Tokıo Olımpıadasyna irikteý básekeleri endi bastalyp jatqanda Mádenıet jáne sport mınıstrligi Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıtetiniń tóraǵasy Serik Sápıev Tokıo Olımpıadasyna 100-den asa joldama alamyz dep boljaǵan bolatyn. Biraq koronavırýs saldarynan sańlaqtarymyz dástúrli mejege qol jetkize almady. Keı sport túrlerinen jerlesterimizdiń baıraqty básekelerde pandemııaǵa baılanysty tıisti deńgeıde jattyǵý jumysynan ótpegendikten baptaryna ene almaı, qajetti nátıjeni kórsete almady. Sonymen qatar dopıng daýyna baılanysty eń kóp joldama alatyn aýyr atletıka sportynan Qazaqstan quramasyna bıyl nebári eki lısenzııa berildi.
О́tkenge zer salsaq...
Buǵan deıingi Olımpıadalar tarıhyna kóz júgirter bolsaq, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı Qazaqstan derbes memleket retinde birinshi mərte qatysqan 1996 jylǵy Atlanta Olımpıadasynda 96 sportshymyz sporttyń 14 túri boıynsha baq synady. Al odan keıingi birde-bir Olımpıadada sportshy sany 100-den kem bolǵan emes. Aıtalyq, 2000 jyly Sıdneıde sporttyń 17 túrinen 130 sportshymyz el namysyn qorǵady. 2004 jyly Afınada tap osynsha sport túrinen 119 ókilimiz Olımpıada júldesi úshin kúresti. Sodan keıingi, 2008 jylǵy Beıjiń Oıyndarynda 132 sportshy sporttyń 22 túri boıynsha jan alyp, jan beristi. 2012 jyly Londonda 20 sport túrinen 115 sportshy synǵa tústi. Al keıingi Rıo Olımpıadasyna 17 sport túrinen 104 olımpıadashylarymyz qatysty.
Osy alty Olımpıadanyń altaýy da Qazaqstan úshin tabyssyz bolǵan joq. Eń bastysy, barlyǵynda da jerlesterimiz altyn medalǵa qol jetkize aldy. Mysaly, Atlantada 3 altyn, 4 kúmis, 1 qola, barlyǵy 11 medal oljalasaq, Sıdneıde 3 altyn, 4 kúmis, barlyǵy 7 medal qorjynǵa saldyq. Afınadaǵy kórsetkishimiz 1 altyn, 4 kúmis, 3 qola, barlyǵy – 8 medal. Beıjińde 2 altyn, 2 kúmis, 4 qola, barlyǵy 8 medalmen tabysty aıaqtadyq. Londondaǵy dodada 11 medal (3 altyn, 1 kúmis, 7 qola) jeńip aldyq. Rıodaǵy alamanda jerlesterimiz jalpy sany 18 medalmen júlde boıynsha Olımpıadalardyń rekordyn ornatty. Qazaqstandyq sańlaqtar Brazılııada 3 altyn, 5 kúmis jáne 10 qola medaldi qorjynǵa saldy.
Jańa esimder jarqyly
Qazaqstandyq sportshylar Olımpıadanyń dástúrli sporttyq jarystarynan bólek, bıyldan bastap Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna engen sporttyq shyńǵa órmeleý men karate boıynsha da baq synaýǵa múmkindik aldy. Karate boıynsha birden bes sportshy, erlerden Darhan Asadilov, Nurqanat Ájiqanov, Danııar Iýldashev pen áıelderden Móldir Jańbyrbaı men Sofıa Berýlseva, al quzǵa órmeleýden Rıshat Haıbýllın júlde úshin talasady.
Sondaı-aq jeńil atlet Olga Rypakova Qazaqstannyń bıylǵy olımpıadalyq quramanyń kóshbasshysy bolatyny sózsiz. Bul doda Olganyń sport mansabyndaǵy tórtinshi Olımpıadasy bolmaq. Búginde onyń qorjynynda Olımpıada medaldarynyń tolyq jıyntyǵy bar. Osyǵan deıingi qatysqan barlyq Olımpııa oıyndarynda ol elge abyroıly oralǵan bolatyn.
Sý dobynan Qazaqstan erler quramasy – komandalyq oıyn túrlerinen jarysqa qatysatyn eldegi jalǵyz qurama. Olar Olımpııa oıyndaryna segiz jyldyq úzilisten soń qaıta oraldy. Dástúr boıynsha Qamshybek Qońqabaev bastaǵan bokstan erler komandasy Olımpıadaǵa tolyq qurammen, ıaǵnı segiz salmaq boıynsha qatysady. Qyzdar quramasy bir ǵana joldamany qanaǵat tutty.
Gımnast Mılad Karımı jalǵyz ózi jeti joldamany enshilep, úlken erlik jasady. Endi odan tek júlde kútemiz. Júzý sportynan úsh joldama bar. Onyń ekeýi Rıo Olımpıadasynyń chempıony Dmıtrıı Balandınge tıesili. Otandasymyz Rýslan Qurbanov Halyqaralyq semserlesý federasııasynyń jeke reıtıngi boıynsha qurlyqtyq kvotany jeńip alǵan alty sportshynyń qataryna endi.
Afınadaǵy Olımpıadadan keıin (2004) alǵash ret Qazaqstannyń úsh veloshabandozy toptyq jarysta baq synaıdy. Mundaı nátıjege qol jetkizýge komanda kóshbasshysy Alekseı Lýsenko úlken úles qosty. Ol Qazaqstanǵa jalpy alǵanda Azııa qurlyǵynyń birde-bir memleketi enshilemegen upaıdy jınady. Trektegi velosport (sprınt, omnıým jáne keırın) boıynsha úsh lısenzııa jeńip aldy. Aıta keterligi, sporttyń bul túri boıynsha joldama Qazaqstan úshin tarıhı bolyp esepteledi. Sebebi, osy ýaqytqa deıin qazaqstandyq sportshylar atalǵan baǵdarlama boıynsha Olımpıadaǵa qatyspaǵan. Sadaq atýdan 20 jyldan keıin alǵash ret Qazaqstannan úsh sadaqshy Olımpıadada komandalyq jarysqa qatysady.
96 joldamanyń 11-i balýandarǵa tıesili bolsa, jeńil atletter de osy mólsherde lısenzııa jeńip aldy. Tennısshiler jeti, al baıdarka men kanoede eskek esýden alty joldama qorjynda. Reıtıngtik jarystar nátıjesi boıynsha dzıýdoshylar alty joldamany ıelendi. Tokıo tórinde beldesetin tatamı sheberleriniń arasynda tájirıbeli Eldos Smetov te bar. Ústel tennısinen Qazaqstan quramasynyń enshisinde qos joldama, sondaı-aq taekvondo men slalomdy esý boıynsha sportshylar eki lısenzııa aldy.
Aımaqtardyń Olımpıadaǵa úlesi
Joldamalardyń úles sanyn aımaqtarǵa bóler bolsaq, respýblıkalyq mańyzy bar úsh qala men 13 oblystyń sportshylary Tokıo tórinde el namysyn qorǵaıtyn boldy. О́kinishke qaraı, Aqmola oblysynyń birde-bir sportshysy Olımpııa oıyndaryna joldama ala almady.
13 sportshyny Olımpıadaǵa qosqaly otyrǵan elimizdiń bas qalasy – Nur-Sultan aımaqtar arasynda jeke-dara kósh bastap tur. Shymkent qalasy, Almaty jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary ekinshi orynda. Bul aımaqtardan Tokıoǵa 10 sportshydan barady. Qaraǵandy oblysy 7 sportshymen úzdik úshtikti túıindep tur.
Al Aqtóbe jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynan – 5, Almaty qalasy, Túrkistan jáne Jambyl oblysynan – 4, Pavlodar jáne Qyzylorda oblystarynda úsh-úshten sportshy bar. Al Mańǵystaý, Batys Qazaqstan, Qostanaı jáne Atyraý oblysynyń sportshylarynyń qarqyny baıaý bolyp tur. Iаǵnı bul oblystardan bir ǵana sportshy Olımpııa oıyndarynda baq synaıdy.
Innovasııalyq Olımpıada
Tokıo Olımpıadasyn uıymdastyrýshylarynyń aıtýynsha, aldaǵy Olımpıada buryn-sońdy bolmaǵan eń ınnovasııalyq Olımpıada bolmaq. Jospar boıynsha jahannyń basty jarysyn Tokıonyń 13 aýdanynda ornalasqan sport keshenderi qabyldaıdy. Onda əlemniń túkpir-túkpirinen jınalatyn sportshylar 33 sport túrinen 339 medal jıyntyǵyn sarapqa salady. Sonymen qatar Tokıodaǵy Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna jańadan bes sport túri qosylǵany barshaǵa belgili. Atap aıtar bolsaq, beısbol/softbol, karate, serfıng, sporttyq shyńǵa órmeleý jəne skeıtbordıng. Bıylǵy dodaǵa əlemniń 206 elinen 11 090 sportshy qatysady dep josparlanǵan.
Sportshylardyń 49%-y əıelder bolmaq. Bul genderlik teńdikti bildiredi. 2017 jyly Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń atqarýshy komıteti kezekten tys bas qosyp, Tokıo Olımpıadasynyń baǵdarlamasyna birshama ózgeris engizdi. Basty maqsat – tórt jyldyq dúbirli dodaǵa qatysatyn erler men əıelderdiń sanyn teńestirý. Sóıtip jeńil atletıka, sý sporty túrleri, nysana kózdeý, aýyr atletıka, boks jəne kúres túrlerindegi erler joldamalarynyń (lısenzııalar) sany qysqaryp, əıelderdiń úlesine berildi.
Japonııa dúbirli dodany osymen ekinshi ret qabyldamaq. Kúnshyǵys eli eń alǵash jazǵy Olımpııa oıyndaryn 1940 jyly ótkizýi kerek edi. Alaıda eldegi saıası jaǵdaıǵa baılanysty resmı bılik 1938 jyly Olımpıadany ótkizýden bas tartty. Keıinnen Kúnshyǵys eli taǵy bir ret Olımpıadany ótkizýge múmkindik aldy. 1964 jylǵy dodada əlemniń 93 eliniń sportshylary baq synap, sporttyń 19 túrinen júldelerdi sarapqa salǵan-dy.
Aıta keteıik, erteń Qazaqstannyń Olımpıadalyq quramasy Tokıoǵa attanady. Osy oraıda sportshylarǵa Tokıo sapary tabysty bolsyn degimiz keledi!
