Qulanıektenip atqan bozamyq tańnyń sáýlesin tamashalaý taǵdyryna buıyrmaǵan juldyzdaı aǵyp túsken bozdaqtarǵa bir mınýt únsizdik! О́mir kerýeni máńgilikke kidirgen, kelesi bir sapary keń dúnıeniń jazyq jolyna syımaǵan jolaýshylarǵa bir mınýt únsizdik! Tarpań tarıhtyń taqtasyna aıǵyz-aıǵyz izin qaldyryp, taqtan bıik tóbelerge aınalǵan nar tulǵalarǵa bir mınýt únsizdik! Kóńil túkpirin panalaǵan aıshýaq mezetterge saǵynyshy, armanǵa toly kúnderge ańsary, tańǵajaıyp tátti túnderge qımastyǵy sol syrly kúıindi saqtalyp qalǵan saparlastarǵa bir mınýt únsizdik! Soqyr jańbyrdan keıin jandy rahatqa bólegen kempirqosaqtaı túsi jyly, túısigi tereń, jalt etken jasyndaı jarq etip ótken óner maıtalmandaryna bir mınýt únsizdik! Aıdyn kólinen aıyrylǵan jalǵyz qanat aqqýdaı kókiregin sher men nala basqan, armanynan adasqan adamdarǵa bir mınýt únsizdik! Dáýirdiń mańdaıyna syımaǵan, peshenesine jazylǵan Táńir jazýyn máńgilik uıqyǵa ketkenshe mánerlep oqyǵan, aınalasyna mahabbatyn tógip ótken jandarǵa bir mınýt únsizdik!
Qumsaǵat ǵumyr jalǵannyń yrqyna jantaıa qoıa ma? Jazataıym kóz jasynyń jalynyn bir mınýttyq únsizdik óteı ala ma? Nege biz, Otan úshin otqa túsken oǵlandardyń ǵumyryn ýaqyt sheńberine salamyz? Qyrshyn ketkenderge qus tumsyǵyndaı qysqa ómirin qysqa qaıyryp, birer sekýnd sezimimizdi oıatqandaı syńaı tanytýdyń qajeti qansha? Bul qaıdan kelgen túsinik. Ornynan tik turyp, tereń dem alý ólgenge qurmet kórsetýdiń ozyq úlgisi sanalatyndaı munda ne qudiret bar? Oılańyzshy, osy qazaq bir mınýt tynysh otyra ala ma?
Bir mınýt únsizdik – sımvoldyq rásim. Qazaq úshin eski kúnderdiń sarqynshaǵy. Keńestik ıdeologııadan qalyp ketken «yrym» degenimiz jón shyǵar. Onyń ústine, bizdiń ulttyń bir jaman qasıeti bárin talǵamaı boıyna jutyp alady. Tipti týǵanyndaı kórip, «jat» dep teris aınalmaıtyn ádeti bar emes pe?!. Onysyn ańǵaldyǵyna balap, aıyptaýǵa batpaısyń. Áıtse de jeldıirmendeı jyldar aınalýda. Al onyń jańarýǵa jany qas. Taǵy da bir mınýt únsizdik...
Tarıh jelkenin taǵy bir márte kótereıikshi. 1912 jyly 13 aqpanda Portýgalııa senaty Brazılııanyń syrtqy ister mınıstri Hose Paranosty eske alyp, 10 mınýt únsizdik jarııalaıdy. Munysy el bılegen qoǵam qaıratkerine kórsetilgen qurmet-tuǵyn. Sol dáýirdegi sarabdal saıasatkerdiń ajaly aınalasyndaǵylardyń sabyryn bir synap kórgen edi. Saltanatty sharanyń syry da, syny da sonda. Áıtse de bári osydan bastaý aldy.
Muny estigen aýstralııalyq jýrnalıst Edvard Djordj Henı 1919 jyly mamyrda Birinshi dúnıejúzilik soǵysta qaza tapqandardyń esimin osyndaı tásilmen eske alýdy usynady. Qarýly Kúshter kúniniń qarsanynda qurmet kórsetsek qatyp keter edi dep bılik basyndaǵylarǵa ashyq hat joldaıdy. Sóıtip ol baıaǵydaı on mınýttyq emes, bes mınýttyq memorıaldy únsizdik ıdeıasyn The Times gazetine jazady. Alaıda sol tusta 5 mınýt tym uzaq dep sanaldy. Al bir mınýt tym qysqa bolyp kórindi. Aqyry jıynda eki mınýt únsizdik jarııalanyp, halyq batyrlarǵa qoshemet kórsetedi.
Bul rásim birden álemdi eliktirip áketti. Endi Ekinshi dúnıejúzilik soǵysty jeńispen aıaqtaǵan keńes ókimeti de kórgenin istemekke kóshti. Araǵa jıyrma jyl salyp 1965 jyly 9 mamyrda maıdanda oqqa ushqan sarbazdarǵa qurmet retinde únsizdikke uıydy. Kreml qabyrǵasynyń fonynda memlekettik teledıdarlar «máńgilik alaýdy» ártúrli aspaptardan jańǵyra shyqqan áýendermen qosa kórermenge tartý etti. Olar ýaqytty anyqtaý úshin metronomnyń kómegine júgindi. Bir mınýttyq únsizdik aldynda dıktor jeńis jolynda qaza taýyp, týǵan jeri úshin janpıdalyqqa barǵan Otan qorǵaýshylardy eske alýǵa shaqyrdy. Osylaısha, bul rásim dástúrge aınalyp, qoǵam sanasyna sińdi.
Orys halqy atalǵan ǵurypty Leonıd Brejnevtiń bılik basyna kelýimen baılanystyrady. Saıasatker eldi basqarǵan tusta Joǵarǵy Keńestiń jarlyǵymen «9 mamyr – demalys kúni» dep bekitiledi. Sol jyly elge belgili «Fashızmge qarsy kúreste qurban bolǵandar. Bir mınýt únsizdik» baǵdarlamasy jaryqqa shyǵady. Bul aqparattyń da áli býyny bosaı qoıǵan joq.
Bir mınýt únsizdik – uly maıdannan qaıtpaǵan sarbazdarǵa arnalǵan izet. Qımas-qaǵıdat, taralǵy-taǵzym. Onyń baıany osyndaı. Qazir halqymyz Alash arystaryna da, qýǵyn-cúrgin qurbandaryna da, qapııada kóz jumǵan pendege de bir mınýt únsizdikti arqaý etedi. Saltanatty sharanyń sáni sol rásim. Al bizdińshe, myna qazaq qaı jerde únsiz qalýdy bilmeıtin sekildi. Sol ǵoı aıtpaǵymyz...
