Mysaly, Arys oqıǵasy men Maqtaaral aýdanyndaǵy sý tasqyny kezinde zardap shekken azamattarǵa búkil el bolyp kómekke kelgenin eskergen Jetisaı jurtshylyǵy Batys Qazaqstan oblysynda mal azyǵy shóptiń jetkilikti mólsherde shyqpaı qalýyna baılanysty demeý kórsetýdi oılastyryp, 74 tonna press shópti jóneltti.
Batys óńirlerde ǵana emes, ońtústikte de bıyl jem-shóp máselesi jekelegen aýdandarda kúrdeli. Bıylǵy qýańshylyq Túrkistan oblysyndaǵy sharýalardyń jyl saıynǵy tabıǵı shóp oratyn alqaptaryna da áser etip, Keles, Saryaǵash aýdandarynda shóp bitik shyqpady. Mundaı jaǵdaıda mal azyǵyna suranys artyp, alypsatarlar arqyly baǵanyń negizsiz kóteriletini jasyryn emes. «Oblysta mal azyǵyn satatyn agroqurylymdardyń tizimi jasaqtalyp, tikeleı sharýalarmen baılanys ornatý jumystary júrgizilýde. Sondaı-aq aldaǵy ýaqytta mal azyǵy tapshylyǵynyń aldyn alý, baǵasyn turaqtandyrý maqsatynda Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý aýdanyndaǵy orman qoryndaǵy, bosalqy jáne jaıylym jerlerinen tabıǵı shópterin jınap alý jóninde eki oblys ákimdigi arasynda memorandým jasaldy.
Budan bólek, oblystaǵy orman qorynyń jerlerinen tabıǵı shópterdi oryp alý uıymdastyrylýda jáne Báıdibek, Sozaq, Shardara aýdandarynyń jaıylymdaryn paıdalanýǵa tapsyrma berildi», dedi oblys ákimi О́mirzaq Shókeev.
Bul sózdi oblys basshysy Qazyǵurt aýdanynda jýyrda ótken «Mal azyǵymen qamtamasyz etý jáne astyq orý barysy» týraly kóshpeli májiliste aıtqan bolatyn.
Sondaı-aq óńirdegi jalpy mal azyǵy kólemin arttyryp, egistikti ártaraptandyrýdy jalǵastyryp, jońyshqa ósirýdi damytý týraly tapsyrma berildi. Al Maqtaaral aýdanynyń ákimi Baqyt Asanov mal azyǵy jetkilikti ekenin aıtady. «Biz naryqty qadaǵalap otyramyz. Josparǵa sáıkes jumystar júrgizilýde. Keı jerlerde qymbattatylǵan baǵamen jońyshqa satylyp jatqany jaıly estidik. Biraq bul – jekelegen kásipkerlerdiń isi», deıdi Baqyt Asanov. Bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ártaraptandyrý sheńberinde mal azyqtyq daqyldardyń kólemi 4,1 myń gektarǵa artyp, 217 myń gektarǵa egildi. Egis naýqanyna 20 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary tartyldy. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ tarapynan dala jumystaryna 900-den astam agroqurylymǵa 4,6 mlrd teńge nesıe berilgen.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Turǵanbek Ospanov qýańshylyqqa qarsy is-sharalar talqylanǵan jıynda óńirde vegetasııalyq kezeń aǵyn sý tapshylyǵyna baılanysty qıyndaý ótip jatqanyn jetkizdi.
«Ordabasy, Otyrar, Saýran, Báıdibek aýdandary men Arys, Kentaý qalalarynda egistikti aǵyn sýmen qamtý kúrdeli bolyp tur. Bul aýmaqtarǵa «Bógen» sý qoımasy arqyly sý jetkizilýde. Jyldan-jylǵa sý tapshylyǵynyń ulǵaıyp kele jatqany eskerilip, basqarma tarapynan únemdeý tehnologııalaryn engizý, egistikti ártaraptandyrý jumystary qolǵa alyndy. Oblysta sýarmaly jer kólemi 548 myń gektar bolsa, qazir sonyń 453 gektary ıgerilgen», dedi T.Ospanov.
Basqarma tıisti qurylymdarmen sý qoımalarynda aǵyn sý kólemin 70 paıyzdan asyrmaý tapsyrmasyna qaramastan qýańshylyqtyń aldyn alý úshin «Bógen», «Qosqorǵan» sý qoımalarynda sý mólsherin 95 paıyzǵa deıin toltyrǵan. Oblystyq bıýdjet esebinen sońǵy 2 jylda 243 shaqyrym bolatyn 61 kanal jóndelgen.
«Byltyr Syrdarııa ózeninen Qyzylorda oblysyna 4159,9 mln tekshe metr sý lımıti bekitilip, 4071 mln tekshe metr sý jiberilgen. Túrkistan oblysyna josparlanǵan 2215,2 mln tekshe metr sýdyń tek 1676,3 mln tekshe metri ǵana jetkizildi. Iаǵnı oblysqa 538,9 mln tekshe metr sý az berildi. Bul máseleni respýblıkalyq deńgeıde talqylap, Syrdarııanyń sýyn uqypty paıdalanýdy qolǵa alý kerek», deıdi basqarma basshysynyń orynbasary.
Malǵa arnalǵan jem-shóp máselesi keı aýdandarda kúrdeli bolǵandyqtan, shóp bitik shyqqan aýmaqtardan shóleıt aýdandarǵa shóp pen azyqty jetkizýdi úılestirý, baǵany kótermeý jumystary qatań baqylaýǵa alynǵan. Al «Qazsýshar» sharýashylyq quqyǵyndaǵy RMK oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Asqar Qystaýbaev óńirdiń negizgi sýarmaly alqaptary transshekaralyq ózenderge táýeldi ekenin aıtty. «Biraq kórshiles elden keletin sý jyl saıyn der kezinde jáne tolyq alynbaýda. Onyń túrli sebepteri bar. Byltyr Syrdarııa ózeni basseınindegi sý tapshylyǵy aıqyn sezildi.
Osyǵan baılanysty Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev Tájikstandaǵy osy salaǵa jaýapty mınıstrmen kezdesip, kelissóz júrgizdi. Nátıjesinde, «Bahrı Tochıh» sý qoımasynan 315 mln tekshe metr sýdy Qazaqstanǵa bosatý jóninde kelisimge qol jetkizdi», dedi A.Qystaýbaev. Aýyldarǵa aǵyn sýdy retimen berýdi úılestirip, retke keltirý qajet. Jerdi jalǵa alǵanymen shóbin ne ózi shappaı, ne ózge azamattarǵa shapqyzbaıtyn azamattar da bar. Keıbir kanaldardyń qojaıyndary sý arnasyn ýaqtyly tazalamaı, sonyń saldarynan ózge sharýalar qıyndyq kórip jatady. Sýdy únemdeıtin joǵary tehnologııalardy paıdalaný úshin aýyldarda elektr qýaty jetkilikti bolýy kerek. Bul másele de tolyq sheshildi deý qıyn. Oblystyq máslıhat depýtaty Erlan Nurmahanov azyq-túlik, mal azyǵy sekildi salalarǵa úlken jospar men ǵylymı ádis, ǵylymı ortalyqtardyń áleýetin paıdalaný qajet dep esepteıdi.
Kúni keshe Maqtaaral aýdany, О́rgebas aýylynyń turǵyndary Mańǵystaý oblysyna 1 vagon shóp jóneltti. Aýyldyń qarııasy, aýdannyń qurmetti azamaty Erejep Qanaevtyń bastamasymen О́rgebas aýylynyń turǵyndary 1,6 mıllıon teńgeden astam qarjy jınaǵan. Ol qarjyǵa 1100-den astam nyǵyzdalǵan shóp satyp alyp, kómek retinde Mańǵystaý oblysyna jiberip otyr. Budan bólek, aýyldyń 30-dan astam tepse temir úzetin jigiti Saryaǵash aýdanyndaǵy Qurmet Talapqazy bastaǵan eriktiler tobyna qosyldy. Eriktilerdiń biri Berikbaı Donaev byltyr Maqtaaral aýdanyna qarasty 5 aýyldy topan sý basqanda alǵashqylardyń biri bolyp Mańǵystaý, Atyraý oblystarynan kómek kelgenin, batystaǵy aǵaıyndardyń tórt túligi ashtan qyrylyp jatqanda úıde jaıbaraqat qarap jata almaǵanyn aıtady. Sóıtip 30 jigit qural-saımandarymen, as-sýymen shóp orýǵa kelipti.
