Meniń baılamymsha, «patrıotızm progresi» bolýy úshin biz ózimizdi synaı bilýimiz, synǵa synbaı, bolattaı shynyǵyp, shyńdala túsýimiz kerek. Áıtpese, «ulttyq konservasııalaný», ıaǵnı ózin ózi synamaı, kemeline kelgendeı, bolyp-tolǵandaı seziný, maıaǵa qonǵan qorazdaı mańǵazdanyp, ózin bárinen bıik ustaý – kez kelgen ultty kúızeliske túsiredi, ozyq emes, tozyq etedi. Bul jerde bar másele – «ulttyq ózindik synnyń» sapaly bolýynda: ol syn ulttyń ar-ujdanyn aıaqqa taptamaǵany, eshkimdi dattamaǵany, tek órkendi ózgeristerge túrtki bolyp, eldi órge bastaǵany jón. Paıdaly ózindik synnyń taǵylymdy úlgisin adamzattyń kemeńgeri Abaıdan taba alasyz.
Áıtpese, jasyratyny joq, ásirese ulttyq nyshan men násilge negizdelgen patrıotızm Afrıka, Latyn Amerıkasy elderinde kúshti ekenin baıqap júrmiz. Biraq mundaı otanshyldyq ol elderdiń gúldenýine yqpal ete almady.
El damýy úshin memleket quraýshy ult óz bolmysynyń barlyq qyryn bos maqtaı bermeı, sanaǵa salyp salmaqtaýy, tek jaqsysyn jaqtaýy kerek. Synı kózqarasqa qurylǵan irikteý arqasynda ult óz boıyndaǵy órkendeýge serpin beretin qadir-qasıetterin, ulttyq qundylyqtaryn tańdaı alyp, jetildirip, ushtaı túsedi. Sóıtip ózgeden qara úzdirer básekelestik artyqshylyqtaryn damytady.
Tórt jyl buryn «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev boıymyzdaǵy jaqsy men jamannyń bárin, ıaǵnı bolashaqqa senimdi nyǵaıtyp, alǵa bastaıtyn qasıetterdi de, kejegesi keri tartyp turatyn, aıaqtan shalatyn ádetterdi de atap ótti. Zamana synynan súrinbeı ótken ozyq dástúrler ǵana tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵyshartyna aınalmaq.
Musa-Moıseı paıǵambar ıahýdılerdi ertip, shól dalany qyryq jyl boıy tekten-tek kezgen joq. Ol osy arqyly zamana synyna tózim tanytqan, qıyn-qystaýda qandastaryna qaıyrymdylyq kórsetken, nebir tozaqta tiri qalý úshin úzdik qarym-qabiletin pash etken ókilderin iriktep aldy, solardan birtutas ult jasady, shyńdady. Osy ult keıin qanshama qııamet pen qýdalaýdy bastan keshse de, joıylmady, qaıta bir jerde bas qosyp, tý tigip, 1948 jyly táýelsiz Izraıl memleketin qurdy.
Ulaǵatty úlgini azattyq úshin arpalysyp, eldik úshin qus tósekten bezingen bizdiń dańqty babalarymyz kórsetti: 556 jyl buryn qazaq taıpalaryn ertken Kereı men Jánibek handarymyz Moǵolstannyń batys shegindegi Shý boıy men Qozybasta baıraq kóterip, Qazaq handyǵyn qurdy. Izinshe Uly daladaǵy barlyq ulys úshin tartylys ortalyǵyna aınaldy. Osy qurqyltaıdyń uıasyndaı ǵana mekendi jeruıyq etken handyqtyń kók túrik babalardaı qanatyn keńge jaıyp, álemdegi toǵyzynshy terrıtorııaǵa tutas ıelik etetinin sol kezde kórshilerdiń qaısysy boljady eken?!
Ony aıtasyz, júzjyldyqtar boıy bodan bolǵan qazaq HH ǵasyrdyń sońynda táýelsizdigin jarııalaǵanda, bul ulttyń osynaý ulan-baıtaq dalaǵa ıe bola alaryna senbegender shetelde de, óz aramyzda da kóp boldy. 90-jyldar – patrıotızm tapshylyqqa ushyraǵan kez edi.
AQSh Prezıdentiniń ulttyq qaýipsizdik jónindegi eks-keńesshisi Zbıgnev Bjezınskıı bastaǵan amerıkalyq saıasattanýshylar, áleýmettanýshylar 90- jyldary kópetnosty Qazaqstandy Reseı, Qytaı nemese musylman memleketteriniń biri «jutyp» qoıatyny týraly úreıli boljamdar jasap jatty. «Qazaqstanda, ıaǵnı tabıǵı resýrstardyń orasan zor qoryna ıe, biraq 20 mln adamdaı ǵana turǵyny bar, qazaqtary men slavıandary shamamen teń bolyp keletin ulan-ǵaıyr elde lıngvıstıkalyq jáne ulttyq alaýyzdyq órshı túspek», dep jazdy ol «Uly shahmat taqtasy» kitabynda.
Reseılik jańa lıberal saıasatshylar men iri ekonomıster: «Qazaqstan táýelsiz memleket retinde uzaq ómir súre almaıdy, tez-aq bankrotqa ushyrap, Reseıge ózi-aq tizerlep keledi», dep sáýegeısidi.
«Prı sohranenıı nyneshneı ekonomıcheskoı polıtıkı, kak predskazyvaıýt ı rossııskıe eksperty, Kazahstan v nedalekom býdýshem jdet gıperınflıasııa, a tochnee – krah nasıonalnoı valıýty ı obshaıa fınansovo-ekonomıcheskaıa katastrofa. Letalnyı ıshod dlıa Kazahstana nastýpıt ne pozdnee marta býdýshego goda», dep ashyq jazdy «Nezavısımaıa gazeta» 1994 jylǵy 27 mamyrdaǵy sanynda.
Jaratqan ıe jar bolyp, Elbasynyń sarabdal saıasaty arqasynda qaraý nıetter qabyl bolmady, qorqynyshty boljamdar shyndyqqa aınalmady. Tuńǵysh Prezıdentimiz Qazaqstan halqynyń boıyndaǵy eń asyl qasıetterdi oıatyp, táýelsizdikti aıalap saqtaýǵa, jańa memlekettiligimizdi qorǵap, nyǵaıtýǵa jumyldyra bildi. Elbasy jerimizdiń bútindigin, halqymyzdyń birligin qamtamasyz etý úshin barlyq konstıtýsııalyq, qurylymdyq, saıası jáne ekonomıkalyq amal-sharalardy qabyldady, tegeýrindi tetikterdi iske qosty.
Osy tusta qazaqstandyq patrıotızmniń dara qyry kórinis berip, qalyptasty: ózi men urpaǵynyń bolashaǵyn Qazaqstanmen baılanystyrǵan ózge etnos ókilderi jik-jikke bólinýin tyıyp, ejelden eldiktiń uıytqysy bolǵan qazaq ulty aınalasynda uıysýǵa kiristi. Osy jyldary quqyqtyq aınalymnan, qoǵamdyq-saıası leksıkadan «tarıhı Otan» degen uǵym joıyldy. Budan bylaı Qazaqstan turǵyndarynyń jalǵyz ǵana Otany bar, ol – Qazaqstan!
Osy jyldary qazaq jerinde turyp jatqan iri dıasporalardy, ártúrli ult ókilderin biriktirýge Qazaqstan halqy Assambleıasy septesti. Etnosaralyq tatýlyq pen kelisimge jaýap beretin organ qurý týraly ıdeıany Elbasymyz alǵash ret 1992 jyly Qazaqstan halyqtarynyń forýmynda aıtqan. Sodan 1995 jylǵy 1 naýryzda Tuńǵysh Prezıdentimizdiń Jarlyǵymen «Qazaqstan halyqtarynyń Assambleıasy» qurylyp, ıdeıa iske asty (2007 jyly onyń ataýy «Qazaqstan halqy Assambleıasy» bolyp túzetildi). Sodan bergi 26 jyl ishinde QHA etnosaralyq qatynastardy úılestirýge úles qosyp kele jatyr. Bıylǵy jylǵy 28 sáýirde Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń tóraǵalyǵyn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa tapsyrdy, bul memlekettik saıasattyń sabaqtastyǵyn, aýyzbirshilik pen patrıotızmge qurylǵan «Bolashaǵy Birtutas Ult» qurý ustanymynyń ári qaraı jalǵasatynyn bildiredi.
Biz, Qazaqstan halqy, táýelsizdiktiń kezdeısoq qolǵa tıgen dúnıe nemese áldekimniń syılyq-tartýy emestigin, onyń baıyrǵy zamannan aıqyn baǵdar bolǵan ańsarly qundylyǵymyz ekenin álemge áıgiledik.
Eldiń birligi, otanshyldyqtyń qýaty, saýatty memlekettik saıasat arqasynda Qazaqstan táýelsizdik jyldarynda kóptegen salada óz óńirimizdegi jáne postkeńestik keńistiktegi kóshbasshyǵa aınaldy. Sonymen birge aýyr reformalar jáne túbegeıli betburystar kezeńinde el basshylyǵy áleýmettik-saıası turaqtylyqty, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqty saqtap qala aldy. KSRO jurtyndaǵy ózge respýblıkalar bastan keshken ultaralyq qaqtyǵys, azamattyq soǵys, tóńkeris jáne basqa da qarýly, qantógisti shıelenisterden aman boldy.
Búginde el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen qabyldanyp jatqan sharalar da, zań jobalary da tikeleı jáne janama túrde otanshyldyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Mysaly, 2021 jylǵy 13 mamyrda Memleket basshysy qoldanystaǵy zańnamaǵa jer qatynastary máseleleri boıynsha túzetýler engizilgen zańǵa qol qoıdy. Prezıdenttiń ózi bastamashy bolǵan, Nur Otan partııasynyń fraksııasy qyzý qoldaǵan bul zań aýyl sharýashylyǵy jerlerin sheteldikterge jáne sheteldikterdiń úlesi bar qazaqstandyq kompanııalarǵa satýǵa, jalǵa berýge tyıym saldy, sóıtip kóp jylǵy pikirtalasqa túpkilikti núkte qoıdy. Bul qujat jerdiń, eldiń bútindigin qamtamasyz etýdi kózdeıdi jáne jerimizdi sheteldikterdiń ıelenýine quqyqtyq jol qaldyrmaıdy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń azamattardyń otanshyldyǵyn arttyratyn qýatty áseri bar. Sebebi óziniń elge kerektigin túsingen, oı-pikirine tól memleketi qulaq asatynyn, eńbegin elep, bilimi men biliktiligin qajetsinetinin uǵynǵan, muqtajdyǵy men máselelerine kóńil bólinetinin bilgen adam Otanyn tárk etpeıdi, Qazaqstandy kórkeıtýge bar kúsh-jigerin jumsaýǵa tyrysady.
Qoryta aıtqanda, halyqtyń ál-aýqatyn arttyratyn, memleketimizdiń ekonomıkalyq qýatyn nyǵaıtatyn, zamanaýı damýyna jol ashatyn barlyq jańa zań táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵynda qol jetkizilgen, ár qazaqstandyq maqtan tutatyn, otanshyldyqtyń ustynyna aınalǵan jetistikterimizdi eseleı túsýge qyzmet etedi.
Sóz oraıynda jas urpaqqa patrıottyq tárbıe berý jáne olardy jastaıynan áskerı ónerge baýlý máselesine qysqasha toqtala keteıin. Bul is ardagerlerdiń, qoǵamdyq uıymdardyń jáne negizinen, Qorǵanys mınıstrliginiń qoldaýymen ilgerileýde. Osy izgilikti iske ózim basqaratyn Qazaqstan Ardagerleri qaýymdastyǵy da, sondaı-aq «Ýnıboı» Ámbebap jekpe-jek federasııasy da tegin, qoǵamdyq negizde eńbek sińirip, súbeli úles qosyp keledi. Jaqynda, bıylǵy sáýir aıynda Qazaqstan Ardagerleri qaýymdastyǵynyń jas patrıottar qanatynyń negizin qaladyq: «Sporttyq-patrıottyq jastar keńesi» dep atalatyn osy qoǵamdyq qurylymnyń alda arnaıy tusaýkeseri jasalady.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen «Jas sarbaz» balalar men jasóspirimderdiń áskerı-patrıottyq qozǵalysy qurylǵany málim. Men «Jas sarbazdyń» Áskerı-patrıottyq tárbıeni damytý jónindegi úılestirý keńesi tóraǵasynyń orynbasarymyn. Bul qozǵalys oqýshylar arasynda keremet tanymal. Ol elimizdiń barlyq óńirindegi 7 myńnan astam áskerı-patrıottyq klýbty biriktiredi.
Búginde Prezıdent – Joǵarǵy Bas qolbasshy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen bul qozǵalys órisin keńeıtip, onyń bazasynda Smart Sarbaz úıirmelerin qurý jumystary júrgizilýde. Osy úıirmelerde oqýshylar patrıottyq is-sharalarǵa qatysýmen qatar, ınnovasııa negizderine qanyǵyp, tól tehnıkalyq jáne tehnologııalyq ıdeıalaryn júzege asyra alady.
2021 jyly otandyq 7 005 patrıottyq uıym 215 myńǵa jýyq jasóspirim ul men qyz balany tárbıeleý jumystarymen qamtýda. Onyń ishinde 5 684 áskerı-patrıottyq klýbta – 189 590, «Jas sarbazdyń» 933 synybynda – 18 677, Smart Sarbaz-dyń 388 úıirmesinde – 6 432 jasóspirim tárbıe alýda.
Bıylǵy jyl sońyna deıin áskerı-patrıottyq tárbıemen qamtý kórsetkishin taǵy 10%-ǵa arttyryp, osy iske tartylǵan óskeleń urpaq ókilderiniń sanyn 236 myńǵa jetkizý josparlanyp otyr. Aldaǵy 2022 jyly taǵy 15%-ǵa ulǵaıtyp, 260 myń balaǵa, 2023 jyly – 286 myń (ósim 20%), 2024 jyly – 315 myń (25%), 2025 jyly – 346 myń (30%) balaǵa patrıottyq tárbıe berý qarastyrylǵan.
Qazaqtyń shynjyr tizbekti tarıhy júrekjutqan batyrlyq fenomenine, janqııarlyq erlik úlgisine toly. Onyń bári otanshyldyqtan nár alady. Bul qazaqtyń ulylyǵynyń belgisi, tektiliktiń beınesi, rýhynyń órisi. Olaı bolmaǵanda, mynaý ulan-baıtaq Uly dalaǵa ıe bolmas edik. Qazaqtyń jurnaǵy da qalmaı, jan-jaqtan antalaǵan jaýdyń jumyryǵyna juq bolmaı, jer betinen joıylyp keter edi.
Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵynda biz talaı kitapqa arqaý bolǵan, tarıhqa altyn áriptermen jazylǵan jetistikterge kýá boldyq. Azat Qazaqstannyń ár qadamy – ystyq, ár asýy – ańyz! Endeshe yntymaq pen yrysqa jetkizetin uly kúsh – qazaqstandyq patrıotızmniń arqasynda birligi men kelisimin saqtap, alǵa adymdaǵan Qazaqstan halqy tól tarıhynyń jańa da jarqyn betterin jaza bererine senemin.
Baqytbek SMAǴUL,
Májilis depýtaty, Nur Otan partııasy fraksııasynyń múshesi
