ASQAQTA ARAILY ASTANA!

ǴASYR QURYLYSY TYŃ SERPIN ALMAQ Zamanaýı refor­ma­tor, tuńǵysh Prezıdenti­miz Nursultan Nazarbaev­tyń táýekelshil bastamasymen ómirge kelgen egemen elimizdiń bas qalasy – Astana tórtkúl dú­nıe­ni túgel tamsandyrǵan tarıhı qu­bylysqa aınalǵany aqıqat. Arqa tó­sindegi sáni men saltanaty jarasqan elorda búginde ozyq ıdeıalardy, jańa ǵy­ly­mı sheshimder men sáýlet óneriniń ozyq úlgi­lerin ómirge ákeletin jeruıyq ispettes. Elbasy elordany kóshirýdiń onjyldyǵyna arnalǵan saltanatta sóılegen sózinde “Astananyń qurylysy osynaý jyldary bizdiń elimizdiń áleýetin tanytyp, búkil postkeńestik keńistiktegi eń orasan mega­jo­baǵa aınaldy” dep atap kórsetken bo­la­tyn. Shyn máninde qazir Astanada qu­ry­lys salasynyń barlyq qurylymyn qamtı­tyn elimizdiń jańa qurylys klasteri qalyptasty. Álemniń damyǵan elderiniń ózinde qurylys ındýstrııasyn turalatyp, qýatty ekonomıkalardy resessııaǵa ushyratqan jahandyq qarjy daǵdarysy kezinde de Astana qurylysynyń toqyraýǵa tótep bergendigi de sonyń ashyq aıǵaǵy. Qarjy tap­shylyǵy qyspaqqa alǵan daǵdarys ke­zinde Elbasy bas qalanyń mańyzdy qury­lystarynyń toqtamaýyna, ásirese, alda­nyp qalǵan úleskerlerdiń múddesin qorǵaıtyn turǵyn úı keshenderiniń qurylysyn jan­dandyrýǵa batyl qadam jasady. Mine, osyndaı kóregendik janashyrlyqtyń nátıjesinde ótken jyly ondaǵan turǵyn úı keshenderi paıdalanýǵa berilip, myńdaǵan astanalyqtardyń qonys toıyn toılaýyna múmkindik berdi. Bul ıgi úrdis bıylǵy jyly da laıyqty jalǵasyn tappaq. Jalpy alǵanda 2010 jyl bas qalamyzdyń qurylys ındýstrııasynyń jańa qarqynmen damıtyn betburys kezeńi bolatyn syńaıly. Ústimizdegi jyly Asta­nada 1 mıllıon 300 myń sharshy metr tur­ǵyn úı paıdalanýǵa berilmek. Aldaǵy jyly qalamyzdaǵy úleskerler problemasy tolyq sheshim tabatyn bolady. Bul rette barlyq prob­lemalyq turǵyn úı keshen­deriniń qu­ry­lysyn qarjylandyrý máselesi sheshim tap­qanyn atap kórsetken jón. Qazir qala­daǵy osyndaı 61 turǵyn úı keshenniń 28-i bıylǵy jyldyń 1 shildesine deıin paı­dalanýǵa beriledi. Al jyl sońynda úles­ker­lerdiń qatysýymen salynyp jatqan qal­ǵan 33 turǵyn úı keshenniń qurylysy aıaqtalmaq. Qala ákimdigi “Samuryq-Qazyna” qory­men birlese otyryp, “Vodno-zelennyı býlvar”, “Severnoe sııanıe”, “Izýmrýd­nyı kvartal” atty ákimshilik jáne turǵyn úı keshenderi qurylysyn qarjylandyrý máselesin sheshti. Qazir atalǵan qurylys keshenderiniń jumysyn aıaqtaý sharalary qolǵa alynǵan. Bas qalamyzdyń saltanatyn arttyrǵan sáýlet óneriniń ozyq úlgileri sanalatyn ǵımarattar barshylyq. “Aqorda”, “Astana Trıýmfy”, “Pıramıda”, Táýelsizdik sa­raıy jáne basqalar HHI ǵasyrdaǵy sáýlet óneriniń ozyq úlgileri bolyp tabylady. О́tken jyly osy sáýlet ónerleri jaý­har­lary­nyń qataryna “Qazaq eli” monýmenti arhıtektýralyq ansambli qosyldy. Toqsan bir metrlik záýlim tuǵyrdyń ushar basynan zańǵar aspanǵa umtylǵan samuryq azattyq ańsaǵan árbir qazaq balasynyń júregine maqtanysh sezimin uıalatty. О́tken jyly týra Táýelsizdik kúni merekesi qarsańynda 3500 oryndyq “Qazaqstan” ámbebap kınokonsert zaly paıdalanýǵa berildi. Bıylǵy jyly Astanadaǵy zamanaýı arhıtektýralyq ansamblder qatary sáýlet óneriniń qaıtalanbas jańa úlgilerimen tolyqpaq. Osy oraıda Qala kúni merekesi qarsańynda ashylý saltanattary jospar­lanǵan “Han Shatyr” saýda-oıyn-saýyq ortalyǵyn, “Shabyt” shyǵarmashylyq sa­raıyn, Jańa ýnıversıtettiń birinshi kezek­tegi ǵımarattaryn atap aıtýǵa bolady. Aldaǵy ýaqytta bas qalamyzdyń rýha­nı-mádenı ǵımarattarynyń qataryna bir­neshe jańa iri qurylys nysandary qosy­la­dy. Qazirgi kúni qalada 5000 oryndyq “Haziret Sultan” meshitiniń, 1000 oryndyq klassıkalyq opera jáne balet teatrynyń, Tuń­ǵysh Prezıdent qory jáne kitaphana­sy­nyń ǵımarattary boı kóterip keledi. 2011 jylǵy VII Qysqy Azııa oıyndary ótkiziletin qurylys nysandary qatarynda bıylǵy jyldyń qazan aıynda konkımen júgirý stadıonnyń qurylysy ashylady. Sol sııaqty sol jaǵalaýda saýyqtyrý jáne oıyn-saýyq ortalyǵy, velosıped alańy, qonaq úı jáne basqa nysandardan turatyn jańa sport keshenniń qurylysy da bıylǵy jyldyń qazan aıynda paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde. Dál osy merzimde “Qazaq­stan” sport saraıyndaǵy qaıta qurý jumystary da aıaqtalady. 2010 jyldy Astana qalasyndaǵy áleý­mettik nysandardy damytý jyly dep atasa da bolǵandaı. Ústimizdegi jyly júrgiziletin qurylys jumystarynyń basym kópshiligi osy salanyń nysandarymen tikeleı baı­la­nysta damymaq. Bul rette áleýmettik ın­fra­qurylymdy damytýǵa erekshe den qoıylyp otyrǵandyǵyn atap kórsetken jón. Astananyń bilim berý salasynda oryn sanynyń jetispeýshiligi úlken problemaǵa aınalyp otyrǵandyǵy jasyryn emes. Ásirese, bul keleńsizdik mektep jasyna deıingi mekemelerde aıryqsha seziledi. Búginde bas qalamyzdyń búldirshinderiniń 40 paıyzy ǵana balabaqshamen qamtylǵan. 28 myń sábı balabaqsha kezeginde tur. Mem­leket basshysy belgilegen “Balapan” baǵdarlamasy negizinde Astana qalasynda balabaqshalardaǵy oryn tapshylyǵyn joıý jónindegi jumys keń kólemde júrgizilýde. Bul rettegi keshendi jumys tórt baǵyt­pen damytylýda. Birinshi, buryn satylyp ketken balabaqsha ǵımarattaryn qaıtadan mem­leket menshigine qaıtarý. Qalada osyn­daı 14 balabaqsha ǵımaraty ákimdikke qaı­taryldy. Bul nysandarda kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalǵannan keıin 3 myń sábı balabaqsha ornymen qamtylmaq. Ekinshi baǵyt boıynsha, qala ákimdigi salyp jatqan turǵyn úı qurylysy keshenderiniń birinshi qabatynda balabaqshalar ashý. Osy maq­satqa 15 turǵyn úı kesheninde 16 myń shar­shy metr bólingen. О́tken jyly paıdala­ný­ǵa berilgen turǵyn úı keshenderiniń birinshi qabattarynda mektep jasyna deıingi úsh balalar mekemesi ashyldy. Bul baǵyt boıynsha atqarylyp jatqan jumys­tar tolyq aıaqtalǵanda, 3 myń kishkentaı astanalyq balabaqshaǵa ornalasatyn bolady. Úshinshi jáne tórtinshi baǵyt boıynsha mem­leket qarjysy esebinen 10 jańa bala­baq­sha ǵımaratyn jáne jeke menshik bala­baqshalar salý mindeti belgilengen. Jalpy alǵanda 2012 jylǵa deıin Astana qalasynda 6 myń búldirshinge arnalǵan 24 jańa balabaqsha qurylysy boı kótermek. Mine, osy keshendi sharalardyń nátıjesinde 2012 jyly qalamyzdaǵy balabaqshaǵa degen suranys tolyqtaı sheshim tabady dep kú­tilýde. Qaladaǵy jalpy bilim beretin mektep­terdegi oryn tapshylyǵy da ótkir sezilýde. Qazir qala mektepterindegi oryn tapshy­ly­ǵy 13 myńnan asady. 2012 jylǵa taman qala turǵyndarynyń ósýine jáne 12 jyl­dyq oqý baǵdarlamasyna kóshýge baıla­nys­ty qala mektepterindegi oryn tapshylyǵy 20 myńǵa deıin artpaq. Oryn alǵan osy kúrdeli máseleni sheshý Elbasy belgilegen “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylmaq. Osy baǵdar­lama sheńberinde qalada 10400 oryndyq 9 jańa mektep ǵımaratyn salý josparlanǵan. Qazirgi tańda bul josparda qarastyrylǵan sol jaǵalaýdaǵy ıntellektýaldy mektep, “Moskva” kóshesindegi jáne Ońtústik- shyǵys shaǵyn aýdanyndaǵy orta mektepter ǵımarattary paıdalanýǵa berildi. Al qalǵan 6 mekteptiń qurylysyn aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin bitirý kózdelinip otyr. Sóıtip, bıylǵy jańa oqý jylynda Kóktal-2 kentinde 800 oqýshyǵa arnalǵan jańa mektep, “Stepnoı” garaj kooperatıvi aýdanynda 1200 oqýshyǵa, jańa ákimshilik ortalyqta 1200 oqýshyǵa, Ilınka kentinde 1200 oqýshyǵa, Tilendıev dańǵylynda árqaısysy 1200 oqýshyǵa arnalǵan 2 mektep jas astanalyqtar úshin esigin aıqara ashatyn bolady. Osyǵan qosa bıylǵy jyly bilim berý salasyn damytý maqsatynda qalalyq bıýd­jet­ten 10 mıllıard teńgeden astam qarjy bólý qarastyryldy. Bul qarjy tutastaı bilim berý mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn damytýǵa jumsalady. Sonymen birge 1 sáýirden bastap, qala mek­tepteriniń muǵalimderiniń jalaqylary 25 paıyzǵa ósirildi. Bul týraly Elbasy óziniń bıylǵy Joldaýynda atqarýshy bılikke naqty tapsyrma júktegen bolatyn. Sóıtip, ústimizdegi jylǵy sáýir aıynan bastap mu­ǵalimder jáne bıýdjettik salanyń qyzmet­kerleri bar, barlyǵyn qosqanda 36 myńnan astam astanalyqtar kóterińki jalaqy alatyn bolady. Astana qalasynyń áleýmettik salasyn nyǵaıtý maqsatyndaǵy mindetter sheńbe­rinde densaýlyq saqtaý mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyn jaq­sar­tý máselesiniń de mańyzdylyǵy zor. Qala turǵyndarynyń densaýlyǵyn jaq­sar­tý ákimdiktiń áleýmettik salada atqaratyn jumystarynyń eń basym baǵyttarynyń biri ekendigi de talas týdyrmaıdy. Osyǵan baılanysty 2010 jyly qalalyq bıýdjetten densaýlyq saqtaý salasyn damytý maqsa­tyna 12 mıllıard teńgeden astam qarjy bólinip otyr. Erekshe atap aıtar bir másele, búginde Astana qalasynda Elbasynyń bastamasy­men Ortalyq Azııada balamasy joq osy zamanǵy eń ozyq medısınalyq klaster qa­lyptastyryldy. Bul baǵdarlama negizinde bas qalanyń sol jaǵalaýynda birneshe ǵylymı ortalyqtardan turatyn, zamanaýı aspaptarmen jabdyqtalǵan keshendi medı­sınalyq ortalyq boı kóterdi. Oǵan qosa qalada sońǵy úsh jyl ishinde ártúrli deńgeıdegi 10 densaýlyq saqtaý mekemesi paıdalanylýǵa berildi. Kún sanap turǵyndarynyń sany úzdik­siz ósip kele jatqan qalamyzda emhana júıe­leriniń jetispeı otyrǵandyǵy da ja­syratyn jaı emes. Qalada búgin bir aýy­symda 6155 adam qabyldaıtyn ambýlato­rııa­lyq emhanalar júıesi jumys isteıdi. Olar negizinen 370 myńnan astam qala tur­ǵyndaryna medısınalyq qyzmet kórsetedi. Bir aýysymǵa shaqqanda qalamyzdaǵy emhanalarda 4855 adamǵa arnalǵan oryn tap­shylyǵy baıqalady. Mine, osy kemshi­lik­ti sheshý maqsatynda Elbasynyń tap­syr­masymen júzege asyrylyp jatqan “100 aýrýhana” baǵdarlamasy ıgi yqpal jasaýda. Osy baǵdarlama sheńberinde bas qalada 9 medısınalyq ǵımarat salý joparlanǵan. О́tken jyly onyń úsheýi paıdalanýǵa berildi. Jaqynda taǵy 360 oryndyq kóp salaly aýrýhana ashyldy. Qalǵan 6 medı­sına mekemeleriniń qurylysy 2010 jyldyń sońyna deıin iske qosylmaq. Iá, erke Esildiń jaǵasynda bolashaq myńjyldyqtarǵa batyl qadam basqan ǵa­syr ǵajaıyby – jańa Astana kúnnen-kún­ge qulpyryp, qanatyn keń jaıyp keledi. Daǵdarystan keıingi el damýynyń 2020 jylǵa deıingi údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baspaldaqtaryn aıqyndaǵan baǵdarlama aıasynda Elordany órkendetýdiń tyń belesteri belgilengen. Joǵaryda aıtylǵan 2010 jylǵa arnalǵan qurylys salasyn damytý sharalary sol ómirsheń jospardyń alǵashqy serpindi qadamdary bolmaq. Jylqybaı JAǴYPARULY.