Almatynyń máselesi azaıýdyń ornyna kóbeıip keledi

Bul týraly megapolıs áki­mi Baqytjan Saǵyntaev Alma­tynyń bıylǵy jyldyń 5 aıyn­daǵy áleýmettik-eko­nomıkalyq damýy týraly esep berý barysynda baıandady. Árıne, Al­matydaı qalany basqaryp otyrǵan ákim­niń baıandamasy qulash-qu­lash, tolǵan sıfr, atqarylǵan sharýa­lar men aldaǵy josparlardan turatyny belgili. Qazirgideı jaǵ­daıda eń basty másele – halyq­tyń áleýmettik jaǵdaıy men densaýlyǵy bolyp qala bermek.
Qysqa merzimdi ekono­mıka­lyq ındıkator 5 aıda 107,8%-dy qura­dy. Negizgi kapıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııalar 32,7% ósimmen 355,4 mlrd teńgege jet­se, 1,1 trln teń­ge kóleminde salyq (+27,8%) jınaldy. Res­pýblı­kalyq bıýdjetke barlyǵy 791 mlrd teńge (+ 26,8%), jergi­likti bıýdjetke 349,3 mlrd teńge (+ 30%) salyq tústi. Almatyda jyl basynan beri ın­flıasııa 3,4%-dy qurady, bul respýblıka deńgeıinen tómen (QR – 3,5%).

Investısııalyq portfelde
200-den asa joba bar

Bıyl qolǵa alynǵan ınves­tı­sııa­lyq jobalardyń arqasynda Almatyda 10 myń jumys orny qu­rylǵan. 2021-2024 jyldarǵa arnalǵan 201 ınvestısııalyq jo­badan 4,5 trln teńgeniń pýly qurylyp, 35,4 myń jumys orny ashylmaq.
Jaqyn arada halyqaralyq áýejaı­dyń jańa termınalynyń qurylysy bas­talady. Termınal iske qosylǵanda jolaý­shylar aǵy­ny jylyna 6 mln adamǵa artady ári ótkizý qabileti 2,5 ese ul­ǵaıa­dy.
Alataý aýdanynda «Samuryq-Qazy­nanyń» esebinen juqpaly aýrý­lardyń Ulttyq ǵylymı orta­lyǵyn (350 oryn) salý, qyr­kúıek aıynda Monfort-Qa­zaq­­stan ýnıversıtetiniń fı­lıa­lyn ashý josparlanyp otyr, bul brı­tandyq bilim alýǵa múm­kindik beredi, sonymen birge aldaǵy 5 jyl­­daǵy ınvestısııa kólemi 50 mln dollardy quraıdy.
Sonymen qatar «Alataý» ın­no­vasııa­lyq tehnologııalar parki» arnaıy ekono­mıkalyq aıma­ǵynda 2 myń stýdentti oqytý úshin Nazarbayev University-diń «Ja­sandy ıntellekt mektebi» men «Aqparattyq-kommýnı­kasııa­lyq tehnologııalar (AKT) sala­synda zertteýler júrgizýge arnalǵan zerthana» jobalaryn iske asyrý qolǵa alynady.
Buǵan qosa koreıalyq serik­testerdi tartyp, 300 tósektik oryn­­­dy halyqaralyq klınıka sa­lý joba­sy pysyqtalyp ja­­tyr. 250 turaqty jumys or­ny qurylady, ınvestısııa kóle­mi – 38,7 mlrd teńge. Jáne aýs­tra­lııa­lyq VAMED kompa­nııa­sy­men birge 200 tósektik oryndy kóp­beıin­di aýrý­hana salynady, ın­ves­tısııa kólemi – 90 mln dollar.

Baspana – qaı kezde de basty másele

Jyl sońyna deıin Almatyda 2 mln 604 myń sharshy metrden asa turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan, onyń ishinde memlekettik bıýdjet esebinen – 248,5 myń sharshy metr nemese 3 266 páter berilmek. Qazirgi kezde «Shańyraq» pılottyq baǵdar­lamasyna qatysý úshin qujattar qabyldanyp jatyr, jyl basynan beri jeke páter, úı satyp alýǵa 800-den asa nesıe berildi.
«Baqytty otbasy» baǵdar­lamasy boıynsha Almatyda jeńil­­detilgen nesıeler sany 272-den 1 010-ǵa deıin ósti. Jer­gi­lik­ti bıýdjetten 3,3 mlrd teńge bólin­di, osy baǵdarlama boıynsha kóp­ba­laly otbasylarǵa 220 nesıe berildi.
Almatyda ekinshi jyl qata­­rynan «Almaty jastary» qala­lyq baǵdarlama­sy jú­zege asyrylýda. Munda 35 jasqa deıin­gi myń almatylyq jeńil­dikpen nesıe alyp, baspanaly bola alady. 2021 jyly osy baǵdar­lama boıynsha 116 otbasy baspana satyp alǵan.
Budan ózge eki myń azamatqa alǵashqy tólemniń bir bóligin jabý úshin turǵyn úı sertıfıkattaryn berýge jergilikti bıýdjetten 2 mlrd teńge bólindi. Bıyl 31 mamyrda qalalyq máslıhat turǵyn úı kezeginde turǵandarǵa tegin jáne qaıtarymsyz negizde 1 mln teńge kóleminde beriletin turǵyn úı sertıfıkattarynyń mólsheri anyqtady.
Almatyda eski úılerdiń máse­lesin sheshý úshin turǵyn úı qo­ryn renovasııalaý baǵdar­lamasy qabyldandy. Ol tozyǵy jet­ken 708 úıdi nemese 6 637 páter­di buzýdy jáne 683 úı salýdy qaras­tyrady, biraq qazirdiń ózinde jalpy aýdany 2,3 mln sharshy metrdi quraıtyn 34 605 páter salynady. Baǵdarlama reno­va­sııa­lanatyn páterler ıele­­riniń tolyq kelisimimen, menshik quqy­ǵynyń kepildigimen júzege asyrylady.
Jyl basynan beri baǵdarlama aıasynda ınvestorlardyń ózderi ÁKK-men birlese otyryp, 126 páterli 14 tozyǵy jetken úı­di súrdi, Jetisý, Túrksib, Bos­­tan­­dyq aýdan­darynda eski úıler bu­­zy­lýda, al Túrksib aýdanynda 16 páterli bir apatty úı súrilýde.

Azyq-túlik baǵalary turaqtala ma?

Azyq-túliktiń baǵasyn turaq­tandyrý úshin Almaty bıligi birqatar keshendi jáne jedel sharalar qabyldaýǵa májbúr bolyp otyr. «Magným» men «Toımart» iri saýda jelilerine ÁMAT-tyń 15 ataýymen tirkel­gen, tómen baǵamen satyp alyp, satý úshin jeńildetilgen qaryz­dar berildi.
Sonymen qatar «aınalym» nesıelerin berý arqyly iri ta­ýar óndirýshilerdiń satý baǵalary belgilendi. Máselen, nan jetkizý úshin «Aqsaı» «NTK» JShS, sıyr etin jetkizý úshin Union Products JShS qaryz berdi. Bul da taýyq etin dúkenderge V, S synyptan belgilengen baǵa­men satýǵa múmkindik beredi. «Aınalym» syzbasyna basqa da iri taýar óndirýshilerdi tartý qosym­sha pysyqtalyp jatyr. Osylaısha, qazirgi ýaqytta 3 jyl merzimge belgilengen shekti baǵa boıynsha 49,6 mln jumyrtqa jetkizýdi uıymdastyrý úshin «Alsad» JShS-ne «aınalym» zae­myn berý máselesi pysyqtaldy. Sondaı-aq «Asyl Meat» JShS sıyr etin V, S dúkenderine bel­gilen­gen baǵa boıynsha jet­kizýdi uıym­dastyrý úshin 2022 jyldyń maýsymyna deıin qaryz berildi.
Qalanyń 7 negizgi azyq-túlik bazarlarynda «Áleýmet­tik dúken­der» jumys isteı­di. Res­pýblıka boıynsha «forvard­tyq» sharttar sheńberinde bar­lyǵy 38 myń tonna kókónis satyp alyndy, onyń 60%-y Almaty qalasyna tıesili.

Eki metro stansasy iske qosylady

Baqytjan Saǵyntaevtyń aıtýynsha, metro qurylysynyń ki­dirýine pandemııa yqpal etip, jumysshylar men mamandardyń jumysqa shyǵýy shekteldi jáne shekara jabyq boldy.
«Metronyń birinshi jelisiniń ekinshi kezeńiniń ekinshi iske qosý kesheniniń quramyna enetin «Saryarqa» jáne «Dostyq» be­ket­teri uzyndyǵy 3,1 shaqy­rym­dyq metro jelisin qamtıtyn qu­­rylys jalǵasýda. Qazir mun­daǵy daıyndyq 80%-dy quraı­dy. Jyl sońyna deıin tra­fık­ti testilik rejimde iske qosý jos­parlanǵan», dedi B.Saǵyn­taev.
Qazirgi kezde beketterdi ishki árleý, aýmaqty abattandy­rý, syrt­qy jáne ishki ınjenerlik jeli­ler men avtomatıka júıe­lerin jab­dyqtaý, sıgnal berý jáne baılanys, tehnologııalyq jab­dyqty orna­tý jumystary júrýde.
Atalǵan beketterden óz­ge 2020 jyly uzyndyǵy 2,5 shaqy­rym­ǵa sozylǵan «Qalqaman» be­ke­ti jáne jumys isteıtin ton­­nel­derdi qamtıtyn Alma­tyda­ǵy metropolıtenniń ekinshi ke­zeńiniń úshinshi iske qosý keshe­niniń qurylysy bastaldy, onyń qura­myna Almaty metro­polı­teniniń ekinshi kezeńi­niń «Qal­qaman» beketi jáne uzyn­dyǵy 2,5 sha­qyrymdyq qýma tonnel­der enedi.
Sonymen qatar qalanyń kele­shektegi damýyn eskere otyryp, batys baǵytta halyqaralyq áýe­jaıǵa, soltústik jáne ońtústik baǵyt­ta metropolıten salý jobalary qarastyrylýda.
Budan ózge 8 jańa elektr po­ıyz quramalary satyp alynǵan. Eki beket iske qosylsa, onda jolaýshylar aǵyny táýligine 86 myń adamǵa artady dep boljanyp otyr.
ALMATY