О́ner • 22 Shilde, 2021

Tileýberdi Bınashev: Tapsyrys shyǵarmashylyqty taptap barady

651 ret
kórsetildi
22 mın
oqý úshin

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, músinshi Tileýberdi Bınashevpen suhbat.

Tileýberdi Bınashev: Tapsyrys shyǵarmashylyqty taptap barady

– Tileýberdi aǵa, músin óne­ri kózdi ǵana qýandyryp qoı­maıdy, onyń adamdardyń bo­ıyna tárbıe dánin egetinin, qor­­shaǵan ortada qolaıly ahýal­ qa­lyptastyratynyn, tipti ke­le­shekti de aıqyndaı alatyn kúshi bar ekenin baıqaımyz. Son­d­a eskertkishter, músinder adamǵa qandaı qasıetimen áser etip, qalaı tárbıeleıdi?

– Qalyptan tys oılaıtyn qııa­lymen óz ortasynan dara­lanyp turatyn músinshiniń qo­lynda hırýrgtiń ota jasaıtyn skal­pe­line uqsas asa qýatty qural bar. Myqty hırýrg bolsa, ómir men ólimniń ortasynda jatqan naý­qasqa kúrdeli ota jasap janyn saqtap qalady, eger biliksiz bolsa, qatelesse, ony ajal qaptyrady. Músinshiniń jumysy da osyǵan uqsas. Músinshi qolynan shyqqan dúnıesine jan ǵana sala almaıdy – jan salatyn Alla, týyndynyń qalǵan máńgilik ómiri músinshiniń qolynda. Qııalymdaǵy dúnıeni júzege asyrsam, arqamnan júk túsip, jeńildep qalamyn. О́ki­nishke qaraı, músin ónerin ekiniń biri túsine bermeıdi, tipti oǵan mán de bergisi kelmeıdi.

Adam 95% aqparatty kózimen alady. Biraq ony ózi baıqamaıdy. Al qorshaǵan orta, tóńiregimiz nemen toltyrylǵan? Mán beremiz be osyǵan? Biz qanshama Bógenbaı­dyń eskertkishin qoıdyq, neshe Naý­ryzbaıdy atqa qondyrdyq, ba­tyr­­lardy áli túgendep bola al­maı jatyrmyz. Biraq batyr bol­syn, bı-baǵlan, er bolsyn, jaq­sy­lap jasap, bir danasyn ǵana qoısa, sonyń ózi jetip jatyr edi. Al qazir kezinde qol bas­­taǵan batyrlardyń búgingi ur­paǵy soqqan eskertkishteriniń ózi tutas bir armııaǵa aınaldy. Batyrdyń eskertkishin soǵa bergen saıyn onyń qadiri kemimese, artpaıdy. О́kinishtisi, músin óneri – pafos pen bızneske aınaldy. Al shyǵarmashylyqty eshkim qol­­damaıdy. Osydan kelip óner aq­­saıdy. Mysaly, meniń «Dala daýy­sy» degen kompozısııam bar. Týyn­dyma uly dalanyń sımvoly balbaltastardy arqaý ettim. IV ǵasyrdan beri kele jatqan máńgilik eskertkishterdi jaı ǵa­na músindep qoımaı, olardyń qo­lyna sazsyrnaı, jetigen, daýyl­paz, syldyrmaq, shańqobyz, dom­­byra sekildi ulttyq mýzyka as­pap­taryn ustatyp, birge tań­­ba­ladym. Dalanyń sımvoly – tasbaqa. Tasbaqa tek alǵa qa­raı júredi, las jerdi baspaıdy, jaman jerge jolamaıdy, esh­kimge tıispeıdi, qııanat jasamaı­dy, kóp jyl ómir súredi, adal jáne shóptiń tazasyn ǵana jeıdi. Sondyqtan balbaldardy tasbaqanyń ústine qondyr­dym. Bul beıne kóz toqtatyp qa­ra­ǵan adamnyń zerdesindegi kósh­pendilik, dalalyq, danalyq rýh­ty oıatpaı qoımaıdy. Al bul ınstınkt ulttyq tárbıede úlken ról oınaıdy.

– Almatyda músin óneriniń týyndylary, eskertkishter az ba, kóp pe?

– Músin kóp, biraq ishindegi qun­dysy az. Jeke ózime eki es­kert­kish, Muhtar Áýezovtiń tike­leı aralasyp, aqyl-keńesi ar­qyly dúnıege kelgen Hakimjan Naý­ryzbaevtyń Abaı eskertkishi men Ádilet Jumabaıdyń «Altyn adam» monýmenti unaıdy. Qııaly qııandy sharlaıtyn talantty mú­sinshi Á.Jumabaı monýmenttegi Altyn adamnyń turpatyn tuńǵysh ǵaryshker Toqtar Áýbákirovten alǵan. Odan bergi ýaqytta da san túrli músinder qoıylyp jatyr, alaıda solardyń ishindegi sándisi de, mándisi de ázirge osy ekeýi ǵana dep bilemin. Kóz toqtatyp qaraý­ǵa turarlyq músinder joq emes, bi­raq olar saýsaqpen sanarlyq. Eshkimniń tapsyrýynsyz, jan qalaýyńmen jasalǵan jumystyń ǵumyry uzaq, máńgilik bolady. О́ki­nishke qaraı, músinshiler qazir tap­syrystyń quly bolyp ketti. Al tapsyrys shyǵarmashylyqty taptap barady. Qazir qaı qalada bolsa da memlekettik tapsyrys­pen jasalatyn músinder qap­tap ketti. Músinshi uqsastyq izde­genimen, onda tapsyrys berýshiniń pikiri, aıtqan keńesi qaperge, usynysy esepke alynady. Al bul shyǵarmashylyqty óltiredi. Biz tapsyrys pen shyǵarmashylyqtyń arajigin ajyratýdan qalyp baramyz. Mysaly, kez kelgen salanyń mamanyna «sen olaı isteme, bylaı iste», aqyn men jazýshyǵa «shyǵarmańdy olaı jazba, bylaı jaz» dese, qalaı qabyldaǵan bolar edi? Al músinshige tapsyrys berýshi buıyrady. О́z kózqarasyn tańady. Bul júıkege de, yntańa da sózsiz áser etedi. Boıyndaǵy bar qabiletin jarqyrata kórsetip, talantyn ıgerýdi ǵana maqsat tu­tatyn jastaǵy keıingi býynnyń ózi shyǵarmashylyqty ysyryp tas­tap, tapsyrys oryndaǵysy kelip turady. Báriniń armany kóbirek aqsha tabý, baıý. Úı alǵysy keledi, kólik mingisi keledi. Bári durys. О́ıtkeni músinshi de tirshilik úshin talpynǵan ózekti jan, kún­kóris úshin, bala-shaǵanyń qa­my úshin, amal joq, aıtqanyn oryn­daýǵa májbúr. Biraq óner jan­keshtilikti, qurbandyqty qajet etedi. Turmystyń deńgeıine deıin tómendep, kúnkóris sońynda jú­rip, osyny esten shyǵarsaq, sonda sorlaımyz ba dep qorqamyn.

– Músin týyndylary qandaı maqsatta qoıylýy kerek?

– Músin ártúrli maqsat arqa­laıdy. Eldik muratty kózdegen memlekettik aýqymdy ıdeıadan bas­tap turmystyq taqyrypqa de­ıingi barlyq dúnıe qamtylady. Biraq onyń ózeginde jyltyraǵan jaqsy úmit, rýhty oıatatyn kúsh, ulttyq tárbıe maqsaty jatýy kerek. Qala keńistigin tas tuǵyrdaǵy tulǵamen, basqa da týyndylarmen tolyqtyratyn kezde jaýapty shendiler «ne úshin?» degen suraqty ózine bir márte qoıyp kórse, artyq emes. Mysaly, me­niń «Jeti ata» degen kompozı­sııam daıyn tur. «Jeti atasyn bil­megen jetesiz» deıdi qazaq. Jeti ataǵa deıin qyz alyspaı, te­gin saqtaǵan ultymyz úshin óte ma­ńyzdy qundylyq. Munda búkil qazaqtyń jeti atasyn sıpattadym. Jasaǵan jumysymda bári sımvolıkalyq mánge ıe. Jeti atanyń túpki arǵy atasy retinde batyrdy beıneledim. Ol bálkim Al­pamys, múmkin Bógenbaı, Naý­ryzbaı bolar, batyry kóp ulty­myzdyń bir eren ulyn shartty túr­de aldym. Ekinshi, mýzyka. Oǵan qolyna qobyz ustaǵan Qor­qytty aldym. Úshinshi ataǵa bı­di beıneledim. Qara qyldy qaq jaryp, ádil úkimin kesip, dala sotynyń qyzmetin atqarǵan bıler – ultymyzdyń basqarý-qu­ry­lymdyq júıesindegi mańyzdy ıns­tıtýt. Aqyl-oıdyń keni Ál-Fa­­ra­bı bilim men biliktiń sım­voly retinde tórtinshi atany ke­ıip­tedi. Qaı halyqtyń taǵ­dy­­­rynda da din men ıman qa­tar jú­redi, adamnyń júregine rýh­tyń dánin egip, jer betindegi uly zańdylyqty ret­tep turǵan Ja­ratýshynyń ili­min jyrlap ótken Ahmet Iаsaýıdi be­sinshi ata bolýǵa laıyq kór­dim. «Jeti ata» kompozısııasy el­diń basyn birlikte ustap, je­rin qas­terleýmen ótken hanmen tú­ıin­deledi. Iаǵnı kúlli qazaq eliniń taǵ­dyry men tarıhy jolynda uly murat arqalaǵan tul­ǵalarymyzdy tutas qamtýǵa ty­rystym.

«Jeti qazyna» degen jobam da tamyry tereńde jat­qan ulttyq uǵymǵa oraılas ja­salǵan dúnıe. Munyń bárin ur­paq bilýi tıis. Sanada óshpeýi ke­rek. Ol úshin bári kóz aldynda saırap turýy kerek. Osy­lar ornatylatyn bolsa, bul jas­­­tarǵa ónege bolatyn edi. Shyn shyǵarmashylyqpen shu­ǵyl­­­­danatyn músinshi qarabaıyr ıdeıa­­dan aýlaq bolady. О́ner ále­min­­de ulttyq rýh sińirilgen ıdeıa je­­tip artylady. Qyz Jibek, Baıan sulý sekildi arý qyzdar, baı balasy men jarly balasy Asan men Úsen, «Qarlyǵashtyń quı­­ry­ǵy nege aıyr?» anımasııa­sy, qaı­sy­birin sanamalaıyn, ba­­la­­larǵa qur­ǵaq aqyl aıtýdyń ke­­regi joq, osy­lardyń ishinen laıyq­tysyn al da, kósheńe ákelip qoı, kim bo­lý keregin, qandaı bolý ke­re­gin sol tas keıpimen óz-aq aıtyp, úıretip beredi. Máskeýge bar­­sań, Chebýrashka men Genaǵa de­ıin eskerkish qoıyp tastaǵan. Iz­den­se, ja­saýǵa nıet bolsa, eń bas­­ty­­sy, ákimshilik-basqarý júıesi tarapynan qoldaý bolsa, ulttyq personajdar ózimizde de jetedi.

– Músin týraly bizdiń kóz­qa­rasymyz qyzyq. Eýropany tutas aralamaǵan adamnyń ózi ondaǵy anadan jańa týǵandaı anatomııalyq eskertkishter tý­raly jaqsy biledi. Shetinen she­devr. Tańyrqap, tańdaı qaq­pasa, solardy eshkim tilde­meıdi de, kúndemeıdi. Qaıbir jyly Nur-Sultandaǵy «Han Shatyrdyń» aldynda jań­byr astyndaǵy serýennen ke­ıin ústindegi kıimi denesine ja­bysqan qyz ben jigittiń sha­ǵyn ǵana músini paıda bolyp edi, bú­kil qoǵam óre túregelip, mú­sin­shisin aǵash atqa teris min­gizdi. «Músinshi ne jasasa da, týyn­dysynyń bet monshaǵy úzi­lip tursyn» dep kesip-piship she­shim shyǵaryp berdi. Kóptiń osy oıy­na ne deısiz, mundaı kózqa­raspen músin ónerine qııanat-obal jasap turǵan joq pa?

– Áıeldiń sulýlyǵy – de­ne­sin­de. Jalańash dúnıege esh qar­sylyǵym joq. Jaqsy túsinemin. Biraq mundaı sulýlyqpen baılanysty dúnıeler mýzeıde, kór­kemýret galereıalarynda tur­sa, jarasymdy. Bizdegi dil bas­qa, din basqa, úlkendi qurmet tu­typ, dástúrge baǵynǵan elder ashyq-shashyq dúnıeni qabyldaı al­maı­dy. Qyzdarymyz bııazy, ke­lin­derimiz ıbaly, erlerimiz il­tı­patty, qadym zamannan kele jat­qan osy qasıet qansha jerden qojyrady degenimizben, túp-tamyrymen joıylǵan joq. Bul qasıet bizdiń moraldyq kodek­si­miz sııaqty, endeshe mundaı qar­sylyqtyń týý sebebin de túsi­nýimiz kerek. Kóshe úlkenniń de, ki­shiniń de, erdiń de, áıeldiń de jú­retin jeri, kópshilik jerge jy­nystyq tartymdylyǵy atoı­lap turǵan jumysty orna­tar kezde abaılaǵan durys. Músinshi onsyz da tabıǵatynan erkindikti sú­ıetin, sheńberden shyǵyp er­kin oılaıtyn adam, al endi oǵan aýyl­da týmaǵan, asfalt­ta ós­ken, shetelde bilim alǵan, shekten tys erkindigin sińirgen «qasıet» kelip qosylsa, qudaıdyń odan ary atqany deı berińiz. Mun­daı tárbıemen qalyptasqan mú­sinshiler ulttyq haraktermen ja­sal­ǵan jumysqa «mámbetızm» dep qaraıdy. Ádet-ǵuryp, salt-sana, dástúrińdi saqtamaq túgili, túsingisi de kelmeıdi.

– Almatynyń kórikti oryn­daryna qoıylǵan shetel mú­sin­shileriniń jumysy óte kóp. Jat tanymnan týǵan, ózge to­py­raq­tan nár alǵan jumystar óte qym­­­batqa baǵalanyp, ónerdiń ozyq úlgisi retinde usynylyp otyr. Jasaǵan músini Dısneıdiń anı­­masııalyq fılmderindegi ke­ıip­kerler sekildi ne adamǵa, ne haıýanǵa uqsamaıtyn, biraq sol ju­mysyn biregeılik dep tańa­tyn músinshiler ózimizde de je­terlik. Músin emes, ınstalıa­sııa deńgeıindegi dúnıeni biz nege músin dep qabyldaýymyz kerek?

– Proporsııa men anatomııa­lyq aýytqýshylyqty «sıýrrea­lızm», «oıbaı, jańashyldyq, biz jańa baǵyt ákeldik» dep daýsy jer jarǵan músinshilerdiń jasa­ǵan jumysyn bizdiń ata-babala­rymyz III-IV ǵasyrda balbal tas­tar beınesinde ómirge ákep qoıǵan. Qazaq dalasyndaǵy kez kelgen balbaldy kózińizge elestetip kó­rińizshi. Stılge baı, músinniń budan asqan zamanaýı úlgisin ta­ba alasyz ba? Bizdiń taý men tas­q­a qashalǵan petroglıfterimiz, sadaq tartqan, atpen shaýyp ba­ra jatqan, qoshqar múıizder, ár­túrli ańdardyń keskini zama­naýı álemdik músin ónerinde áli kúnge suranysqa ıe sándi óner bolyp sanalady. Sodan beri on bes ǵasyr ótti, jańashyldyǵyn áli joǵaltqan joq. Osy músindi qashaǵan atalarymyzǵa eshkim tap­syrys bergen joq, kernegen júrekti jaryp shyqqan uly óner máńgilik eskertkish bolyp qaldy. Al qazir aq qaǵazdyń bir búıirinen ekinshi buryshyna qara qalammen belinen bir tartady da, «sıýrrealızm» deıdi. Jaqsylap qarasań, álgi maǵynasyz bir syzyq bizdiń tasqa qashalǵan tańbalarymyz­dyń ózgeriske ushyraǵan kóshirme­si. Kópshiligimiz músin dep atap júrgen jobalar qoldanbaly sán­dik-dızaın deńgeıindegi ju­mystar. Zattardyń betin árleý, sán­deý úshin qoldanylatyn syzba, sýretter músinge aınalyp ketti. Ártistiń bári jýrnalıst bolyp ketkeni sııaqty sýretshilerdiń de kópshiligi músinshige aınalyp ketti. О́ıtkeni olar músin ónerine aqshany kúrep tabatyn tabys kózi dep qaraıdy. Árkim óz isimen aınalyspaýynyń kesirin óner solǵyn tartyp otyr. Qadaǵalap, baqylaý jasap otyrǵan eshkim joq. Mysaly, men Almaty qalasy boıynsha eskertkishter jónindegi komıssııa múshesimin. Qaı jerge qandaı eskertkish qoıylýy kerek, bári bizdiń saraptaýymyzdan ótedi. Belden basqan júgensizdik­ti kórgende keıde shyryldap kete­min. Biraq «jalǵyzdyń úni shyq­paıdy», basqalarynyń daýsy ba­sym bolǵannan keıin kóńilden shyq­paıtyn kóp jumys ótip ketip jatyr, ókinishke qaraı.

– Qyrýar músinshilerimiz táp-táýir týyndylaryn qaıda qoıaryn bilmeı qaqtyǵyp júr­gen­de, jat jurttyń sa­na­ǵa siń­­beıtin jumysyna qajet­ti­lik qaıdan týyp otyr?

– Bul – úlken másele. Biraq bir nárseni myqtap este ustaǵan jón. Elimizge keletin sheteldik týrıster qalany aralap, qazaq degen elmen tanysyp júrgende, eń aldymen músinniń ulttyq no­baıyna, tól ereksheligine na­zar aýdarady. Eger Eýropa elde­rindegi músinderdiń aına-qatesiz kóshirmesi bolsa, olar kúledi de, qolyn bir siltep, kete beredi. Bizde qazaqsha oılaıtyn talantty músinshiler óte kóp. Solardyń jumysy kópteý qoıylsa, ol bizdiń ónerimizdiń ulttyq biregeıligin arttyra túsedi. Biz eshqashan aǵyl­shyn, fransýz, nemis bola almaıtynymyz sııaqty, onyń ónerine eliktep, olardan oza almaımyz. Tek ulttyq daralyǵy aıqyn óz ónerimizdi dáripteý arqyly ǵa­na ózgeni moıyndata alamyz. Kózqa­rasymyz da, qoltańbamyz da, stı­limiz de qazaqsha bolýy kerek.

– Ultymyzdyń órkendeý sa­­tysyndaǵy músin ónerin álem­­dik shedevrlermen shen­des­tir­genimiz uıat ta shyǵar, bi­raq Roden, Mıkelandjelo, Ber­­nı­nıdiń qaıtalanbaıtyn ǵa­ja­­ıyp músinderindegi jandy ómir, qoz­ǵalys, oıdy berýdegi she­ber­likti keıingi ǵasyr músin­shileri qaı­talaı almady. Olar­dyń ja­sa­ǵan beınesi qozǵalysqa baı, qabaǵyn túıse qaharly, kúl­se kúnniń ózi birge kúlgendeı jan­dy áser qaldyrady. Otan­dyq músin­shilerimizdiń kóńiline kel­­mesin, sońǵy jyldary qo­ıyl­ǵan eskertkishter men mú­sin­niń bári buryn-sońdy dál osy­laı «shtampovkaǵa» uryn­baǵan bolar. Bul izdenistiń joq­tyǵynan ba?

– Eýropanyń qaıta órleý dáýi­rindegi klassıkasyn endi eshkim qaıtalaı almaıdy. Ol dáýir ótti, ketti. Qazir Mıkelandjelony on oraıtyn sheberler bar. Oqy­ǵan, bilimdi, qarny toq. Ol zamanda shyraǵdanmen jumys iste­se, qazir samaladaı shamnyń as­tynda otyryp jumys isteıdi. Túr­tip qalsań, kirpigin qaǵyp ji­­be­­retindeı Djakondany qazir salyp beredi. Biraq ol eshqashan Leonardo da Vınchı bola almaı­dy. Sebebi Djakondony Leo­nardo salyp ketti. Ol kartınada sulýlyq bar, sheberlik bar. Al búgingi talǵam basqa. Basqa tolqyn keldi. Qalyptasqan formany, klassıkadaǵy dástúrdi, proporsııany byt-shyt qylyp buzyp, XX ǵasyrdyń sýret óne­rine alasapyran jańalyq ákel­gen Van Gog uly sýretshi bolyp ta­nyldy. «Balalyq shaǵym sýyq, muń­ly, bos bolyp ótti» dep qa­myqqan Van álemdegi eń qym­bat sýretshi bolyp shyǵa kel­di. Van Gogtyń kartınalary bú­tin bir eldiń ekonomıkasyn kóte­rip otyr. Mıkelandjelony qaı­talaıtyndar shyǵatyn bolsa, ol sózsiz kúlkige qalady, óner qurdymǵa ketedi. Búgingi mú­­­sin ónerindegi áldeqaıda da­­myp ketken tehnologııa­ny keshe­gi­men salystyra al­maısyń. Mú­sin, eń aldymen, oı salýy­men erekshelenedi. Qııal qanat­tan­dyrǵan tas beınege qarap tu­ryp «ne aıtqysy keldi?» dep oıla­nasyń, tolǵanasyń, aqyry sýret­kerdiń jan aıqaıyn túsinip, ja­ýabyn tabasyń. Mine, bul óner osynysymen mándi. Músin óne­rinde sheberlik mańyzdy se­kil­di kórinedi, biraq qııalǵa jasy­ryl­ǵan týǵan ishki oı odan da mańyz­dyraq.

– Keshegi eskertkishterimizdiń bári eńseli, aıbarly edi. Alyp Abaı, mańǵaz Muhtar, oıly Sho­qan­nyń eskertkishteri Al­ma­­ty­nyń ár buryshynda bolsa da, áde­mi ansambl qurady. Al qa­zir músin týyndylarynyń bir qol­dan shyqqandaı uqsas jáne jyl­dan-jylǵa usaqtalyp ba­ra jat­qanyn baıqaımyz. Nege olaı?

– Munyń bári sheberdiń she­shi­mine baılanysty. Ártúrli se­bebi bolýy múmkin. Aýqymdy, mo­nýmen­taldy jumystyń ýaqy­ty ótti demeımin, biraq bú­gingi ba­ǵyt-baǵdardyń ózi osyǵan áke­­le jatyr. Jastaý kúnimde Shám­shi Qaldaıaqovpen kóp joldas bo­lyp, birge júrdim. Jıyrma ja­symda Qajymuqannyń eskert­kishin soǵyp, ózimdi álem­degi eń dańqty adam sezinip, erkelep júrgen kezim. «Sen ne bitirdiń? Qandaı oqý oqydyń?» dep surady birde Shámshi aǵamyz. «Eshnárse bitirgem joq» dedim. «E-e-e, onda sen ekeýmiz samorodok ekenbiz» dedi máz bolyp. Bir kezdeskende «Sen Reseıde oqyǵanyńda Eýropaǵa eliktep, buzylyp keter ediń. Osynda qalyp qoıǵanyń durys boldy. Seniń utqanyń aýylda óskeniń, qazaqy bolmysyńdy saqtaǵanyń» degeni bar. Shámshi aǵam aıt­qan­daı, ýaqyt bıiginen kóz salyp qarap otyrsam, ne jasasam da, ulttyq rýh sińgen júrekpen ja­saǵan jobalarym meni jolym­nan jańyldyrmaǵan eken. Ja­sandylyqqa uryndyrmaǵan eken.

– Túrlenip, túlep kele jat­qan jańa Túrkistanǵa Abaı­dyń, Ál-Farabıdiń, Shámshi Qal­daıaqovtyń jáne elimizdiń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń eskert­kish­teri ornatyldy. Tórteýiniń de avtory jolyńyzdy qýǵan mú­sinshi qyzyńyz Gúlfııa eke­ýi­­ńiz. Bulardyń bári de tap­sy­rys qoı, arasynan shyǵar­ma­­shy­lyq joldy qalaı tap­ty­ńyz?

– Qazaqtyń Mıkelandjelosy, Qazaqstannyń halyq sýretshisi Hakimjan Naýryzbaevty ózime árqashan úlgi tutamyn. Kezinde ustazym ultqa qyzmet etý týra­ly kóp aıtýshy edi. Sodan da bo­lar, kezi kelip jatsa, mańda­ıym­nyń ashy teri sińgen týyn­dymdy tegin tartý etip jibe­remin. Týrıstik baǵytta damytý­dy qolǵa alyp, qarqyndy qu­ry­lystar júrgizilip jatqan Túr­kistan ortalyǵyna jańa eskert­kishter ornatý máselesi kópten beri aıtylyp keledi. Álem kez­deısoqtyqqa qurylmaǵan. Taǵ­dyrdyń ózi tabystyrǵan Shámshi aǵam­men talaı jylǵy rııasyz adal dostyq ony máńgilik tas tu­­ǵyrda beıneleýge septigin tı­­gizdi. Kompozıtormen ótken shýaq­­ty kúnderimniń esteligi sha­by­­tyma shamshyraq boldy. Ba­ǵa­­syn el berer, biraq aǵam úshin, eli­niń erke uly úshin bar kú­shim­di aıamaı jumsadym. Abaı, Ál-Farabı, Aby­laı han músinderi erterekten sha­byttanyp jasaı­tyn erekshe dúnıelerimniń qata­rynda. Jalpy, Ál-Farabıdi kóp zert­tegen adammyn. Zer salyp qaraǵan kisi me­niń Ál-Farabıimniń sáldesiniń bıikteý ekenin birden baı­qaıdy. Ǵaryshpen baılanysyp turǵan Otyrardyń bir munarasy degen ıshara-ıdeıamen jasalǵan. Meniń taǵy bir Ál-Farabıim Qazaq ult­tyq ýnıversıtetiniń jýrnalıs­tıka fakýltetiniń foıesinde tur. Al Elbasy eskertkishiniń óz erek­sheligi bar. Ol este joq es­ki za­mannyń keıipkeri emes, kún­­de kórip júrgen ózimizdiń zaman­dasymyz. Túrkistandy oblys ortalyǵyna aınaldyryp, rýhanı astana esebinde qaıta túletý bas­tamasy Elbasynyń erlik-eńbegi. Qoladan quıylǵan eskertkishte Nursultan Ábishulynyń egis dalasyn aralap júrgen kezindegi sýretin negizge ala otyryp, múm­kindiginshe qarapaıym beıneleýge tyrystym. Týǵan jeriniń aýasymen keń tynystap, kostıýminiń ete­gin jel terbep, alysqa kóz sa­lyp turǵan tulǵasy eńseli eskert­kishterimizdiń qataryn tolyqty­ra tústi dep oılaımyn.

Estetıkalyq asyl murattyń jolynda ter tógip kele jatqan kez kelgen sýretker óz ýaqytynyń serigi bolyp, onyń eń qundy armanyn beıneleýge tyrysady. Sońyna óshpes iz qaldyrǵan bir tarıhı tulǵany sheberler ár ýaqyt kezeńinde ártúrli etip beınelep jatatyny sondyqtan. Alaıda óz zamanyn beınelegen sýretkerdiń qaısysy bolsa da, eskertkishtiń máńgilikke soǵylatynyn, sol se­bepti ony jasaǵan kezde ózi ómir súrgen ǵasyrdyń eń bıik ól­she­mimen qaraý keregin esten shy­ǵarmaǵany abzal.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Aıgúl AHANBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar