Ranking dereginshe, elimizde áıel kásipkerlerge mıkroqarjy uıymdary nesıe berip otyr. Mıkroqarjylyq uıymdar qaýymdastyǵy 2020 jyly áıelderge berilgen mıkronesıe úlesi 52 paıyz bolǵan (erlerge berilgen nesıe úlesi – 48 paıyz) degen aqparat jarııalady.
«Mıkroqarjy uıymdarynyń ishinde, ásirese KMF áıelderge erekshe nazar aýdaryp otyr. 2020 jyly genderlik jáne ekonomıkalyq ıntegrasııa salasynda jobalardy sátti júzege asyrǵany úshin kompanııa Eýrazııalyq qaıta qurylymdaý jáne damý bankinen marapat aldy. «Áıelder bızneste» jobasynan bólek, KMF áıel kásipkerlerdi, onyń ishinde aýyl azamattaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan basqa da jobalardy qolǵa alǵan» delingen joba habarlamasynda.
Iá, áıelderdiń bıznestegi úlesi tómen, ulttyq kompanııa tizginin ustap otyrǵandardyń basym kópshiligi – erler. Eks-depýtat Merýert Qazbekovanyń aıtýynsha, esesine áıel azamattar ózderin shaǵyn jáne orta bızneste asa jaıly sezinedi.
«ShOB-taǵy kompanııalardyń teń jartysynan astamyn áıelder basqaryp otyr. Olar úlken nesıeler almaıdy jáne aýqymdy jobalarmen aınalyspaıdy. Sebebi úlken nesıeniń paıyzy da úlken. Qandaı da bir iri bızneste, máselen, munaı-gaz salasynda jetekshi rólge ıe bolyp otyrǵan áıeldi tabý qıyn. Al orta bızneste eńbek etetin áıelder barshylyq. Menińshe, olar orta jáne shaǵyn bızneste ózderin jaıly sezinetin sııaqty. Iаǵnı meıramhana bıznesi, sán salony, balabaqsha, saýda degen sııaqty. Sondaı-aq qyzmet kórsetý salasynda da áıelder bar. Kóbi úıde isteı alatyn qabiletteri arqyly aqsha taýyp júr», deıdi M.Qazbekova.
Resmı derek boıynsha áıelder el turǵyndarynyń 51 jáne ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 48 paıyzyn quraıdy eken. Ishki jalpy ónimdi qalyptastyrýdaǵy úlesi – shamamen 40 paıyz deńgeıinde. Qazir elimizde jobamen 1 mıllıonnan sál asatyn jeke kásipker (JK) jumys istese, sonyń 47 paıyzy – áıelder. Olar negizinen myna salalarda sharýasyn dóńgeletedi: áleýmettik jáne densaýlyq saqtaý qyzmetin kórsetý; jyljymaıtyn múlik operasııalarymen aınalysý; úı sharýashylyǵy; bilim berý; tamaq ónimderin daıyndaý; kóterme jáne bólshek saýda.
Al dál pandemııa kezinde nelikten áıelder bıznesi erler bıznesine qaraǵanda, kóbirek zalal shekti (64%-52%)? BUU men Dúnıejúzilik banktiń paıymdaýynsha, olar bala tárbıesine mán beredi, úıde zorlyq-zombylyqqa jıi tap bolady jáne bıznestiń onlaınǵa aýysý prosesin aýyr ótkeredi. Mine, osy sebepter olardyń bıznestegi pozısııasyn da álsiretti. Sondaı-aq jalpyǵa ortaq problemalar – qarjy tapshylyǵy, aqparat pen bilimge degen qoljetimdiliktiń bolmaýy, qatań shekteý saldarynan jumystyń biraz ýaqytqa deıin toqtaýy sııaqty túıtkilder áıelder bıznesin de aınalyp ótken joq.
Áıelder bıznesine oraı arnaıy zertteý júrgizgen Visa kompanııasynyń saýaldamasyna qatysqan kásipkerler bıznes ashýyna sebep bolǵan faktorlardy ataıdy. Birqatary jeke is bastaý arqyly qarjylyq táýelsizdikke ıe bolamyn dese, endi birazy kóp aqsha tabý úshin bızneske kelgenin aıtypty. Degenmen qaı-qaısy da jeke kásip bastaýdy erlikke balaıdy. Bıznes jasaımyn degen áıelder úshin eń birinshi kezekte ózine degen senimdilik, streske qarsy turýshylyq, bastamashyldyq jáne jumysqa degen qabilettilik kerek deıdi. Sonymen qatar áıelderdiń kásip júrgizýine kedergi keltirip otyrǵan sebepter de tizbelengen: Olar – jaqsy komanda qalyptastyrý, bıznes pen úı sharýashylyǵyn qatar alyp júrý jáne bıznesti bastap ketý úshin aqsha tabý. Tıisinshe, biraz áıelder – sheshimtaldyq qasıettiń bolmaýy, jumsaqtyq, senim artý jáne emosıonaldy bolýy kásiptiń adymyn ashtyrmaıdy dep sanaıdy.
Áıelder bıznesi álemde óristep keledi. Qazir jer-jahanda jeke kásippen aınalysatyn áıel azamattar sany 252 mıllıonǵa taıapty. Dese de olar áli kúnge jeke kásibine kedergi bolatyn genderlik jáne mádenı kemsitýshilikke ushyrap kele jatyr.
