qarymdy maman bolady, biraq talapkerlerdi alalamaı,
psıhologııasyna basa nazar aýdarý kerek
Birde, budan jıyrma jyl buryn bolý kerek, О́skemendegi alǵash ashylyp jatqan qazaq tilinde oqytatyn №3 mektep dırektory Esim Ákilbaev baýyrym: «Apaı, mektepte «Daryn» ortalyǵyn ashsam degen oıym bar, sol ortalyq arqyly oqýshylardy ǵylymı izdeniske baýlyǵym keledi», dep aqyldasqan edi. «Esim, aınalaıyn, óte durys eken bul oıyń, eń aldymen ǵylymı eńbekterdi basshylyqqa alyńdar, daryndy balany, daryndylyqty anyqtaý, olardy qoldaý máselesi ońaı emes.
qarymdy maman bolady, biraq talapkerlerdi alalamaı,
psıhologııasyna basa nazar aýdarý kerek
Birde, budan jıyrma jyl buryn bolý kerek, О́skemendegi alǵash ashylyp jatqan qazaq tilinde oqytatyn №3 mektep dırektory Esim Ákilbaev baýyrym: «Apaı, mektepte «Daryn» ortalyǵyn ashsam degen oıym bar, sol ortalyq arqyly oqýshylardy ǵylymı izdeniske baýlyǵym keledi», dep aqyldasqan edi. «Esim, aınalaıyn, óte durys eken bul oıyń, eń aldymen ǵylymı eńbekterdi basshylyqqa alyńdar, daryndy balany, daryndylyqty anyqtaý, olardy qoldaý máselesi ońaı emes.
Eń aldymen, izdenis, zertteý jumystarynan bastańdar, ujymyń daıyn ba? Sonan soń balalardyń psıhologııasyna nazar aýdaryńdar. Bala emes pe, «Sen daryndysyń», «Sen darynsyzsyń» degen jikteýden aýlaq, saq bolyńdar», degen pikir aıttym. Esim jumysyn ózi bastap, ujymy qostap, ǵylymı izdenispen jumys isteı bastady. Alǵashqy jemisiniń dámin de tatty. Qazir kóp salaly gımnazııa mártebesin alǵan bul oqý ornynyń qomaqty jetistikteri Otanymyzǵa keńinen tanys. Kóp uzamaı, Respýblıkalyq ǵylymı praktıkalyq «Daryn» ortalyǵy quryldy. Ol qanatyn keń jaıyp, 1999 jyly О́skemende de oblys ákiminiń qoldaýymen óńirlik «Daryn» ortalyǵy jumysyn júrgize bastady. «Darynnyń» ómirge kelýi barlyq mektepter men onyń ustazdaryna erekshe qozǵaý saldy. Daryndy anyqtaý, ony damytý, ınnovasııalyq tehnologııadan izdený syndy asa mańyzdy máseleler aınalasynda ónimdi, qyzý eńbek bastaldy. Ǵylymı-ádistemelik semınarlar, dóńgelek ústel basyndaǵy otyrýlar úzilissiz ótip jatty.
Elimizdiń ıntellektýaldyq elıtasyn qalyptastyrý, tárbıeleýdegi «Darynnyń» asa mańyzdy róline eshkim daýlasa qoımas. Onyń ǵylymı túrde uıymdastyryp otyrǵan júıeli jumysy barlyq oqý ornyn qamtyp keledi. Balabaqshadan mektep, kolledj, joǵary oqý oryndaryndaǵy úılestirilgen jumystar nátıjege jeteledi. Oblysymyzda daryndy balalarǵa arnalǵan 12 mekteptiń ishinde aýyl balalaryna arnalǵan eki mektep-ınternat ta bar. Sondaı-aq, birneshe aýdandarda «Daryn» ortalyǵy jemisti jumysyn júrgizýde. Bul mysaldar «Darynnyń» qarqyndy qadamdaryn sózsiz dáleldeıdi.
«Daryn» oqýshylardyń ǵana emes, muǵalimderdiń de baǵyn ashty. Ol ǵylymı, shyǵarmashylyq izdeniske, reprodýktıvtik deńgeıden, zertteýshilik deńgeıge jetelep, eksperımenttik jumystarǵa bastaý berdi, avtorlyq baǵdarlamalar, oqý quraldaryn jáne ǵylymı jobalar jazýǵa jol ashty. «Daryn» búkil bilim berý júıesine túbirli yqpal, jańa tynys ákeldi.
«Daryn», ásirese, aýyl balalaryna sáýleli jol ashty. Oǵan ózim eńbek etip júrgen Jambyl atyndaǵy mektep oqýshylarynyń oblystyq, respýblıkalyq, halyqaralyq olımpıadalar men ǵylymı jobalaryndaǵy tabysyn mysalǵa keltirýge bolady:
Elimizdiń eń shet aımaǵy dep sanalatyn Tarbaǵataı óńiriniń týmasy, ınternat túlegi Medelbek Rýslan qazir Fransııada magıstratýrada oqyp júr. Aǵylshyn tilimen qosa, fransýz tilin de jetik meńgerýde. Ol respýblıkalyq olımpıadanyń kúmis júldegeri bolǵan edi.
«Daryn» ortalyqtarynyń ashylýy qajettilikterdi de týǵyzdy, ásirese, oqýshylardyń óz betimen ǵylymı izdenis, zertteý jumystarymen aınalysýy úshin ádistemelik quraldar jazý kerek boldy. Osy kezde men de qalamymdy jańa baǵyt, jańa arnaǵa burdym. Respýblıkalyq «Daryn» ortalyǵynyń sol kezdegi basshysy Dildash Bıtýovanyń usynysymen «Oqýshylardy ǵylymı-zertteý jumysyna baýlý» atty kólemdi eńbek jazdym. Birinshi bólim únemi balalardyń aldynda jatatyn baǵdarshamdaı ról atqaratyn «Oqýlyq dápterge» arnaldy, ekinshi bólimde aqyn-jazýshylar eńbegine negizdelgen, ǵylymı-joba taqyryptary usynyldy. Sondaı-aq, daryndy balany kim jetekteıdi, árıne daryndy ustaz. Qazir bilim berý júıesiniń aldynda jańa formasııa – muǵalimin qalyptastyrý maqsaty tur. 2009 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń usynysymen meniń ataýly zerthanam saltanatty túrde ashylǵan bolatyn. Qazir ol Astananyń №64 mektebinde, oblysymyzdyń 8 bilim uıasynda jumys istep jatyr.
Oblysymyzdaǵy óńirlik «Darynnyń» qol jetkizgen keıbir jetistikterine kóńil qoıyp kórelik: jasóspirimder arasyndaǵy Tehranda ótken Halyqaralyq jaratylystaný olımpıadasynda 1 qola medalǵa qol jetse, О́.Joldasbekov atyndaǵy matematıkadan oqýshylardyń zertteý jumystarynyń halyqaralyq konkýrsynda 8 júldeni ıelenip, birinshi, ekinshi oryndarǵa shyqty. Halyqaralyq O.Jáýtikov olımpıadasy 1 qola medaldi syılasa, «Kompıýterlik fızıkadan» halyqaralyq olımpıadada birinshi, ekinshi, úshinshi oryndarǵa kóterildi.
Taǵy da dálelderge júgineıik. Endi Respýblıkalyq «Daryn» ortalyǵynyń jetistikterine úńileıik. 2012 jyly Qazaqstan oqýshylary pándik halyqaralyq olımpıadalar men ǵylymı saıystarda 161 altyn, 295 kúmis, 397 qola medal, al 2013 jyldyń toǵyz aıynda 178 altyn, 286 kúmis, 423 qola medal aldy.
Qazaqstannyń qurama komandasy 2013 jyldyń 6-13 maýsymy aralyǵynda Brısben qalasynda ınformatıkadan ótken 25 halyqaralyq olımpıadaǵa qatysyp qola medaliniń ıegeri atandy.
Otandyq qurama komanda 2013 jyldyń 14-20 shildesi aralyǵynda Bren qalasynda ótken bıologııadan 24-shi halyqaralyq olımpıadada 1 kúmis, 1 qola medalmen marapattaldy.
Al hımııa páni boıynsha Máskeý qalasynda ótken 45-shi halyqaralyq olımpıadada Qazaqstan qurama komandasy 2 altyn, 2 qola medaldiń júldegerleri atandy. Sanamalap aıtý árıne, ońaı. Osy joǵarydaǵy jetistikterdiń astynda qanshama ter, tógilgen eńbek, jantalasqan izdenis jatyr deseńizshi?!
Eńbek jolyma 45 jyl tolyp otyrǵan meniń de, joǵaryda jazǵanymdaı, tynys-tirshiligim «Darynmen» astasyp ketken. Respýblıkalyq, halyqaralyq olımpıadalarda qanshama sheberlik synyptar ótkizdim, dárister oqydym. Balalardy olımpıadalarǵa, joba qorǵaýǵa daıyndadym. Ol endi bólek áńgime.
Qanıpa BITIBAEVA,
«Qurmet» ordeniniń ıegeri,
Qazaqstan Respýblıkasynyń
eńbek sińirgen muǵalimi,
KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, professor.
