Sońǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń baǵasy kóterilip, qymbatshylyq qos búıirden qysyp keledi. Azyq-túlik baǵasynyń qoljetimdi, tutynýshylar suranysynan kóp bolýy básekelestik týdyryp, naryqtaǵy qymbatshylyqqa jol bermeıdi. Osy oraıda Nur-Sultan qalasyn azyq-túlikpen qamtamasyz etýde óńirdiń aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń óndirip jatqan ónimderi jyldan-jylǵa kóbeıip kele jatqanyn aıta ketýge bolady. Tek bizdiń kózqarasymyzda bar múmkindik tolaıym paıdalanylmaı otyr. Áli de kádege aspaı, bos jatqan jer kóp. El ishindegi sharýany úılestiredi degen kooperatıvterdiń jumysy toqyrap qaldy.
Búgingi tańda óńirdiń 128 kásiporny aýyl sharýashylyǵy ónimderin astananyń saýda sórelerine jetkizýde. Onyń 68-i et jáne et ónimderin, sút jáne sút ónimderin tutynýshylarǵa usynady. Osy arada ekpin túsirip aıta ketetin bir jaı – et ónimderiniń baǵasynyń ósýi. О́ńirde mal basy barshylyq. Malsaq qaýym 446,3 myń bas mal baǵyp otyr. Onyń 227,1 myń basy – saýyn sıyr. О́tken jylǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda, saýyn sıyrdyń basy 105,5 paıyzǵa kóbeıgen. Qoı-eshkiniń de basy kemigen joq. Jylqy da – ótken jylǵy deńgeıde. Mine, osynshama maldan 98,5 myń tonna et ónimderi óndirilip, ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda ónim kólemi 109,4 paıyzǵa artqan. Sút óndirý kólemi de aýyz toltyryp aıtýǵa laıyqty. Máselen, byltyr 402,7 myń tonna sút jáne sút ónimderi óndirilip, el ıgiligine jaratyldy. Bul oraıdaǵy ósim 101,7 paıyzǵa ulǵaıdy. Jumyrtqa óndirýde azdaǵan irkilis bar. 804,4 mln dana jumyrtqa óndirilipti. О́tken jylmen salystyrǵanda 6,5 paıyzǵa kemigen. Onyń negizgi sebebi «Selınograd qus fabrıkasy» seriktestigine tıesili qus fermasy jumysyn toqtatty.
Endi halyq kóp tutynatyn sút jaıyn saraptap kórelik. О́ńirdegi sút óńdeıtin kásiporyndardy 14 myń bas saýyn sıyr baǵyp otyrǵan 56 mamandandyrylǵan taýarly sút fermasy sútpen qamtamasyz etedi. 2020 jyly sút molshylyǵyn jasaý úshin jańadan 18 taýarly sút fermasy uıymdastyrylyp, baǵymdaǵy mal sany 1,6 myńǵa kóbeıdi. Bul oraıda yryzdyqtyń eselene túsýine mol úles qosyp otyrǵan 4 qýatty taýarly sút fermasyn bóle-jara aıta ketýge bolady. Bular – 1 200 bas saýyn sıyr baǵyp otyrǵan Aqkól aýdanyndaǵy «Eńbek»,
1 200 bas sıyr saýyp otyrǵan Astrahan aýdanyndaǵy «Kamyshenka», Atbasar aýdanyndaǵy 1 500 bas saýyn maly bar «Bastaý», Selınograd aýdanyndaǵy myńǵa jýyq saýyn sıyrdyń ıgiligin kórip otyrǵan «Mánshúk» seriktestikteri. Osy ujymdardyń arqasynda jylyna 40 myń tonna sút jáne sút ónimderi óndiriledi.
Shyntýaıtynda, súttiń ıgiligin uıymdasqan sharýashylyqtar kórýde. Bul arada mal súmesimen kún kóretin aýyl turǵyndarynyń úles salmaǵynyń az ekenin aıtýǵa tıispiz. Bir kezde eldegi sútti jınap, sút zaýyttaryna ótkizetin kooperatıvter uıymdastyrý týraly baǵaly bastama kóterildi. Qazir oblysta nebári 21 kooperatıv jumys isteıdi. Jer aýqymy ulan-ǵaıyr ári myńdap mal baǵyp otyrǵan aımaq úshin óte az. Mundaı kooperatıvter astana mańyndaǵy aýdandarda ǵana bar. Eger kezinde sharýany tyńǵylyqty atqaryp, kooperatıvterdi kóbeıtkende, mal súmesimen kún kórip otyrǵan aýyl turǵyndary saýǵan sútterin ótkizip, az da bolsa tabys tabar edi. Ekinshiden, ishki rezervtiń múmkindikteri sarqa paıdalanylyp, sút molshylyǵy búgingi deńgeıden de asa túser edi. Qazir óńir Nur-Sultan qalasynyń sútke degen suranysynyń 32 paıyzyn ǵana jaýyp otyr.
– Bul arada tutynýshy talǵamyn da eskerý kerek. Aldaǵy ýaqytta sút zaýyttary uıymdasqan sharýashylyqtardyń sútin ǵana alady. Jekemenshiktiń qolyndaǵy mal sútiniń sapasy kúmándi, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Qasym Itqusov.
Árıne, azyq-túliktiń taza bolǵany durys. Kúmán kelmes úshin mal dárigerleri durys jumys isteý kerek. Mal sharýashylyǵynyń ónimderine degen kúmán qaıdan týyndaıtyndyǵy belgili jaı. Basqarma basshysy orynbasarynyń aıtýyna qaraǵanda, aýyldaǵy malsaq qaýymnyń súti sıyr sýala bastaǵan kúzde 130 teńgeden, jazda súttiń mol ýaqytynda 90 teńgeden qabyldanady eken. Malsaq qaýym besbatpan beınetin kórgen soń etinen de, sútinen de tıisinshe tabys tapsa ǵana ońalady. Aýyldy kóterýdiń bir joly osynda jatyr-aý.
О́tken jyly 23,5 myń tonna et óndirilse, bıyl bul kólemdi 25 myń tonnaǵa jetkizemiz degen úmit bar. 36,5 myń bas maldy bordaqylap otyrǵan 8 iri bordaqylaý alańdary jumys istep tur. Olardyń arasynan Ereımentaýdaǵy «Jańa-Bereke», Esildegi «Zarechnoe», Jaqsydaǵy «Novokıenka» tárizdi seriktestikterdi bóle-jara ataı ketýge bolady. О́tken jyly oblysta 8 myńǵa jýyq mal baǵýǵa qaýqary jetetin 97 ferma quryldy. Az dúnıe emes. Tutas múmkindikti kóz aldymyzǵa elestetý úshin 2018-2020 jyldar aralyǵynda 17 myń bas etti baǵyttaǵy analyq mal satyp alǵan 277 etti baǵyttaǵy fermanyń qurylǵanyn aıtsaq, bul oraıdaǵy is aýqymy birden kózge túser edi. О́nim tolymdy bolýy úshin mal tuqymyn asyldandyrǵan lázim. Byltyr 70,9 myń bas analyq mal alynyp, bul oraıdaǵy jospar 94,6 paıyzǵa oryndaldy. Jospardyń oryndalmaýyna Astrahan, Egindikól, Esil, Jarqaıyń, Qorǵaljyn, Sandyqtaý, Selınograd aýdandary sebepshi bolyp otyrǵanyn jasyrýǵa bolmas. Aldaǵy ýaqytta bul aýdandarda et ónimderin molynan óndirý jumysyn shıratý qajet.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ózi mal sharýashylyǵyn damytýdyń bas josparyn jasamaı otyr. Aýdandardyń da ishki múmkindigi tolyq qýatynda paıdalanylmaýda. Máselen, Ereımentaý aýdanynda 2 mln gektar alqap bolsa, keń kósilgen dalanyń 100 myń gektar jeri ǵana – egistik. Aýdanda nebári 5 asyl tuqymdy sharýashylyq jumys isteıdi, qus sharýashylyǵy atymen joq. Taıaýda oblystyq máslıhattyń agrarlyq máseleler jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi turaqty komıssııanyń otyrysynda aýdan sharýashylyqtary múldem sýbsıdııa almaıtyny aıtyldy. Al istiń kózin taýyp, jumysty durys uıymdastyra bilgende Nur-Sultan qalasynyń tap irgesindegi mal jaıylymyna asa qolaıly aýdannyń tóskeıin tórt túlikke toltyrýǵa ábden bolar edi.
О́ńirde ótken jyly 32,1 myń tonna kartop ósirildi. Bıyl eskiniń taýsylǵan, jańanyń jetilip úlgermegen ýaqytynda kartop qunynyń sharyqtap ketkeni belgili. Endigi arada mundaı qymbatshylyqtyń oryn almaýy úshin kókónis saqtaıtyn oryndardy meılinshe kóbeıtý máselesi týyndap tur jáne ondaı qoımalar astanaǵa jaqyn aýdandarda salyný kerek. Bul aýdandardyń ústin Esil, Nura tárizdi birneshe ózen basyp ótedi. Sý kózi mol sýarmaly egistik kólemin de ulǵaıtýǵa múmkindik bar. Ishki qajettilikti óteı almaı turyp, suranysqa ıe azyq-túlikti shetke satý qatelik ekenin uǵynatyn ýaqyt jetti.
Byltyr 10,3 myń tonna kókónis óndirildi. Bul oraıda 0,1 paıyz ǵana ósim bar. Oblys Nur-Sultan qalasy tutynýshylary suranysyn 29 paıyz ǵana ótep otyr. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, ózge aýdandardy bylaı qoıǵanda astananyń dál túbinde sýly, nýly, topyraǵy qunarly jer jeterlik. Jańa jobalarǵa memleket tarapynan qamqorlyq ta kórsetilip jatyr. Aýylda eki qolǵa bir kúrek taba almaı júrgender de az emes. Jetpeı jatqany yrysty molaıtýǵa degen umtylys qana. Áıtpese jylyjaılardy kóbeıtý sonshalyqty qıyn sharýa emes qoı.
