Bul kúni olar balyq ósirý zaýyttarynyń jumysshylaryn, balyq ınspeksııasy qyzmetkerlerin, balyq ınstıtýttarynyń ǵalymdaryn, balyq ósirýshilerdi, kásipqoı balyqshylardy jáne balyqshy-sportshylardy quttyqtaıdy.
Merekeniń tarıhy Keńes Odaǵy Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmy Balyqshylar kúnin belgilegen kúnnen bastalady. Balyq óndirýshiler kúni bekitilgennen bastap, Qazaqstan ony burynǵy Keńes Odaǵynyń kóptegen eli sııaqty árdaıym shildeniń ekinshi jeksenbisinde atap ótedi. Bul kún kezdeısoq tańdalǵan joq. Osy ýaqytqa deıin olar balyqtyń ýyldyryq shashýymen baılanysty balyq aýlaýǵa tyıym salý kezeńi aıaqtaldy dep sanaıdy. Sonymen qatar bul ýaqytta jazǵy aýa raıy qalyptasady. Bir qyzyǵy, Balyqshylar kúni 1965 jyly kásibı mereke mártebesin tek Ýkraınada jáne Reseıde aldy, al basqa respýblıkalarda Qazaqstandaǵy sııaqty resmı maquldaýsyz atap ótildi.
«Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń keıbir máseleleri týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2020 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy №955 qaýlysyna sáıkes Balyq sharýashylyǵy komıtetiniń erejesi bekitildi. Ertis sý basseıni Qazaqstan Respýblıkasynyń balyq sharýashylyǵy basseınderiniń ishinde kólemi boıynsha úshinshi orynǵa ıe. Balyq sharýashylyǵyn damytýǵa balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń jáne ondaǵy balyqtyń qory negiz bolady. Balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń qataryna tómendegi aıdyndar kiredi: Zaısan kóli, Buqtyrma sý qoımasy, Shúlbi sý qoımasy, О́skemen sý qoımasy, Shyǵys Qazaqstan oblysy shegindegi Ertis ózeni, oblys boıynsha jergilikti mańyzy bar sý aıdyndary, Pavlodar oblysy ákimshilik aımaǵy. 2006 jyldan bastap balyq resýrstaryn paıdalanýdy retteý uzaqmerzimdi (5 jyldan 49 jylǵa deıin) negizde paıdalanýshylarǵa balyq sharýashylyǵy sý aıdyndaryn (ýchaskelerin) uzaq merzimge bekitip berý arqyly júzege asyrylatyn boldy.
Qazirgi tańda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynda halyqaralyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar 40 ýchaske bar, olar 19 paıdalanýshyǵa bekitilip berilgen. Sonymen birge jergilikti mańyzy bar 97 sý aıdyny bar, onyń 30-y 24 paıdalanýshyǵa bekitilgen.
Pavlodar oblysy boıynsha 286 kólshik bar, olar 64 paıdalanýshyǵa bekitilip berilgen.
Balyq sharýashylyǵy salasyndaǵy baqylaý jáne ınspeksııalyq jumystar týraly aıtar bolsaq, ınspeksııanyń ınspektorlyq quramy 2021 jyldyń 6 aıynda baqylanatyn aýmaqtardaǵy balyq qorǵaý zańnamasy normalarynyń saqtalýyn tekserý boıynsha 848 jedel reıd júrgizip, balyq resýrstaryn qorǵaý aıasynda 501 zańbuzýshylyqty anyqtady, ol boıynsha 501 tulǵa jaýapqa tartyldy. Onyń ishinde dóreki zań buzýshylyq jasaǵany úshin (tyıym salynǵan aýlaý quraldaryn paıdalaný, tyıym salynǵan merzimderde jáne oryndarda balyq aýlaý, tirkelmegen qaıyqtardy jáne t.b. qoldaný) 75 materıal sotqa jiberildi, 8 862 110 teńgege aıyppul salynyp, 6 928 002 teńge aıyppul memleket paıdasyna óndirildi, 11 820 629,77 teńge somasyndaǵy zalaldy óndirý boıynsha talap-aryz usynyldy. Zańsyz sıntetıkalyq monotalshyqtan jasalǵan
566 aý, 15 qaıyq jáne ártúrli tıptegi 2 motor, 5880,6 kılo zańsyz oljalanǵan balyq tárkilendi.
2021 jyldyń esepti kezeńinde Inspeksııanyń laýazymdy tulǵalarynyń qatysýymen anyqtalǵan tabıǵat qorǵaý zańnamasyn buzý faktileri boıynsha 5 qylmystyq is qozǵaldy, nátıjesinde 4 adam jaýapqa tartyldy. Quramyna múddeli organdar (prokýratýra, IID, JAO, Inspeksııa) kiretin utqyr toptar qurylyp, quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi júrgizgen 11 birlesken reıdtik is-shara barysynda 5 quqyqbuzýshylyq ashyldy.
Balyq aýlaý kóleminiń basty bóligi halyqaralyq mańyzy bar Zaısan kóli, Buqtyrma jáne Shúlbi sý qoımalarynda aýlanady, ondaǵy kásipshilikter balyqtyń 11 túrin óndiredi.
Shyǵys Qazaqstan sheńberindegi sý aıdyndarynda 2020 jylǵy 1 shildeden bastap 2021 jylǵy 1 shildege deıin balyqty jáne basqa sý janýarlaryn aýlaýǵa bekitilgen lımıt 11 148 079 tonnany quraıdy, onyń 10 681 673 tonnasy, 95,8%-y ıgerildi.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Balyq sharýashylyǵy komıteti tóraǵasynyń 2021 jyldyń 19 sáýirindegi №30-4-8\8 «Balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynda «Taza sý aıdyndary» tabıǵat qorǵaý aksııasyn ótkizý týraly buıryǵyn oryndaý maqsatynda Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynyń sý aıdyndarynda 2021 jyldyń 24 sáýiri – 31 mamyry aralyǵynda «Taza sý aıdyndary» tabıǵat qorǵaý aksııasy ótkizildi. Aksııanyń maqsaty – Shyǵys Qazaqstan oblysy jáne Pavlodar oblystarynyń balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń jaǵalaýlaryn, sý aıdyndarynda ıesiz qaldyrylǵan balyq aýlaý quraldarynan (qurma aýlar) tazartyp, balyq qoryn qorǵaý jáne kóbeıtý.
Tabıǵat qorǵaý aksııasyna janýarlar dúnıesin paıdalanýshylardy tartý maqsatynda 2021 jyldyń 9 sáýirinde ınspeksııanyń «Taza sý aıdyndary» aksııasyn ótkizý boıynsha qurǵan kestesine sáıkes janýarlar dúnıesin paıdalanýshylarǵa bekitilgen telimderde balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń jaǵalaý aýmaqtary tazartyldy. Aksııa barysynda ótkizilgen barlyq shara karantındik saqtyq sharalaryn saqtaı otyryp ótkizildi. «Taza sý aıdyndary» tabıǵat qorǵaý aksııasyna ınspektorlarmen qatar tabıǵat paıdalanýshylar, qoryqshylar, jergilikti atqarýshy organdar qyzmetkerleri, volonterler, turǵyndar qatysty. Aksııa balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń bekitilgen jáne rezervtik 38 teliminde ótkizildi. Oǵan 542 adam, 109 tehnıka qatysyp, 65,4 tonna qoqys, turmystyq qaldyqtar arnaıy orynǵa shyǵaryldy. Balyq sharýashylyǵy sý aıdyndaryn ıesiz qaldyrylǵan balyq aýlaý quraldarynan tazartý maqsatynda súzý jumystary júrgizilip, 525 dana balyq aýlaý quraldary tabyldy. Olar tolyǵymen órtelip, joıyldy.
Sonymen qatar mektepterde, arnaıy orta bilim berý ortalyqtarynda «Taza sý aıdyndary» tabıǵat qorǵaý aksııasynyń mańyzy men maqsatyn túsindirý jumystary júrgizildi.
Sanaqbek KITAPBAEV,
«Zaısan-Ertis» oblysaralyq basseındik balyq ınspeksııasynyń basshysy
Shyǵys Qazaqstan oblysy
