Medısına
Elektrondy eńbek naryǵyndaǵy vakansııa sanyna mán berer bolsaq, jumysqa ornalasý týraly 96,4 myń usynys jarııalanǵan. Al túıindemeler sany – 49,2 myń. Mamyr aıymen salystyrǵanda bos oryn sany 28 paıyzǵa, túıindemeler 6 paıyzǵa ósken. Elektrondy bırjada jarııa etilgen bos oryndardyń úshten biri tómen biliktilikti talap etetin kásipterge jatady eken. Bul – shamamen 30 myńǵa jýyq adam. Odan keıin naryqqa asa qajet bolyp turǵan maman ıeleri – ónerkásip jumysshylary men kásibı mamandar. Bırjaǵa qarap otyryp aýyl sharýashylyǵy, qurylys jáne ózge de salalarda maman tapshylyǵy bar ekenin baıqaımyz.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń habarlaýynsha, aýyl sharýashylyǵy men qurylysta maýsymdyq jumystardyń jandanýyna baılanysty bir aı ishinde qosalqy jumysshylarǵa, kógaldandyrý jónindegi jumysshylarǵa, ártúrli jumystardy oryndaýmen aınalysatyn jumysshylarǵa degen suranys kúrt ósken. О́nerkásip salasy tiginshi, slesar-jóndeýshi, avtoslesar, elektromonterge, qyzmet kórsetý men satý salasy kúzetshi, aspaz, tárbıeshi sııaqty mamandarǵa muqtaj. Jekelegen mamandyqtardy qarastyra otyryp, maýsym aıynda bilikti kásipter arasynda konsýltant-satýshylar (323 túıindeme jáne 1581 bos jumys orny), avtomobıl júrgizýshileri (872 túıindeme jáne 1854 bos jumys orny) jetispeıtinin atap ótken jón.
Meıirgerlerge degen suranys ta usynystan asyp túsip tur. Naryq 1 249 mamandy qajet etedi. Al medısınalyq bilimine súıenip jumys izdeýshiler sany 700-ge de jetpeıdi. Medısına degennen shyǵady, pandemııa bastalǵaly dáriger tapshylyǵyn qatty sezindik.
2019 jylǵy derek boıynsha elde 74 myń dáriger, 179,8 myń medısınalyq qyzmetker bolǵan. 2020 jyly dáriger tapshylyǵy 5 myń adamǵa, medısınalyq qyzmetker tapshylyǵy 8 myń adamǵa jetken.
2018 jyly Qazaqstandaǵy onǵa jýyq medısınalyq ýnıversıtette 25 416 stýdent bilim alypty. «Astana medısınalyq ýnıversıteti» baspasóz qyzmetiniń dereginshe, oqý orny jyl saıyn 1000 maman daıarlap shyǵarady. Solardyń 97 paıyzy eńbekke aralasady eken. Dárigerler daıarlaý boıynsha jetekshi bilim ordasy – Sanjar Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısınalyq ýnıversıtetin 2018 jyly 1 485 túlek bitirip, sonyń 553-i jumysqa ornalasqan. 2019 jyly bitirýshi túlekter sany azaıǵan – 1 314. Tıisinshe jumysqa turǵandar sany da tómen – 401 adam. 2020 jyly bilim ordasyn támamdaǵan 1 271 túlektiń 815-ine jumysqa ornalasý boıynsha ýnıversıtet ózi kómektesse, 452 stýdent óz betterinshe jumys taýypty. Mınıstrlik aqparaty boıynsha óńirlerde 616 anestezıolog-reanımatolog, 158 ınfeksıonıst, 60 epıdemıolog, 166 kardıolog, 68 pýlmonolog, 84 reabılıtolog jetispeıdi.
Mádenıet
Maman mádenıet salasynda da tapshy. Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulovanyń aıtýynsha, ásirese aýyldarda mádenıet salasynyń mamany jetispeıdi. «Túrli mamandyqtar – kitaphanashy, horeograf, mádenı uıymdastyrýshy, vokalıst, mýzeı jáne aýyl klýbynyń qyzmetkeri bolyp isteıtin 1 200-deı adam jetispeı otyr. Jas mamandardy qoldaýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar jumys istemeıdi. Máselen, «Dıplommen – aýylǵa» jobasy óńirlerdegi kadr máselesin sheshe alar emes. Mamandardyń kelýine aýyldaǵy ómir sapasy áser etedi. Jumys izdeýshiler úshin birinshi kezekte turǵyn úı men laıyqty jalaqy deńgeıiniń bolýy, tıisti áleýmettik qoldaý sharalarynyń qarastyrylýy mańyzdy», deıdi mınıstr.
Vedomstvo basshysy máseleniń sheshimi retinde – aýyldardaǵy kópfýnksıonaldy ortalyqtar úshin jan-jaqty qabiletti mamandardy daıarlaý degen nusqany ataıdy. Bul rette óńirlerde mádenıet qyzmetkerleri ǵana emes, mádenıet nysandarynyń jetispeıtinin de aıta ketý kerek. Vedomstvo esepteýinshe 127 mádenıet úıi, 113 kitaphana, 85 aýyl klýby, 10 teatr, 8 mýzeı salynýdy qajet etedi. Atalǵan nysandardyń salynýymen saladaǵy kadr tapshylyǵynyń da taǵy da eselep arta túseri aqıqat.
Energetıka
Sharýasy shatqaıaqtap turǵan energetıka salasy da kóp mamanǵa muqtaj. Jyl saıyn elektr energııasyna degen suranys ósedi, biraq saladaǵy qyzmetkerler jalaqysy óspeıdi. Sol sebepti energetık bolýǵa da eshkimniń qulshynysy joq. Respýblıkaǵa energııa taratyp otyrǵan elektr stansalarynyń barlyǵy derlik ótken ǵasyrdyń 60-70 jyldarynda jumys isteýdi bastaǵan. Qurylǵylary men tehnıkalyq bazasy tolyqtaı eskirgen. Eskirgendi eskerip, esirkep jatqan taǵy eshkim joq. Osydan tórt jyl buryn sektorda 26 myń adam jumys istese, qazir olardyń sany 20 myńnan sál asady. Osy salada jumys isteıtin azamattardyń aıtýynsha, energetıkterdiń jalaqysy óńdeýshi ónerkásipte isteıtin jumysshylar jalaqysynan 45 paıyzǵa tómen eken. Árıne, mundaı salaǵa kásibı mamandar kelmeıdi. Jalaqyny kóterýdiń jalǵyz joly – tarıfti kóterý. Al olaı etse, halyq shýlaıdy. О́gizdi óltirmeıtin, arbany syndyrmaıtyn joldy kim usynady, jalpy jaqyn arada ondaı usynys bola ma, joq pa, ol da kúmándi. Jasyl energııadan qulashtap qýat alyp otyrǵandaı bılik te bul problemaǵa kelgende únsiz qalýyn jalǵastyrýda.
Qurylys
Qurylysshylar odaǵynyń basshysy Talǵat Erǵalıevtiń aıtýynsha, kadr jetispeýshiligi saldarynan Qazaqstan jyl saıyn 1,4 trln teńge joǵaltady. Bul oraıda odaq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń esebin joqqa shyǵarady. Olardyń aıtýynsha, naryq vedomstvo jarııalap otyrǵandaı 148 500 emes,
630 000 adamdy qajet etip tur.
«О́ndiristiń ekonomıkany alǵa jyljytatyn úlken kúsh ekeni belgili. Al óndiriske eńbek resýrsy kerek. Eger qol kúshi jetispeıtin bolsa onda bıýdjetke salmaq túse bastaıdy. Buryn kadr tapshylyǵyn mamandyq bedelin kóterý, fakýltet qurý, jalaqyny kóterý sııaqty dástúrli ádispen sheshýdi qalaıtyn. Praktıka mundaı tásildiń qate ekenin kórsetti. Qazir búkil álemde adamdar qol kúshin qajet etpeıtin jeńil mamandyqtarǵa aýysyp jatyr. Tek qurylys salasynyń ózi maman tapshylyǵy saldarynan bir jylda 468 mlrd teńgeden aıyrylady», deıdi T.Erǵalıev.
Odaq óńirlerdegi fılıaldary arqyly 5 500 kompanııa arasynda zertteý júrgizip, nátıjesinde 242 myń adam tapshy ekenin anyqtaǵan. «Memlekettik organdar realdy jaǵdaıǵa árkez kóz jumyp qaraıdy. Kadr tapshylyǵyn da solaı elemeı otyr. Álemdik tájirıbeni zerdelep, ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy oıynshylar pikirimen sanasý qajet. Sonda ǵana problemany sheshýge bolady», deıdi ol.
Túıin
Adam kapıtalyna baılanysty túrli zertteýlermen aınalysatyn amerıkalyq Korn Ferry kompanııasynyń málimeti boıynsha, 2030 jylǵa taman kadr tapshylyǵy búkil jahandy jaılaıdy. «Sol kezde álem 85,2 mln bilikti kadrǵa zárý bolýy yqtımal. Bul óz kezeginde 8,452 trln dollar tabysty joǵaltýǵa alyp keledi. Bul Germanııa men Japonııanyń IJО́-siniń jıyntyq mólsherimen teń» delinedi zertteý mátininde. Asa mańyzdy salalar boıynsha maman tapshylyǵyn sheshe almaı otyrǵan Qazaqstan mundaı jahandyq qaýipti úderiske qazirden daıyn bolǵany jón. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń deregi boıynsha, eldegi ekonomıkalyq belsendi halyq sany – 9,2 mln. 2020 jyly bul san 0,5 paıyzǵa azaıǵan.
