Nur-Sultanda sıfrlyq tehnologııalar boıynsha eń úzdik álemdik tájirıbeler júzege asyrylýda. Aıtalyq, sonyń biri ári biregeıi «Aqyldy qala» jobasy. Onyń negizgi 6 baǵyty bar: ekonomıka, basqarý, ómir, utqyrlyq, adamdar, qorshaǵan orta. Bul sheteldik keńesshilermen birlesip júrgizilýde. Sonyń arqasynda elimizdiń bas qalasy álemdegi aqyldy qalalar reıtınginde 21-shi orynǵa ıe.
Biraq osydan 10 jyl buryn, ındýstrııalandyrý jáne ınfraqurylymdy damytý salasynda bilikti mamandar men taldaýshylar tobyn qurý qolǵa alyndy. 2011 jyly elorda ákimdiginiń qaýlysymen «Astana Innovations» AQ quryldy. Jyl boıy qala tolyqqandy zerttelip, tynys-tirshiligin qamtamasyz etý prosesterindegi problemalardy anyqtady. Aldyńǵy qatarly halyqaralyq tájirıbege taldaý jasaı otyryp, komanda qazirgi zamanǵy qalalyq ınfraqurylymǵa qatysty aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy paıdalaný esebinen anyqtalǵan problemalardy sheshýdi usyndy.
Osylaısha, «Astana Innovations» AQ qala ákimdigine usynǵan Smart Astana jobasynyń tujyrymdamasy paıda boldy. 2012 jyly tujyrymdama qala ákimdiginiń 2012 jylǵy 3 qarashadaǵy № 180-1479 qaýlysymen bekitildi. Osy qaýlymen «Astana Innovations» AQ tujyrymdamany iske asyrýdyń operatory jáne úılestirýshisi bolyp belgilendi.
Astana Innovations «Smart Astana» jobasynyń servıstik ıntegratory ǵana emes, sondaı-aq «Qaýipsiz qala» jobasyn iske asyrý operatory, qalanyń ınnovasııalyq ekojúıesin damytý ınstıtýty, Nur-sultan qalasy ákimdiginiń derekterdi basqarý operatory boldy.
Qalalyq tapsyrmalardy sheshý úshin Big data, Zattar ınternetin, GAJ, «bultty» tehnologııalar, jasandy ıntellektini qoldaný arqyly qala qurylysynyń barlyq salalaryn sıfrlandyrýǵa basa nazar aýdara otyryp, Astana Innovations-ta birqatar ortalyqtar ashyldy: beınejazý júıelerin baqylaý (BJBO), tirshilikti keshendi qamtamasyz etý júıelerin baqylaý (TKQJB), SMART jobalardy damytý, ınnovasııalyq ekojúıeni damytý (IEDO), aqparattyq tehnologııalardy damytý (ATDO), kabeldik kárizdi paıdalaný (KKPO).
Qaýipsiz qala
Qala turǵyndary men qonaqtarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, joldardaǵy qylmystyq ahýaldy jáne apattylyqty barynsha azaıtý, jol júrý erejelerin buzýdyń aldyn alýdyń tıimdiligin arttyrý, qylmysty ashýǵa qajetti derekterdi izdeý jáne taldaý úshin tehnıkalyq quraldardy paıdalaný – Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi qurǵan jáne engizgen beınebaqylaý men beınejazbaǵa arnalǵan apparattyq-baǵdarlamalyq keshenniń (ABK) basty maqsaty boldy. Bul ABK-niń negizgi paıdalanýshylary – Nur-Sultan qalasynyń Jol polısııasynyń Jedel basqarý ortalyǵynyń qyzmetkerleri.
Osy baǵdarlamany ornatý arqyly 2020 jyly 2320; 2019 jyly 1724; 2018 jyly 1043; 2017 jyly 446 qylmystyń beti ashyldy. Oǵan qosa, beınebaqylaý kameralary qarbalas kezinde de, joldaǵy kólik keptelisinde de kómektesedi. Keptelis kezinde polısııa sol jol ýchaskesine jol qozǵalysyn retteý úshin jol polısııasynyń jasaǵyn jiberdi.
О́z kezeginde, ABK-niń úzdiksiz jumys isteýin tehnıkalyq baqylaýǵa jáne kameralardyń jumys isteýin baqylaýǵa Astana Innovations-tegi beınejazba júıelerin baqylaý ortalyǵy jaýap beredi. Ortalyq kameralardyń jumysy boıynsha keńes beredi, ıaǵnı, olardy qaıda baǵyttaý kerek, qaıda ornatý kerek jáne t.s.s. jáne kameralardy ornatqanǵa deıingi jáne keıingi lokasııalardy zertteýmen aınalysady. Qaýipsizdiktiń biryńǵaı talaptaryna jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń jeke derekterdi qorǵaý týraly zańnamasyna sáıkes, rezervtik júıelerdiń bútindigi jáne serverlik jabdyqtardyń túgendelýi tekseriledi.
«Aqyldy» qoǵam jáne ınnovasııalyq ekojúıeni damytý
Elordany aqyldy qalaǵa aınaldyrý ınnovasııalyq ekojúıeni qurýsyz múmkin emes. Ol úshin «Nur-sultan – ınnovasııalar qalasy» Jol kartasy ázirlendi. Ol 3 negizgi bastamadan turdy:
- ınnovasııaǵa degen suranysty yntalandyrý;
- ınnovasııa usynysyn qoldaý;
- qalanyń ınnovasııalyq ekojúıesin jetildirý.
Astana Innovations komandasy barlyq úsh baǵytta jumys jasaıdy. 2017 jyldyń basynan beri 18 startap-konkýrs ótkizildi (10 startap ýıkend jáne 8 hakaton). Ár is-sharanyń taqyryby qala turǵyndarynyń problemalyq máselelerinen qurylǵan Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń qalalyq tehnologııalyq mindetteriniń arasynan anyqtaldy. Is-sharaǵa Nur-Sultan qalasynyń ǵana emes, sonymen qatar, respýblıkanyń ártúrli aımaqtarynan (Pavlodar, Qostanaı, Almaty, Aqtóbe, Oral, Qaraǵandy, Petropavl) 5800-den astam adam qatysty.
Mektep, qoǵam, búkil álem arasynda turaqty baılanys ornatatyn jáne «aqyldy» qoǵamnyń damýyna yqpal etetin taǵy bir mańyzdy jyl saıynǵy is-shara – 8-11 synyp oqýshylary arasyndaǵy STEM olımpıadasy.
3 jyldyń ishinde olımpıadanyń irikteýine jáne qorytyndy kezeńine Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen 14000-nan astam oqýshy qatysty. 2018 jyly qalalyq STEM olımpıadasyna 100 oqýshy, 2019 jyly STEM respýblıkalyq olımpıadasyna 500-ge jýyq oqýshy qatysty. 2020 jyly epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty barlyq saqtyq sharalaryn saqtaı otyryp uıymdastyrylǵan qalalyq STEM olımpıadasyna 90 adam qatysty. Respýblıkalyq olımpıadany 2021 jyly da ótkizý josparlanǵan.
Derekterdi «aqyldy» basqarý
Nur-Sultan qalasynda estıtin úkimettiń úlgisin qamtamasyz etý úshin birqatar Smart jobalar iske asyryldy:
Smart Astana mobıldik qosymshasy 70-ten astam qyzmetti usynady (memlekettik jáne qalalyq qyzmetter, kommersııalyq qyzmetter, tólemder). Mobıldik qosymshany júkteý sany 247 myńnan asady, al biregeı belsendi qoldanýshylar sany aıyna 7,5 myńnan asady.
Vırtýaldy kómekshiler men assıstentter – Telegram, Facebook, Whatsapp, Instagram sekildi barlyq tanymal messendjerler qyzmet kórsetý, jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýap berý sekildń táýlik boıy qońyraý qabyldaýǵa arnalǵan kóparnaly qural bolyp tabylady.
Belsendi turǵyn – turǵyndardy qalany basqarýǵa belsendi qatysýǵa shaqyrady, saýalnama júıesi arqyly ákimdikke degen adaldyqty arttyrady.
Qatysý bıýdjeti – azamattardyń bastamalary men usynystary negizinde qala terrıtorııasyn damytý jáne sáýlettendirý.
Ashyq málimetter portaly (OPEN DATA) – Nur-Sultan qalasynyń túrli aýdandary boıynsha aqysyz málimetter bazasy.
BIG DATA jobasy –jasandy ıntellekti negizinde aldaǵy jaǵdaılardy boljaý jáne modeldeý úshin kóptegen derekterdi basqaratyn jáne taldaıtyn aqparattyq júıe.
«Aqyldy» ómir salty jáne «aqyldy» ınfraqurylym
Astana Innovations-tyń taǵy bir mańyzdy mindeti – qala ınfraqurylymyn qoldaý jáne jaqsartý bolyp tabylady. Nur-Sultanda «Esil», «Almaty» jáne «Saryarqa» aýdandary ákimdikteriniń qoldaýymen «Aqyldy aýdan» atty aýqymdy joba iske qosyldy. Jobanyń ıdeıasy – búgingi tańda tanymal aqyldy tehnologııalar men tıimdi sheshimder elorda aýdandarynyń birinde pılottyq rejımde engizý.
Búgingi kúni joba aıasynda birqatar tehnologııalyq sheshimder engizildi:
- jaıaý júrginshiniń jaqyndaǵanyn biletin jáne lazerlik sáýle shashqysh pen jaryqtandyrǵysh arqyly júrgizýshilerge habar beretin «aqyldy» jaıaý júrginshiler ótkeli;
- jerasty qoqys jáshikterindegi qoqys kólemin anyqtaıtyn jáne kommýnaldyq qyzmetterdi shaqyrý kerektigi jaıly habarlaýshy qoqys toltyrý datchıkteri bar «aqyldy» qoqys jáshikteri;
- beınebaqylaý júıesi jáne mobıldi qosymsha arqyly esikti ashýmen, tótenshe jaǵdaılar úshin SOS batyrmasy jáne tótenshe jaǵdaılar men basqa oqıǵalar týraly ár páterge habar berý fýnksııasymen jabdyqtalǵan «aqyldy» domofondar;
- shıkizatty óńdeýge qabyldaıtyn qaıtalama shıkizatty qabyldaý pýnkti, al turǵyndar, esesine, azdaǵan tólem alady;
- ruqsat etilmegen, ashylý týraly kommýnaldyq qyzmetterge habar beretin lıýk datchıkteri;
- aýany shýsyz dezınfeksııalaýdy, bólmeni ıonızasııalaýdy qamtamasyz etetin jáne vırýstardyń belsendiligin joıatyn, qashyqtyqtan basqarylatyn táýlik boıǵy beınebaqylanatyn IP-kamerasy bar pavılondardyń avtonomdy dezınfeksııalanýy men qaýipsizdigin baqylaý júıesi;
- sonymen qatar, sý men gazdy eseptegishiniń kórsetkishin qashyqtyqtan berý qyzmeti bar sý jáne gaz eseptegishteri.
Mektep oqýshylarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin elordadaǵy eki mektepte pılottyq rejımde adam júzin taný júıesi iske qosyldy.
«Aqyldy qalany» damytýdyń krıterııleriniń biri – ǵımarattardyń energııalyq tıimdiligi, tehnologııalyq sheshimderdi qoldana otyryp energetıkalyq resýrstardy tıimdi jáne utymdy paıdalaný bolyp tabylady. Pılottyq joba aıasynda Esil aýdany ákimdiginiń qoldaýymen aqysyz túrde jylý oqshaýlaǵysh tysqap ornatý boıynsha taǵy bir joba júzege asyryldy. О́lsheý nátıjesinde qurylǵynyń betindegi temperatýra shamamen 71%-74% tómendegen.
Astana Innovations bul qyzmeti elordanyń sıfrlyq ınfraqurylymyn damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan strategııalyq baǵyttardyń biri bolyp tabylady jáne joǵary jyldamdyqty baılanys jelilerin sońǵy paıdalanýshyǵa deıin jetkizýge mańyzdy ról atqarady.
«Aqyldy» ekonomıka
Qalanyń qajetti qajettilikterin anyqtaý jáne sheteldik ınvestorlardy tartý maqsatynda, Astana Innovations kompanııasy Nur-Sultan qalasynyń ákimdigimen birlesip, elordanyń analıtıkalyq beınesin jasaýdy qolǵa aldy. «Birikken turaqty qalalar» jobasy sheńberinde aqyldy turaqty qalalar úshin negizgi tıimdilik kórsetkishteri (NTK) týraly málimetter jınaýdyń daıyn ádistemesimen BUU Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasy
(BUU EEK) sheteldik serikteske aınaldy.
BUU-nyń Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasy kelesi ózgeristerdi qolǵa alýǵa keńes berdi: turmystyq qatty qaldyqtardy basqarýdy júıesin jaqsartý, sertıfıkattaý sharalaryn jáne aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy qoldana otyryp, qoǵamdyq ǵımarattardaǵy resýrstardyń balansyn jaqsartý. Sonymen qatar, qalalyq jáne keńistiktik josparlaýdy jetildirý, sapaly jáne qol jetimdi turǵyn úıge qol jetimdilikti arttyrý jáne turaqty damý úshin qalalyq basqarýdy jetildirý, qala týraly derekterdyń bolýy men oǵan qoljetimdilikti qamtamasyz etý.
Alǵashqy 10 jyl
Osydan jıyrma jyldan astam ýaqyt buryn, keń dalanyń qaq ortasynda Qazaqstan astanasy «paıda boldy». Mine, 10 jyldan beri qalany turǵyndar men qonaqtarǵa barlyq jaǵynan yńǵaıly etý úshin Astana Innovations astananyń qalyptasýyna óz úlesin qosyp keledi. О́z isin súıetin adamdardyń, uıymshyl jáne órshil mamandar tobynyń, kompanııanyń qundylyqtary men dástúrleriniń arqasynda kóp dúnıe shyndyqqa aınaldy.
Únemi jetildirý, halyqaralyq tájirıbeni zerdeleý, «aqyldy» qala úshin eń jaqsy tehnologııalyq jáne ınnovasııalyq sheshimderdi qabyldaý jáne ony barlyq turǵyndar men qonaqtar úshin, múmkindiginshe, yńǵaıly jáne jaıly ete otyryp, astanamen birge damý. Osy jáne basqa da kóptegen mindetterdi Astana Innovations aldaǵy 10 jylǵa aldyna maqsat etip qoıyp otyr.
