq, Azııa oıyndarynyń (2018, Djakarta) kúmis júldegeri, 2 dúrkin (2019, 2020) Azııa chempıony. Biraq bul salmaqta Qaısanovtan basqa taǵy bir úmitker bar. Ol – 1998 jylǵy týǵan jas balýan Nurqoja Qaıpanov. Ol – 70 kıloda (olımpıadalyq salmaq emes) álem jáne Azııa chempıonatynyń (2019), sonymen qatar dúnıejúzilik áskerıler birinshiliginiń kúmis medal ıegeri. 2019 jyldyń sońynda Qaıpanov olımpıadalyq salmaq – 74 kıloǵa aýysyp, Qaısanovqa qarsylas atanyp qoımaı, bıylǵy elimiz birinshiliginde jeńiske jetti. D.Qaısanov jaraqatyna baılanysty kúresken joq. Onyń syrtynda jaqynda 74 kılo salmaqta Azııa chempıony atanyp úlgerdi. Qysqasy, aldaǵy kúnderi osy eki balýan Olımpıada joldamasyn sarapqa salary haq.
Qazirgi tańda atalǵan salmaq boıynsha álem myqtylarynyń kóshin Reseı balýany
(ulty osetın) Zaýrbek Sıdakov bastap tur. Onyń eki dúrkin álem chempıony (2019, 2020) degen ataǵy bar. Sondaı-aq dúnıe júzi moıyndaǵan AQSh-tyń ataqty
balýany London Olımpıadasynyń chempıony, álemniń 4 dúrkin jeńimpazy Djordan Barroýzdy jýyqta óz otandasy Kaıl Deık irikteý kezinde jeńip ketip, joldamadan aıyrdy. K.Deık buǵan deıin 79 kıloda (olımpıadalyq salmaq emes) óner kórsetip, eki dúrkin álem chempıony (2018, 2019) atanǵan edi. Bıyldan bastap salmaǵyn 74-ke qýyp kúresip júr. Bulardan basqa, Italııa atynan kúresetin kýbalyq balýan Frank Chamızo da ońaı qarsylas emes. Bul jigit 65 kıloda Rıo Olımpıadasynyń qola júldegeri jáne álem chempıony (2015, Las-Vegas) atansa, 2017 jyly 70 kıloǵa aýysyp taǵy da álem chempıony boldy. Qazir 74 kıloda óner kórsetip júr. Osy salmaqta eki dúrkin Eýropa jeńimpazy atanyp úlgerdi. Bulardan basqa Ázerbaıjan, Iran, Belarýs balýandary da ońaı emes. Bizdiń jigitterdiń baby men baǵy taımasa, bul salmaqtan júlde buıyrýy ábden múmkin.
Tórtinshi joldama 97 kılo salmaq dárejesinde. Bul lısenzııany 1999 jyl týǵan Erǵalı Álisher 2019 jyly Nur-Sultan qalasynda ótken álem chempıonatynda 5-oryn ıelenip qorjynǵa salǵan bolatyn. Erǵalıdyń jetistigi – Azııa birinshilikteriniń úsh dúrkin (2019, 2020, 2021) júldegeri. Bul salmaqta ataqty Abdýlrashıd Sadýlaev bar. Ol Rıo Olımpıadasyn 86 kılo salmaq boıynsha jeńip alǵan. Ártúrli salmaqta tórt dúrkin álem chempıony (Tashkent, 2014. Las-Vegas, 2015, Býdapesht, 2018. Nur-Sultan, 2019) jáne Eýropanyń 4 dúrkin, Eýropa oıyndarynyń 2 dúrkin jeńimpazy. Iаǵnı Tokıo-2020 altynynan basty úmitker. Budan basqa AQSh balýany Rıo Olımpıadasynyń chempıony, álemniń eki dúrkin (2015, 2017) jeńimpazy Kaıl Snaıder, ázerbaıjandyq London olımpıadasynyń chempıony, 2011 jyly Ystanbul qalasynda ótken álem birinshiliginiń jeńimpazy Sharıf Sharıfov, Soltústik Makedonııa balýany 2019 jylǵy álem chempıonatynyń qola júldegeri Magomedgadjı Nýrov bar. Bizdiń E.Álisher Nur-Sultan qalasynda 2019 jyly ótken álem chempıonatynda qola úshin taıtalasta osy Nýrovtan jeńilgen bolatyn. Atalǵan salmaqta júldeli bolý qıyn. Biraq bárin kilemdegi beldesýler sheshedi.
Sońǵy 125 kıloǵa berilgen besinshi joldamany jýyqta Almaty qalasynda ótken Azııa irikteý týrnırinde Iýsýp Batyrmyrzaev qorjynǵa saldy. Ol – Daǵystanda týǵan ulty noǵaı baýyrymyz. 2020 jylǵy Azııa chempıony. Sonymen qatar bul salmaqta Oleg Boltın degen taǵy bir balýanymyz bar. Ol jaqynda Almatyda ótken Azııa chempıonatynda top jardy. Endeshe bul joldama úshin áli de talas bar degen sóz. Atalǵan salmaq boıynsha álem myqtylarynyń basynda túrik oǵlany Taha Akgıýl tur. Bul jigit Rıo-2016-nyń jeńimpazy jáne eki dúrkin álem chempıony. Odan basqa Rıo-2016-nyń qola júldegeri, 3 dúrkin álem chempıony grýzın balýany Geno Petrıashvılı bar. Álem birinshilikterinde júlde alyp júrgen Iran men Reseı balýandary da osal emes. Anyǵyn aıtqanda, bizdiń jigitter úshin bul salmaqtyń bási tym joǵary bolary anyq.f
