Máselen, Teńizde quny 45,2 mlrd dollardy quraıtyn keńeıtý jobasy qolǵa alyndy. Ol 2023 jyly aıaqtalmaq. Joba óndiristi jylyna 12 mln tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Jobadaǵy qazaqstandyq qamtý – 36 paıyz, ony 52 paıyzǵa deıin arttyrý qarastyrylýda.
– Osy jyly Qashaǵanda quny 860 mln dollar, al qýaty 1 mlrd tekshe metr shıki gazdy shyǵarýǵa qaýqarly gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy bastaldy. Joba 2041 jylǵa deıin munaı óndirýdi 8 mln tonnadan 10 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa jol ashady. 2020 jyldyń jeltoqsanyńda Qarashyǵanaqqa qatysty iri ınvestısııalyq jobany iske asyrý týraly ınvestısııalyq sheshim qabyldandy. Ol shıki gazdy keri aıdaýdyń qosymsha 5-shi kompressoryn engizip, suıyq kómirsýtekterdi óndirý deńgeıin jylyna 10, 11 mln tonna sheginde qoldaýǵa baǵyttalǵan. Jobanyń bıýdjeti – 970 mln dollar. Aıaqtalatyn merzimi – 2025 jyl, – dedi halyq aldynda esep bergen Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev.
Mınıstr Qarashyǵanaq boıynsha kópjyldyq kelissózder aıaqtalǵanyn atap ótti. Sonyń nátıjesinde byltyr halyqaralyq konsorsıým memleketke 1,3 mlrd dollar tólep, óndiriletin ónimdi bólý ádistemesine ózgerister engizdi. Bul kelisimsharttyń qoldanylý merzimi aıaqtalǵansha shamamen 600 mln dollar tabys ákelmek.
Jalpy, pandemııa kezinde munaıǵa degen suranys pen usynystyń teńgerimi buzylǵany belgili. Sondyqtan Qazaqstan áý bastaǵy jospardy qysqartýǵa májbúr boldy. Sonyń nátıjesinde 2020 jyly munaı men kondensat óndirý kólemi 85,7 mln tonnany qurady. Qoldanystaǵy shekteýlerdi eskere otyryp jasalǵan bıylǵy boljam – 85,3 mln tonna.
О́tken jylǵy munaı eksporty 68,6 mln tonnaǵa teń. Al 2021 jylǵy jospar – 67,5 mln tonna. Byltyr munaı óńdeý kólemi 15,8 mln tonnany qurady. Bıylǵy meje budan sál-pál joǵary – 17 mln tonna. Sondaı-aq ótken jyly 11,5 mln tonna munaı ónimderi óndirildi. Osy jyly atalǵan kórsetkish 12,4 mln tonnany quraıdy dep kútilýde.
Mınıstrdiń aıtýynsha, pandemııa munaı ónimderi naryǵyn qatty álsiretken. Sondyqtan mınıstrlik naryqty qoldaýǵa yqpal etetin sharalar qabyldaýǵa májbúr boldy.
Byltyr elimizde 55,1 mlrd tekshe metr gaz óndirildi. Bıyl meje budan sál tómen. Mınıstrdiń aıtýynsha, munaı óndirýdi tómendetý gazǵa da áser etedi. Sondyqtan boljamdarǵa azdaǵan túzetýler enipti.
– О́tken jyly taýarlyq gaz óndirisi 30,5 mlrd tekshe metrdi qurady. Bıylǵy jospar da osy shamada. Al gaz eksportynyń kólemi 10,7 mlrd tekshe metrge teń. Osy jylǵy meje de osy kólemde bolyp otyr. Byltyr 3,2 mln tonna suıytylǵan gaz óndirildi, jospar da osydan asqan joq. 2021 jyldyń sońyna qaraı suıytylǵan munaı gazy elektrondy saýda alańdary arqyly ótkizýge tolyq kóshiriledi. Bul osy salanyń ashyqtyǵy men básekege qabilettiligin qamtamasyz etedi, sondaı-aq bıznes úshin ákimshilik kedergilerdi azaıtý maqsatynda «Gaz jelisi uıymdaryn» akkredıtteý ınstıtýty joıylatyn bolady, – dedi Energetıka mınıstri.
N.Noǵaevtyń málimetinshe, 2020 jyly 51 gazdandyrý jobasyn iske asyrý úshin 38,5 mlrd teńge bólingen. 19 jobany aıaqtaýdyń nátıjesinde eldi gazdandyrý deńgeıi 53,07 paıyzdy qurap, 9,84 mln adam gazǵa qol jetkizdi. Halyqty gazdandyrý úlesi osy jyldyń sońyna qaraı 53,8 paıyzdy quraıdy dep kútilýde nemese qosymsha 140 myń adam gazdyń ıgiligin kórmek.
– Byltyr munaı-gaz-hımııa ónerkásibi salasynda 360 myń tonna ónim shyǵaryldy. Bul 2016 jylmen salystyrǵanda 6 ese kóp. 2020 jyly munaı-gaz-hımııa ónimderi óndirisiniń ósýi 2019 jylmen salystyrǵanda 155 paıyzǵa artty. Onyń 80 paıyzy eksporttaldy. Osy jyldyń sáýir aıynda Fransııanyń Air Liquide Eastern S.A. kompanııasy «QazMunaıGazben» birlesip, Atyraý oblysynda quny 16 mln dollarǵa teń tehnıkalyq gaz óndirý zaýytyn iske qosty. Búgingi tańda Atyraý oblysynda polıpropılen, Shymkentte metıl-tret-býtıl efır jáne untaq polıpropılen shyǵaratyn eki zaýyt salynyp jatyr. Polıpropılen óndirý zaýyty iske qosylǵannan keıin birinshi kezekte 11 túrli ónim shyǵarylyp, keıinnen onyń sany 64 túrli ónimge deıin keńeıtiletin bolady, – dedi Nurlan Noǵaev.
Mınıstrdiń baıandaýynsha, Qazaqstanda elektr energııasyn óndiretin 181 stansa bar. Byltyr elektr energııasyn óndirý sektoryna tartylǵan ınvestısııa kólemi 82 mlrd teńgeden asqan. 2020 jyly elektr energııasyn óndirý kólemi 108 mlrd kVt/saǵatty qurady. Bul rette 107,3 mlrd kVt/saǵat elektr energııasy tutynylǵan. Bıyl 109 mlrd kVt/saǵat elektr energııasyn óndirý josparlanǵan.
Respýblıkalyq bıýdjettiń esebinen 31,4 mlrd teńgege 24 joba júzege asyrylýda. Onyń altaýy aıaqtaldy. 6 jobanyń iske asyrylýy shamamen 120 myń adamdy senimdi jáne úzdiksiz elektrmen jabdyqtaýǵa, 18,1 myń adamdy jáne 10 áleýmettik nysandy jylýmen jabdyqtaýǵa múmkindik berdi. Qurylys kezeńinde 902 jumys orny quryldy.
– 2020 jyly biz «Jasyl ekonomıka» tujyrymdamasy sheńberinde mindettemelerdi oryndap, eldiń jalpy energııa teńgerimindegi jańartylatyn energııa kózderiniń úlesin 3 paıyzǵa deıin jetkizdik. Sońǵy 5 jylda jańartylatyn energııa kózderi nysandarynyń belgilengen qýaty 7 ese, ıaǵnı 2015 jylǵy 240 MVt-tan 2020 jyly 1635 MVt-qa deıin ósti. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha respýblıkada 115 nysan jumys isteıdi. Jańartylatyn energetıka nysandary óndiretin elektr energııasynyń kólemi 3,2 mlrd kVt/saǵatty qurady. Sektorǵa shamamen 1,5 mlrd dollar ınvestısııa tartylyp, 1 310 turaqty jumys orny quryldy. 2021 jyly jalpy qýaty 381,1 MVt bolatyn 23 jobany iske asyryp, shamamen 370 mln dollar ınvestısııa tartý kútilýde. Bıylǵy jospar – shamamen 3,5 mlrd kVt/saǵat jańartylatyn energııa kózderin óndirý, – dedi mınıstr.
Qazaqstan tabıǵı ýrannyń álemdik naryǵynda kóshbasshy ekeni belgili. Búginde bizdiń el álemdik ýrannyń 42 paıyzyn óndirip otyr. 2020 jyly 19 586 tonna ýran óndirilgen.
– Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy Úkimetteri arasyndaǵy ıadrolyq oq-dárilerdi kádege jaratý kezindegi ózara esep aıyrysýlar týraly kelisim sheńberindegi másele retteldi. Atom energııasyn paıdalaný salasyndaǵy azamattyq-quqyqtyq jaýapkershilik máseleleri boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy. Osylaısha, elde ıadrolyq zalal úshin azamattyq jaýapkershilik týraly Vena Konvensııasy sheńberinde halyqaralyq mindettemeler iske asyrylatyn bolady. Sondaı-aq bıyl burynǵy Semeı synaq polıgonyn keshendi ekologııalyq tekserýdi aıaqtaý josparlanýda. Zertteý nátıjesinde burynǵy synaq alańynyń búkil aýmaǵynyń radıoekologııalyq jaǵdaıy anyqtalady. «Semeı ıadrolyq qaýipsizdik aımaǵy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn qabyldaý josparlanýda, – dedi N.Noǵaev.
Búgingi tańda Qazaqstan tabıǵı ýrandy óndirýge jáne jetkizýge ǵana emes, sondaı-aq qosylǵan quny joǵary, qaıta óńdeletin ýran ónimin óndirýge ári ótkizýge de múddeli. Máselen, ýrandy qaıta óńdeý boıynsha Úlbi metallýrgııa zaýytynyń bazasynda ýran dıoksıdiniń untaqtary ónimi, otyn tabletkalary shyǵarylady jáne arshylýy qıyn ýrany bar materıaldar óńdeledi. Budan bólek, «Qazatomónerkásip» ulttyq atom kompanııasy atalǵan kásiporynnyń bazasynda daıyn ıadrolyq otyn shyǵaratyn zaýyt salý jobasyn iske asyrýda.
