Koronavırýs myń qubylyp, túrlenip jatyr. Baıqaǵan adamǵa indettiń jańa shtamdary burynǵydan da juqpaly, degenmen ólim-jitimi az ekeni bilinedi. Biraq bul barshaǵa ortaq jaǵdaı emes. Jáne budan bylaı da bul indet izimizden erip júre beretini belgili boldy. Aıta ketý kerek, Almatynyń bas sanıtarlyq dárigeri Jandarbek Bekshın qalada koronavırýstyń jańa «úndi» shtamy tirkelgeni týraly habarlaı kele, reseılik jáne qazaqstandyq vaksınalar ataýy belgili, mýtasııalanǵan alty shtamnan qorǵaıtynyn resmı málimdegen bolatyn.
Endigi jaǵdaı ne bolmaq? Máselen, Almatyda koronavırýsty ekinshi ret qaıta juqtyrǵan 32 jaǵdaı tirkeldi. Vaksına saldyrǵannan keıin de KVI juqtyrǵandar anyqtalyp jatyr. Aıta ketelik, Almatyda «brıtandyq», «úndilik», «brazılııalyq», «danııalyq» jáne «vetnamdyq» shtamdarǵa zertteý júrgizilip jatyr. Sondaı-aq spıker bes shtamm boıynsha Almatyda qazirdiń ózinde 31 zertteý júrgizilgenin aıtty. Qalada SOVID-19 shtamdaryn anyqtaýdyń jańa jedel PTR-skrınıngi ádistemesi engizilgen.
«Elimizde shtamdardy baqylaý júıesi bar, oǵan qosa monıtorıng júrgizip kelemiz. Naýryz aıynyń sońynda Almatyda koronavırýstyń «brıtandyq» shtamm aınalymynyń 77%-y anyqtalyp, mamyr aıynyń sońynda bul kórsetkish 84%-ǵa deıin ósken edi. Osy aptada biz «brıtandyq», «úndi», «brazılııalyq», «danııalyq» jáne «vetnamdyq» shtamdar boıynsha jumys isteı bastadyq», – dedi J.Bekshın.
Almatynyń bas sanıtarlyq dárigeriniń aıtýynsha, bul shtamdar asa juqpaly ári aýrý óte aýyr ótedi. Sońǵy kúnderge deıin megapolıste «brıtandyq» shtamdy juqtyrý joǵary boldy, qala turǵyndary «ýhanǵa» qaraǵanda osy shtamdy eki ese jıi juqtyrady. Biraq bul jaǵdaıdy «úndi» shtamy ózgertip jiberýi ábden múmkin. Bul aqparattar qaladaǵy epıdemııalyq jaǵdaıǵa durys ári jedel nazar aýdarýǵa, dári-dármek qoryn qurýǵa, epıdemııaǵa qarsy is-sharalar júrgizýge múmkindik beredi. Jańa shtamdar týraly baıandaı otyryp, Almatynyń bas sanıtary «Deltanyń» belgisi sýyq tııýge uqsas dedi.
«Bul shtamdy kóbinese jastar juqtyrady. Basty sımptomy – bas aýrýy, tumaý, angına, joǵary temperatýra. Ádette ıis sezý joǵalmaıdy jáne jótel bolmaıdy», dedi J.Bekshın. – Sondaı-aq «Delta» ish aýrýyn, qusý, tynys jolynyń tarylýyn shaqyrady.
Qaıtalap aıtýǵa týra keledi, «Delta» shtamy burynǵy shtamdarǵa qaraǵanda 60%-ǵa juqpaly. Ortasha alǵanda, bir adamnan 5-6 adam juqtyrady, al aınalymdaǵy shtamdardan 3-4 adamǵa juǵady. Shtamnyń ınkýbasııalyq kezeńi – jeti kún. Ǵalymdardyń zertteýleri koronavırýstyń úndi shtamynan aýrýhanaǵa jatqyzý men ólim-jitimniń yqtımaldylyǵy joǵary ekenin aıtty. Jáne «úndi» shtamynyń sımptomdary basqa, úırenshikti shtamdardan ózgesheligi bar. Qysqasy, ahýal myń qubylyp turǵanda, epıdemıologter ne deıdi? Medısına salasyndaǵy belgili tulǵalar áli de bolsa bizdiń koronavırýsqa degen qarym-qatynasymyzdyń durys emestigin alǵa tartýda.
Bárimizdiń de oıymyz – bireý. Taǵy da shydańqyrap, osy kezeńnen aman ótsek boldy. Pandemııa da aıaqtalady. «Koronavırýs» degen jaýdy jer jastandyramyz da, «inimizden» shyǵyp, burynǵydaı emin-erkin ómir súre beremiz. Al zertteýshiler koronavırýstyń sońymyzdan endi qalmaıtynyn, tumaý sııaqty tirshiligimizde ilesip júre beretinin, ekologııalyq ornyna jaıǵasyp jatqanyn aıtyp-aq otyr. Biraq muny moıyndaǵymyz da, estigimiz de kelmeıdi.
Aýyzbirshilikpen, uıymshyldyqpen, halqymyz túsinistik tanytyp, 70 paıyz egilip, ujymdyq ımmýnıtetke qol jetkizemiz deý de ekiudaı fakt. Reseılik tanymal doktor Mıasnıkovtiń aıtýynsha, ujymdyq ımmýnıtet degen qar adamy sııaqty, ne bar, ne joq. Avtomatty túrde adamdardyń belgili bir bóligine ekpe salý indettiń juǵý tizbegin úzýge kepildik bere almaıdy. Onyń pikirine súıensek, ekpe alǵan adamdar juqtyrýy da, juqtyrmaýy da sımptomsyz aýyrýy da múmkin, biraq aýyr asqynýlar bolmaıdy jáne osy indetten ólmeımiz.
Al ǵalymdar vaksına alǵannan keıin de indet juqtyryp alǵan 30 myńdaı adamdy baqylaǵan kezde, olardyń arasynda qaıtys bolǵan birde bir jan bolmaǵan jáne aýyr jaǵdaıǵa dýshar bolmaǵan. Plasebo alǵandar tobynda – oń nátıje kórsetken testiler kóp bolyp, derti aýyr ótken pasıentter jıi kezdesken jáne bir adam qaıtys bolǵan. Dárigerlerdiń aıtýynsha, vırýs óte jyldam mýtasııalanyp jatyr. Adamdardyń aǵzalary da ártúrli, árkimge ártúrli áser etedi. Bireýler úıinen shyqpaı-aq juqtyrýy múmkin, endi bireýler aýrý adamǵa baryp murnymen úıkelesse de juqpaıdy. О́ıtkeni bizdiń genetıkamyz basqa, ımmýnıtetimiz úılespeıdi. Koronavırýs qana emes, vaksınalardy da ártúrli qabyldaımyz.
ALMATY
