«Delta» shtamy jańa pandemııaǵa sebep pe?

Mýtasııalanǵan vırýs elimizge birneshe apta buryn «jetken». Dárigerler men vırýsologtar el arasynda «úndi» shtamy dep atalyp ketken vırýstyń burynǵy túrlerine qaraǵanda qaýipti ári tez taraıtynyn habarlady. Kórshiles elderdiń statıstıkasyna nazar salsaq, vırýs juqtyrý deregi óskenin baıqaımyz. Koronavırýstyń «delta» shtamy jańa pandemııaǵa sebep degen boljamdar da aıtylyp jatyr.
Bul jalǵyz Qazaqstanda baı­qalǵan úrdis emes. Germa­nııa Densaýlyq saqtaý mınıstr­­ligi de koronavırýs juq­tyrǵandardyń teń jarty­sy­nan jańa shtamnyń anyq­tal­ǵanyn málimdedi. Oǵan qosa sońǵy aptada kórsetkish eki ese ósken. Maýsym aıynyń 15-20 kúnderinde naýqastardyń 36 paıyzynan «delta» vırýs anyqtalsa, qazir árbir ekinshi naýqastan tabylyp otyr.
Reseı de dabyl qaǵý kerek­tigin aıtty. DDU-nyń Re­seı­degi ókili Melıta Výınovıch jedel shara qoldanbasa, lokdaýn jarııalaý qajettigi týyn­daıdy dedi. О́ıtkeni 28 maý­symda «delta» shtamyn juq­tyr­ǵan 124 naýqas qaıtys boldy. Osylaısha, maýsym aıynda ólim kórsetkishi taǵy bir ret joǵarǵy shegine jetip otyr.
Jaqynda ǵana halqynyń jartysynan kóbi ekpe sal­-
dyrǵanyn habarlap, vırýs juqtyrý deregi aıtarlyqtaı tómendedi dep qýanǵan Iz­raıl memleketi de «úndi» shta­­myn anyqtaǵandar qatar­yn­da. Úreılenetin taǵy bir jaıt, vı­rýs anyq­talǵandardyń qa­tarynda koro­­na­vı­rýsqa qarsy vaksına alǵan­­dar da bar.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynyń basshysy Tedros Gebreıesýs ja­qynda ótken shaǵyn araldardaǵy damý­shy elderdiń densaýlyq saqtaý máselesi­ne arnalǵan sammıtinde «Álem elderi COVID-19 pandemııasy kezinde jibergen qateligin, odan alǵan taǵylymyn jańa pandemııaǵa daıyndyqta eskerýi kerek» degen usynys aıtty.
Jıynda halyqaralyq uıym basshysy klımattyń ózgerýi, keı elderge azyq-túliktiń jetpeý sııaqty densaýlyqqa qaýip tóndiretin máselelermen qatar, COVID-19 pandemııasy ekonomıkaǵa da kesel keltirdi deıdi. Degenmen bul araldaǵy damýshy elder densaýlyq saq­taý salasyndaǵy kóshbasshylar ekenin jáne halyq densaýlyǵyn qorǵaýdy bas­ty maqsat sanaıtynyn kórsetti.
Tedros Gebreıesýs araldardaǵy el­derdiń bul indetpen kúreste jaqsy ná­tıje kórsetip jatqanyn da aıtty. «Men bul epıdemııa araldaǵy elder úshin qıynǵa soqqanyn túsinemin. О́ıtkeni týrızm turalap qaldy. Al bul el ekonomıkasyna tikeleı áser etetinin aıtpasa da anyq. Bul tyǵyryqtan shyǵý joly – vaksına», dedi ol.
Sonymen qatar DDU basshysy COVAX baǵdarlamasy aıasynda araldardaǵy 31 damýshy elge 2 mıllıonǵa jýyq vaksına dozasy jiberilgenin málimdedi. «Álbette, bul halyqty jappaı vaksınalaý úshin jetkiliksiz. Oǵan qosa elder arasynda teń bólingen joq. Vaksınanyń 71 paıyzy tek 10 elge úlestirildi. Kirisi tómen elder áli de vaksına tapshylyǵyn sezinýde. Sondyqtan táýekel tobyndaǵy halyqqa ekpe egý múmkin bolmaı tur», dedi ol.
Halyqaralyq uıym basshysy qyr­kúıekke deıin araldar halqyna áli 250 mln doza vaksına kerek ekenin ortaǵa saldy. Onyń bul úrdisti jyldamdatý qajet degenin túsinýge bolady. О́ıtkeni álem elderi «delta» shtamyn anyqtaǵanyn birinen soń biri habarlaýda.
DDU statıstıkasyna nazar salsaq, pandemııa bastalǵaly shamamen 180 mln adam koronavırýs juqtyrdy. Vırýs 3,6 mln-ǵa jýyq kisiniń ómirin jalmady.
Úndistan Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligine qarasty 28 zerthana konsorsıýmy jańa shtamnyń belgilerin jarııalady. Koronavırýstyń jańa túri burynǵydan da aýyr bolýy múmkin degen boljam bar. О́ıtkeni vırýstyń bul túri ókpeni birden zaqymdaıdy eken. Úndistan Maharashtra, Kerala, Madhıa-Prdaesh dep atalatyn úsh shtatta delta vırýstyń anyqtalǵanyn habarlap otyr.
Negizi, jańa shtamm byltyr qazan ­aıynda tabylǵan. Sodan beri álemniń bir­qatar eline taralyp úlgeripti.
Máskeý meri Sergeı Sobıanın keıingi kúnderi koronavıýrs juqtyrǵandardyń 89,3 paıyzynan «úndistandyq» shtamm anyqtalǵanyn habarlady. Qala basshysy sonymen qatar jańa vırýs tez taralatynyn, buǵan deıingi shtamdarǵa qaraǵanda agressıvti ekenin aıtty. Dá­ri­gerler ko­ronavırýs ınfeksııasyn qaı­­ta juq­tyr­ǵandar men vaksına sal­dyr­­ǵandardyń qaıtadan aýrýyn osy «delta» shtammen baılanystyryp otyr.
DDU mamyr aıynda pandemııanyń jańa tolqynyna «úndistandyq» B.1.617.2 shtamy sebepshi bolǵanyn málimdedi. Oǵan qosa kóptegen elde indettiń bul túrin juqtyrǵan naýqastardyń kóbe­ıip kele jatqanyn, aldaǵy ýaqytta kór­setkish «Ýhan» shtamynan da asyp túsetinin boljady. Halyqaralyq uıym málimdemesin jasap bolǵansha, «delta» vırýs taǵy da mýtasııalanyp, «delta plıýs» degen jańa nusqasy paıda boldy.
Jańa shtamdardyń oshaǵyna aınalǵan Úndistan naýqastar sany boıynsha da alda. Vırýsologter men dárigerler ǵa­ıyp­tan sheshim tabylmasa, jaǵdaı ózgere qoı­masyn aıtady. Ázirge jalǵyz úmit – ekpede. Alaıda Úndistanda jappaı vaksına-
­­laý jarııalanǵan kúnniń ózinde de halyq­­­ty tolyq egýge 1,5 jyldaı ýaqyt qajet.
Jańa shtamdar áli de zertteýdi qajet etedi. Anglııanyń Qoǵamdyq densaý­lyq saqtaý agenttigi 7 maýsymda «delta plıýs­ke» qatysty taldaý nátıjesin jarııa­lady. Onda jańa mýtasııanyń 63 genom nusqasy anyqtalǵany jazylǵan.
Vırýstyń geografııasyna toqtal­saq, «delta plıýs» Anglııada tabylǵan. Odan keıin Nepal, Túrkııa, Malaızııa, Sıngapýr, Reseı, Qazaqstan, AQSh pen Eýropanyń birqatar eli jańa nusqa anyq­talǵanyn habarlaǵan.
Úndistandyq ǵalymdar vaksına­lar­­­dyń jańa túrge qalaı áser etetinin anyqtaý qajettigin aıtty. О́ıtkeni aqýyz­­­dyń ózgerýi vırýstyń mýtasııala­nýy­na alyp keledi. Sondyqtan keı vırýso­logter vaksına jasaýshylarǵa qazir qol­da­nyp jatqan aqýyzdyń ornyna «úndis­tandyqty» qoldanýdy usynady.
Eger vırýs juqtyrý kórsetkishi óse berse, onda bul túr de resmı bekitiledi. Sondyqtan vırýs juqtyrý kórsetkishin baqylaýda ustaý kerek, sonymen birge naqty qaı shtamm juqqanyn anyqtaý qajettiligi týady. Al DDU bul jóninde resmı málimdeme jasaýǵa asyǵar emes.
DDU basshysy jergilikti halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etpeı, jahandyq qaýipsizdikke qol jetkizý múmkin emes dep oılaıtynyn jetkizdi. Bul oımen kelispeske bolmas. О́ıtkeni sarapshylar «úndi» shtamy jedel taralatynyn aıǵaqtap otyr. Adam densaýlyǵyna za­qymy da «Ýhan» shtamynan aýyr kóri­nedi. Sondyqtan aldaǵy pandemııa bu­dan da úlken ábigerge salýy múmkin. «Bul pandemııadan biraz sabaq túıdik. Indetpen kúresý jolyn izdep jatyrmyz. Endi keleshekte jańa indet tarasa, osy tájirıbemizdi qoldanýymyz kerek. Qazirgi ár kúnimiz – sabaq. Sondyqtan nátıje shyǵarý mańyzdy», dedi Tedros Gebreıesýs.