2013 jylǵy 11 jeltoqsan, Astana qalasy
«Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvterin aıqyndaý ádistemesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstriniń 2012 jylǵy 16 sáýirdegi № 110-ó buıryǵyna ózgeris engizý týraly
Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 9 qańtardaǵy Ekologııalyq kodeksiniń 17-babynyń 29)-tarmaqshasyna, 28-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn:
1. «Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvterin aıqyndaý ádistemesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstriniń 2012 jylǵy 16 sáýirdegi № 110-ó buıryǵyna (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 7664 tirkelgen, 2012 jylǵy 11 shildedegi № 383-388 (27462) «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan) mynadaı ózgeris engizilsin:
Kórsetilgen buıryqpen bekitilgen Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvterin aıqyndaý ádistemesi, osy buıryqqa qosymshaǵa sáıkes jańa redaksııada jazylsyn.
2. Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetine osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi qamtamasyz etýdi jáne zańnamada kózdelgen tártippen ony resmı túrde buqaralyq aqparattyq quraldarda jarııalaýdy.
3. Osy buıryq alǵash ret resmı jarııalanǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi.
Mınıstrdiń mindetin atqarýshy E. NYSANBAEV.
Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan orta jáne
sý resýrstary mınıstriniń mindetin atqarýshysynyń
2013 jylǵy 11 jeltoqsandaǵy №379-О́ buıryǵyna qosymsha
Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan ortany qorǵaý Mınıstriniń
2013 jylǵy 16 sáýirindegi № 110-О́ buıryǵyna qosymsha
Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvterin aıqyndaý ádistemesi
1. Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvterin aıqyndaý ádistemesi (budan ári - ádisteme) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 9 qańtardaǵy Ekologııalyq kodeksiniń 17-babynyń 29) tarmaqshasyna jáne 28-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes ázirlengen jáne qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvteri ádisterine qoıylatyn talaptardy belgileıdi.
2. Esepteý jolymen ártúrli ortalarǵa emıssııalar normatıvteri, sonyń ishinde atmosferaǵa stasıonarlyq kózderden lastaýshy zattardyń shekti jol berilgen shyǵaryndylarynyń, sý obektilerine, jergilikti jer bederine, súzgileý alańdaryna, sarqyndy sýlar jınaqtaýyshtaryna lastaýshy zattardyń tógindileriniń normatıvteri, óndiris jáne tutynys qaldyqtaryn ornalastyrý normatıvteri, jol beriletin fızıkalyq áserlerdiń normatıvteri aıqyndalady.
3. Emıssııalar normatıvteriniń shamalary sharýashylyq jáne basqa áreketterdiń qorshaǵan ortaǵa jáne turǵyndardyń densaýlyǵyna tıgizetin keri áserlerin azaıtý maqsatynda tehnıkalyq sharalardy ótkizý qajettiligi týraly sheshimder qabyldaý úshin negiz bolyp tabylady.
Emıssııalardyń árbir stansıonarlyq kózi úshin jáne kásiporyndy tolyq alǵanda eseptemelerdiń negizinde shekti jol berilgen shyǵaryndylary men tógindileriniń normatıvteri, sondaı-aq óndiris qaldyqtaryn ornalastyrý dáne tutyný normatıvteri qorshaǵan ortanyń sapasy normatıvterine jetýdi qamtamasyz etetindeı belgilenedi.
Qorshaǵan ortanyń sapasy normatıvterine jetýdi qamtamasyz etý maqsatynda lastaýshy zattardyń emıssııalary deńgeıin tómendetý boıynsha tehnıkalyq sharalardy júzege asyrýdy aıaqtaýǵa deıingi merzimge emıssııalardyń normatıvtik kólemderi - lımıtteri esepteýmen kezeń-kezeńmen belgilenedi.
1. Atmosferaǵa stasıonarlyq kózderden lastaýshy zattar shyǵaryndylarynyń normatıvterin esepteý
4. Atmosferaǵa lastaýshy zattar shyǵaryndylarynyń normatıvteri (shekti jol berilgen shyǵaryndy - ShJBSh) ónerkásip kásiporyndarynyń damý bolashaǵyn jáne atmosferada zııandy zattardyń seıilýin eskere otyryp, osy kózden jáne qalanyń nemese basqa eldi mekenniń kózderiniń jıyntyǵynan jer betindegi shoǵyrlaný eldi mekenderdiń jáne sanıtarlyq qorǵanysh aımaqtarynyń shekti jol berilgen shoǵyrlanýlarynan aspaıtyndaı etip árbir naqty atmosferany lastaý kózi úshin anyqtalady.
Jalpy kásiporyn úshin shyǵaryndylar normatıvteri osy kásiporynnyń qoldanystaǵy, jobalanatyn jáne qaıta jańartylatyn lastaýshy kózderi úshin shyǵaryndylar normatıvteri mánderiniń jıyntyǵy boıynsha belgilenedi.
Tehnologııalyq úderistiń quramdas bóligi bolyp tabylatyn dúrkindi shyǵaryndylar úshin bir rettik jáne jylyna qosyndylyq shama (g/s, t/jyl) baǵalanady. Eń joǵarǵy bir rettik dúrkindi shyǵaryndylar (g/s) ózderiniń qyzqamerzimdiligine baılanysty normalanbaıdy jáne atmosferada zııandy zattardy taralýyn eseptegende esepke alynbaıdy. Dúrkindi shyǵaryndylardyń jyl boıyna qosyndy shamasy jabdyq jumysynyń shtattyq rejımin esepke ala otyryp, jalpy jyldyq shyǵaryndyny belgilegen kezde normalanady (t/jyl).
Yqtımal bolatyn apattyq jaǵdaılarmen baılanysty apattyq shyǵaryndylar normalanbaıdy. Kásiporynda ekologııalyq tólemderdi esepteý úshin ótken jylǵa is júzindegi apattyq shyǵaryndylardyń esebi uıymdastyrylady.
5. Eger ShJBSh shamalary obektıvtik sıpattaǵy sebepter boıynsha osy ýaqytqa qamtamasyz etilmese, árekettegi kásiporyndardan zııandy zattardyń shyǵaryndylaryn eldi mekenderdiń aýasynda zııandy zattardyń shekti jol berilgen shoǵyrlanýlaryn saqtaýdy qamtamasyz etetin shamalarǵa deıin kezeńdep azaıtý qarastyrylady.
Bul úshin ShJBSh normalaý kezinde ShJBSh aqyrǵy normasynyń shamasymen qatar jyl saıynǵy (normalaýdyń ár jylyna) emıssııalardyń normatıvtik kólemderi – zııandy shyǵaryndylardy kezeńdep azaıtýdy qamtamasyz etetin ShJBSh jetý sharalaryn júzege asyrý kezeńine zııandy zattardyń shyǵaryndylaryn shekteıtin lımıtter (g/s, t/jyl) anyqtalady.
6. Belgilengen merzimge ShJBSh jetýdi negizdeý úshin kásiporyn ShJBSh normatıvterine jetý maqsatynda lastaýshy zattardyń shyǵaryndylaryn (tógindilerin) azaıtý jónindegi sharalar josparyn qurýady (budan ári – sharalar jospary).
Emıssııalardyń normatıvtik kólemderi – lımıtter normalanatyn merzimniń ár jylyna kásiporynda ornatylǵan tabıǵat qorǵaý jabdyǵyn barynsha tolyq jáne tıimdi paıdalanýǵa, óndiris tehnologııasyn saqtaýǵa, shyǵaryndylardyń normatıvteriniń jobasynyń quramdas bóligi bolyp tabylatyn sharalar josparyna tıisti zııandy zattardyń shyǵaryndylaryn azaıtýǵa sáıkes bolady.
Shyǵaryndylardyń normatıvterin esepteý kezinde sharany oryndaǵannan keıin sharanyń tıimdiligi ol aıaqtalǵan jyl bastalatyn jylǵa esepteledi.
ShJBSh jetý úshin atmosferaǵa zııandy zattardyń shyǵaryndylaryn azaıtý boıynsha is sharalar josparynyń oryndalýy mindetti.
7. ShJBSh belgileý kezinde kásiporyndardyń damý perspektıvalaryn, aımaqtyń fızıkalyq-geografııalyq jáne klımattyq sharttaryn, ónerkásip alańdary men turǵyn úılerdiń, sanatorıılerdiń, demalys aımaqtarynyń ornalasýyn, ónerkásip alańdary men qonystaný aýmaqtarynyń ózara ornalasýyn esekeriledi.
8. Zııandy zattardyń uıymdastyrylǵan jáne uıymdastyrylmaǵan shyǵaryndylarynyń aldyn alý jáne eń joǵarǵy azaıtý úshin eń úzdik qol jetimdi tehnologııaar qoldanylady.
9. Shyǵaryndylar normatıvteri atmosferany lastaý kóziniń árqaısysy úshin jáne tolyǵymen kásiporynǵa aıqyndalady. Normalaýdyń sol jylyna jatatyn jeke kózderi úshin aıqyndalatyn shyǵaryndylardy qosý nátıjesinde kásiporyndar nemese nysandar úshin jáne olardyń tolyqtaı kesheni úshin shyǵaryndylar normatıvteriniń mánderi anyqtalady.
Qosyndy shyǵaryndylardy g/s, t/jyl anyqtaý kezinde jabdyq jumysynyń stasıonarlyq emestigi (bir ýaqytty emestigi) esepke alynady.
10. Shyǵaryndylar kózderiniń tizbesi jáne olardyń sıpattamalary jobalanatyn obektiler úshin - jobalaý aqparatynyń negizinde, qoldanystaǵy obektiler úshin - atmosferalyq aýaǵa lastaýshy zattardyń ShJBSh normatıvteriniń jobasyn ázirleýdiń birinshi kezeńi bolyp tabylatyn, atmosferaǵa lastaýshy zattar shyǵaryndylarynyń jáne olardyń kózderiniń túgendeýi negizinde aıqyndalady.
Túgendeý nátıjeleri boıynsha kózder quramy men normalaýǵa jatatyn zııandy zattar tizbesi belgilený kerek.
Atmosferalyq aýaǵa zııandy (lastaýshy) zattardyń shyǵarynylaryn jáne olardyń kózderin Túgendeýdi júrgizý boıynsha ádisnama osy Ádistemeniń 1-qosymshasynda kórsetilgen.
11. Júrgizilgen shyǵaryndylardy túgendeý nátıjeleri boıynsha osy Ádistemeniń 2-qosymshasyndaǵy ńysanǵa sáıkes atmosferalyq aýaǵa zııandy (lastaýshy) zattar shyǵaryndylarynyń jáne olardyń kózderiniń túgendeý blankileri toltyrylady.
12. Jańa, sonymen qatar qaıtadan qurylatyn jáne keńeıtiletin kásiporyndar úshin ShJBSh normatıvteri osy nysandardy paıdalanýǵa qabyldaý sátine qamatamasyz etiledi.
Qaıtadan qurylatyn jáne keńeıtiletin kásiporyndar úshin normatıvter kásiporynnyń qoldanystaǵy jáne jańa barlyq shyǵaryndy kózderiniń ózara áserlerin esepke ala otyryp, tolyqtaı kásiporyn úshin belgienedi.
13. Kásiporyn shyǵaryndylarynyń normatıvteri damý perspektıvasyn, basqasha aıtqanda tehnologııalyq reglamentpen qarastyrylǵan jeldetý jáne shańtazartý jabdyqtarynyń júıesi men qurylysyn qosqanda, jabdyqty iske qosý jáne ony paıdalaný rejımderin esepke ala otyryp, onyń qalypty jumys isteý sharttary úshin aıqyndalady.
Bul jaǵdaıda qoldanystaǵy kásiporyndar úshin jobamen belgilengen kórsetkishterdiń shekterinde sońǵy 2-3 jyl úshin jabdyqtyń is júzindegi eń joǵarǵy júktemesi esepke alynady.
ShJBSh esepteýge arnalǵan árekettegi jaǵdaıǵa jáne perspektıvasyna shyǵaryndylardyń kózderiniń atmosferaǵa zııandy zattardyń shyǵaryndylarynyń parametrleri osy Ádistemeniń 3-qosymshasyna sáıkes nysan boıynsha kestede keltirilgen.
14. Kásiporyndy keńeıtý, qaıta qurý kezinde damý perspektıvasyna zııandy zattardyń shyǵaryndylarynyń jańa kózderi memlekettik ekologııalyq ekspertızanyń oń qorytyndysyn alǵan alǵa qoıylǵan árekettiń jumys jobalaryna sáıkes esepke alynady.
Jumys jobalaryn ázirleýsiz kásiporynnyń aǵymdaǵy sharýashylyq áreketin qamtamasyz etý úshin engiziletin zııandy zattardyń shyǵaryndylarynyń kózderi ShJBSh normatıvteriniń quramynda esepke alynady.
15. Shyǵaryndylar normatıvteri ýaqyt birliginde (sekýndta) tastalatyn zııandy zat salmaǵy (gramdarda) retinde anyqtalady. Eń joǵarǵy bir rettik ruqsat etilgen tastandylarmen (g/s) qatar sharalar josparyna sáıkes atmosferaǵa tastalatyn zııandy zattar shyǵaryndylaryn azaıtýdy eseptep, ár kóz úshin jeke jáne tolyǵymen kásiporynǵa ruqsat etilgen shyǵaryndylardyń jyldyq shamasy jylyna tonnalarda (t/jyl) belgilenedi. Sharalar josparynyń nysany osy Ádistemege 4-qosymshada keltirilgen.
Normalanatyn zııandy zattardyń tizbesi «Emıssııalar normatıvteri belgilenetin lastaýshy zattar men qaldyq túrleriniń tizbesin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 30 maýsymdaǵy № 557 Qaýlysymen bekitilgen.
16. ShJBSh normatıvteri obektiniń sanıtarlyq-qorǵanysh aımaǵynyń shekarasynda, sondaı-aq jaqyn turǵyn úı aımaǵynyń aýmaǵynda atmosferalyq aýanyń jerge jaqyn qabatyndaǵy lastaýshy zattardyń eń joǵary bir rettik shoǵyrlanýy aıalyq shoǵyrlanýlardy eskere otyryp, eldi mekenderdiń atmosferalyq aýasy úshin tıisti gıgıenalyq normatıvterden aspaıtyndaı etip belgilenýi tıis.
17. Normalaý jyldary boıynsha jáne kásiporyn boıynsha lastaýshy zattardyń shyǵaryndylarynyń normatıvteri ShJBSh jetý merzimine shyǵaryndylar normatıvteri osy Ádistemege 5-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha kestede keltirilgen.
18. Kýrorttardy sanıtarııalyq qorǵaý aımaqtary, iri sanatorııler men demalys úıleriniń ornalasý oryndary, qalalardyń demalys aımaqtary úshin, sondaı-aq, atmosferalyq aýany qorǵaýǵa joǵary talaptar qoıylatyn basqa da aýmaqtar úshin áleýetti qaýipti hımııalyq zattardyń shekti jol berilgen eń joǵarǵy bir rettik shoǵyrlanýlary 0,8 ShJBShýe.b.-ǵa aýystyrylady.
19. Jyljymaly kózderdiń qozǵaltqyshtarynan gaz aýa qospasynyń eń joǵarǵy bir rettik shyǵaryndylary (g/s) jyljymaly kózderdiń jumysy olardyń stasıonarlyq ornalasýymen baılanysty bolǵan jaǵdaıda ǵana atmosferalyq aýaǵa áserdi baǵalaý maqsatynda esepke alynady.
Jyljymaly kózderdiń qozǵaltqyshtarynan jalpy shyǵaryndylar (t/jyl) normalanbaıdy jáne zııandy zattar shyǵaryndylardyń jalpy kólemine engizilmeıdi.
20. Qatty bólshekterdiń (shańnyń) jer beti shoǵyrlanýlaryn anyqtaý úshin atmosferalyq aýada tóseletin betke atalǵan bólshekterdiń gravıtasııalyq shógý jyldamdyǵyn esepke alatyn Ǵ ólshemsiz koeffısıent qoldanylý kerek.
Ǵ koeffısıentiniń shamasy shańnyń quramyna jáne kózde ornatylǵan shańtazartqyshtyń tıimdiligine baılanysty 1-den 3-ke deıin ózgeredi. Eger tastalatyn shań bólshekteriniń salmaǵyn ólshemderi boıynsha bólý týraly málimetter bolǵan jaǵdaıda Ǵ koeffısıentiniń shamasy naqtylanýy múmkin.
Shyǵaryndylardyń quramyndaǵy zııandy zattar qatarynyń dıspenserlik quram týraly qoldaǵy málimetterge tıisti atmosferada seıilýdi esepteý kezinde elektr- nemese gazdánekerleý ádisterimen metaldardy pisirý nemese kesý kezinde qatty bólshekter, jyljymaly kólik quraldarynyń qozǵaltqyshy jumys istep turǵanda qorǵasyn pen onyń qosylystary, qazandyqtardan - benz(a)pıren men kúıe, janý úderisterinde –dıoksınder (fýrandar), ilespe munaı gazyn jaqqanda – kúıe úshin F = 1 parametr shamasyn qabyldaý usynylady.
Bunda shyǵaryndylardy tazartýǵa jáne dıspenserlik quramyna táýelsiz atmosferaǵa shyqqannan keıin (ylǵaldy tásilmen glınozem óndirgende) birden onyń qarqyndy kondensasııasy baqylanatyndaı quramynda sý býynyń kólemi jyl boıynda jetkilikti shyǵaryndylar úshin parametr shamasy F = 3.
21. Atmosferanyń lastanýyn esepteý jáne shyǵaryndylaryn anyqtaý kezinde tehnologııalyq úderister men kólik quraldarynyń barlyq túrleri úshin atmosferaǵa túsetin azot totyqtarynyń tolyq nemese jartylaı ózgerýin esepke alý kerek. Bul úshin esep boıynsha nemese aspaptyq ólshemdermen belgilengen azot totyqtarynyń (MNOh) shyǵaryndylarynyń mólsheri
NO2 qaıta eseptegende kelesi quramdastyrýshylarǵa bólinedi azot oksıdi (NO) men azot dıoksıdi. NOh ózgerý koeffısıentterdi eń joǵarǵy belgilengen ózgerý deńgeıinde qabyldanady, basqasha aıtqanda 0,8 – NO2 úshin jáne 0,13 – NO úshin. Sonda jeke shyǵaryndylar kelesi formýlalar boıynsha anyqtalady:
MNO2 sek. = 0,8 h MNOx sek., MNO2 jyl. = 0,8 h MNOx jyl., (1)
MNO sek. = 0,13 h MNOh sek., MNO jyl. = 0,13 h MNOh jyl. (2)
22. ShJBSh normalaý kezinde obektiniń sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵynyń (SQA) kóleminiń jetkiliktiligin baǵalaý júzege asyrylady. SQA rejıminiń mólsheri men ornalasý tártibi «О́ndiristik obektilerdiń sanıtarııalyq-qorǵanysh aımaǵyn belgileý boıynsha sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar sanıtarııalyq qaǵıdasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 17 qańtardaǵy № 93 Qaýlysymen belkitilgen.
23. Atmosferaǵa zııandy zattardy shyǵaryndylaryn normalaý eldi mekenderdiń atmosferalyq aýasynyń sapasynyń gıgıenalyq ólshemderin saqtaý qajettiligine negizdelgen.
Bul jaǵdaıda tómendegi qatynasty oryndaý kerek:
S / ShJBShý ≤ 1 (3)
bunda S– aýanyń jer ústi qabatynda zııandy zattyń eseptik shoǵyrlanýy;
ShJBShý – eldi mekenderdiń atmosferalyq aýasynda zııandy zattardyń shekti jol berilgen shoǵyrlanýlary (Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen).
Eldi mekenderdiń atmosferalyq aýasy úshin gıgıenalyq normatıvter retinde atmosferaǵa shyǵaryndylardy normalaý maqsatynda áleýetti-qaýipti hımııalyq zattardyń shekti jol berilgen eń joǵarǵy bir rettik shoǵyrlanýynyń mánderi nemese, ShJBShýe.b. bolmaǵan jaǵdaıda - áleýetti-qaýipti hımııalyq zattardyń baǵdarly qaýipsiz áserler deńgeıleri (budan ári - BQÁD) normatıvteriniń mánderi qabyldanady.
Eger zat úshin tek shekti jol berilgen ortasha táýliktik shoǵyrlanýy (ShJBShý0.T.) bolsa, onda ol úshin tómendegi qatynas qoldanylady:
0,1 S<ShJBShý0.T. (4)
24. Atmosferalyq aýada áreketteri somalanatyn qasıetteri bar birneshe (n) zııandy zat birge bolǵan jaǵdaıda olardyń shoǵyrlaný somasy kelesi formýlamen esepteý kezinde birden aspaý kerek:
S1 / ShJBShÝ1 + S2 / ShJBShÝ2 + … Sn / ShJBShÝn ≤ 1 (5)
bunda S1, S2,...... Sp – atmosferalyq aýada zattardyń is júzinde shoǵyrlanýy;
ShJBShÝ1, ShJBShÝ2,...... ShJBShÝn – sol zattardyń shekti jol berilgen shoǵyrlanýlary.
Kópkomponentti qospalardyń quramdastyrylǵan áreketi densaýlyq saqtaý salasynyń normatıvtik-quqyqtyq aktileriniń talaptaryna sáıkes esepteýlerde esepke alynady.
25. ShJBSh anyqtaý kezinde atmosferany lastaý kózi úshin Respýblıkalyq Memlekettik Kásiporyn «Qazgıdromet» bergen aýadaǵy qalanyń nemese basqa eldi mekenniń basqa kózderinen (onyń ishinde avtokólikten) zııandy zattardyń aıalyq shoǵyrlaný shamalary Sf (mg/m3) esepke alynady. Bul úshin (3) qatynasynda S ornyna S + Sf qabyldanady.
26. ShJBSh belgilegen kezde atmosferany lastaýdy esepteý belgilengen tártipte kelisilgen baǵdarlamalar boıynsha qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda ýákiletti organnyń bekitken kásiporyndardyń shyǵaryndylarynan atmosferalyq aýada zııandy zattardy shoǵyrlaýdy esepteý ádistemesine sáıkes júrgiziledi.
27. Kásiporyn basshysy (tapsyrys berýshi) bekitken shyǵaryndylar normatıvterin belgileıtin qujattama sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama qorytyndysy bolǵan kezde Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekologııalyq kodeksiniń talaptaryna sáıkes memlekettik ekologııalyq saraptamaǵa beriledi.
28. ShJBSh normatıvteri bes jylda keminde bir ret qaıta qarastyrylady.
Kásiporyn bastamasy boıynsha qoldanys merzimi bitkenge deıin shekti-jol berilgen shyǵaryndylardyń erte belgilengen normatıvterin qaıta qarastyrýdyń sebebi:
1) atmosferany lastaýdyń jańa kózderin nemese parametrleriniń ózgerýin eskerý qajettigi;
2) shyǵaryndylar kózderiniń sanyn qysqartýǵa nemese ulǵaıtýǵa ákep soǵatyn zańdy tulǵany – jer qoınaýyn paıdalanýshyny qaıta uıymdastyrý bolyp tabylady; kásiporyndy qaıta uıymdastyrǵan jaǵdaıda ShJBSh belgileý boıynsha qujattama quramynda shyǵaryndylar kózderi boıynsha bólgish teńgerimdi berý qajet.
29. Qoldanys merzimi bitkenge deıin ShJBSh normatıvterin qaıta qarastyrý (túzetý) kezinde jańa normatıvterdi belgileýdiń áreketteri ShJBSh qoldanystaǵy normatıvterin anyqtaǵan kezde ótkizilgen túgendeý nátıjelerine negizdele alady.
30. Shyǵaryndylar normatıvteri belgilengen tabıǵatty paıdalanýshylar óz tehnıkalyq jáne qarjylyq múmkindikterin eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń ekologııalyq zańnamasynyń saqtalýyn qadaǵalaý úshin qajet kólemde ázirlengen baǵdarlama negizinde jol berilgen shyǵaryndylardyń óndiristik ekologııalyq baqylanýyn júrgiledi.
31. Azot oksıdiniń MNOh shyǵaryndylaryn baqylaý kezinde (NO2 eseptegen kezde) kózden azot dıoksıdiniń (MNO2) jáne azot oksıdiniń (MNO) shyǵaryndylarynyń kólemi gaztaldaǵysh aspabyn tıisti baptaýlaryn berý arqyly atmosferada oksıdterdiń ózgerýin nemese esepteýdi eskerip anyqtalady.
32. Meteorologııalyq jaǵdaılar qolaısyz bolǵan kezde kásiporyn halqynyń densaýlyǵy úshin qaýipti bolatyn atmosferany lastaýdyń qysqa merzimdik kezeńinde kásiporynnyń jumysy jartylaı nemese tolyq toqtaǵanǵa deıin zııandy zattardyń shyǵaryndylarynyń tómendetilýin qamtamasyz etedi.
33. Apat nátıjesinde jol berilgen shyǵaryndylar asqan kezde kásiporyn qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda ýákiletti organǵa dereý habarlaýǵa, kásiporyndy toqtatqanǵa deıin atmosferaǵa zııandy zattardyń shyǵaryndylaryn azaıtý, atmosferany lastaýdyń saldaryn joıý boıynsha sharalar qoldanýǵa, sondaı-aq apat pen qoldanylǵan sharalar týraly aqparat beredi.
34. Jalpy alǵanda kásiporyn úshin zııan zattardyń shyǵaryndylaryn tómendetý tıimdiligi barlyq tehnıkalyq yqtımal jaǵdaılarda tikeleı qural-saımandyq ólshemder derekteri boıynsha anyqtalatyn kózderde shyǵaryndylardy tómendetý boıynsha baǵalanady. Munyń ózinde shyǵaryndylardy tómendetýdiń jyldyq kólemin esepte osy óndiris úshin áreket etetin shyǵaryndylardy esepteý ádistemesine sáıkes oryndalady.
2. Lastaýshy zattar tógindileriniń normatıvterin esepteý
35. Jer ústi sý obektilerine, jergilikti jer bederine, súzgileý alańdaryna jáne sarqyndy sýlar jınaqtaýyshtaryna sarqyndy sýlarmen lastaýshy zattardyń shekti jol berilgen tógindileriniń (budan ári - ShJBT) normatıvteri sarqyndy sýlardyń árbir shyǵarylýy úshin esepteledi. Jalpy kásiporyn úshin ShJBT normatıvteri osy kásiporynnyń qoldanystaǵy, jobalanatyn jáne rekonstrýksııalanatyn jeke lastaýshy kózderi úshin ShJBT mánderiniń jıyntyǵy boıynsha belgileıdi.
36. Qalalyq káriz jelilerine burylatyn óndiristik jáne sharýashylyq-turmystyq sarqyndy sýlar úshin ShJBT normatıvteri belgilenbeıdi.
37. Tek jylýlyq lastanýy bar normatıvtik (shartty) taza sarqyndy sýlardy sý obektilerine tógý kezinde lastaýshy zattardyń ShJBT normatıvteri belgilenbeıdi.
Normatıvtik (shartty) taza sarqyndy sýlar degenimiz – qosalqy operasııalar men úderisterde tehnologııalyq apparatýra men qýattyq agregattardy salqyndatqannan túziletin, lastanbaǵan, biraq joǵary temperatýrasy bar sýlar.
Bul rette tógiletin sýlar quramynyń sý obektisiniń sý burý aýdanyndaǵy (bir sý obektisinde sýdy paıdalaný shartymen) sý quramyna sáıkestigi bóliginde baqylaý júrgizý qajet.
38. Jabdyqty salqyndatýdyń tehnologııaldyq sulbasynda maı júıeleri bolǵan kezde munaı ónimderi úshin ShJBT normatıvteri belgilenedi.
39. Shyǵarymdar tizbesi men olardyń sıpattamalary jobalanatyn obektiler úshin jobalaý aqparaty negizinde, qoldanystaǵy obektiler úshin – synamalardy irikteýdi júrgizýmen jáne analıtıkalyq zertteýlermen súıemeldenetin shyǵarymdardy túgendeý negizinde anyqtalady.
40. Sarqyndy sýlardyń shyǵarymdaryn túgendeý nátıjeleri osy Ádistemeniń 6 qosymshasyna saı nysan boıynsha beriledi.
Sarqyndy sýlardy tazalaý boıynsha ımarattar bolǵan kezde tazalaý ımarattarynyń tıimdiligi Ádistemeniń 7 qosymshasyna saı nysan boıynsha beriledi.
41. ShJBT shamalary sarqyndy sýlardyń bir saǵattaǵy eń joǵary shyǵynynyń q (m3/saǵ) tógýge jol berilgen lastaýshy zattardyń shoǵyrlanýyna (SShJBT, g/m3) týyndysy retinde anyqtalady. Sarqyndy sýlar tógindileriniń sharttaryn esepteý kezinde bastapqysynda baqylaý bekitpesinda sýdyń normatıvtik sapasyn qamtamasyz etetin SShJBT máni aıqyndalady, sodan keıin ShJBT (g/saǵ) formýlaǵa sáıkes aıqyndalady:
ShJBT = q h SShJBT, g/saǵ, (6)
munda q - sarqyndy sýlardyń bir saǵattaǵy eń joǵary shyǵyny, m3/saǵ;
SShJBT - tógýge jol berilgen lastaýshy zattyń shoǵyrlanýy, g/m3.
Eń joǵary jol berilgen tógindilermen (g/s) qatar ár shyǵarym men jalpy alǵanda kásiporyn úshin jylmen tonnada jol berilgen tógindilerdiń jyldyq mánderi (lımıtteri) belgilenedi.
42. ShJBT kólemin anyqtaý úshin esepteý sharttary (bastapqy derekter) ótken úsh jyldyń derekteri nemese, eger olar keńeıtýdiń, qaıta jańǵyrtýdyń aldyn ala kelisilgen jobalary boıynsha shyn máninde belgili bolsa, perspektvıtik qolaılylyǵy azdaý mánder boıynsha tańdalady.
43. Normalanatyn zııandy zattardyń tizbesi «Emıssııalar normatıvteri belgilenetin lastaýshy zattar men qaldyq túrleriniń tizbesin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 30 maýsymdaǵy № 557 Qaýlysymen bekitilgen.
Ár sý paıdalanýshy úshin ShJBT normatıvterin esepteýge qosylatyn zattar tizbesi sharýashylyq sýbekttiń sýdy paıdalanýdyń arnaıy jaǵdaılaryna táýeldi bolyp, ShJBT normatıvterin esepteý boıynsha materıaldar quramynda bekitiledi.
44. Eger jumys isteıtin kásiporynnyń is júzindegi tógindileri eseptik ShJBT-dan kem bolsa, onda ShJBT retinde is júzindegi tógindiler qabyldanady.
45. Jobalanatyn kásiporyndardyń ShJBT shamalary jobalyq qujattamanyń quramynda aıkyndalady.
46. Sý obektilerine tógindiler normatıvteri baqylaý bekitpesinda sý sapasy normalaryn qamtamasyz etý maqsatynda ýaqyt birliginde sý obektisiniń atalmysh pýnktinde belgilengen tártippen tógýge eń joǵarǵy jol beriletin, sarqyndy sýlardaǵy zattardyń massasy dep túsiniletin jol berilgen tógindilerdiń eseptik mánderi bolyp tabylady.
47. Tógindiler normatıvteri ornatylǵan baqylaý bekitpesinde lastaýshy zattardyń ShJBSh artýyna jol bermeý jaǵdaılaryna súıene otyryp nemese sharýashylyq-aýyz sý, kommýnaldyq-turmystyq nemese baryq sharýashylyǵy maqsattar úshin ony maqsatty paıdalaný úshin eskere otyryp, sý obektisi ýchaskesinde belgilenedi.
48. Baqylaý bekitpesi tabıǵı sýlardy lastaý kózinen (sarqyndy sýlardy tógý, paıdaly qazbalardy óndirý oryndary, sý obektisinde jumystar júrgizý jáne t.b.) 500 metr qashyqtyqta ornatylady.
49. Sý obektilerine tógindilerdi normalaý maqsatynda shekti jol berilgen shoǵyrlanýlar retinde sý obektisiniń sý paıdalaný túrine sáıkes keletin shoǵyrlanýlar qabyldanady.
Sý obektisin nemese onyń ýchaskesin ártúrli maqsattarǵa bir ýaqytta paıdalanǵan jaǵdaıda sýdyń quramy men qasıetterine belgilengenderdiń ishindegi eń qatańy normalary qoıylady.
50. Eger sý obektisiniń aıalyq lastanýy qandaıda bir kórsetkishter boıynsha baqylaý bekitpesinde sýdyń normatıvtik sapasyn qamtamasyz etýge múmkindik bermese, onda osy kórsetkishter boıynsha ShJBT sý obektileri sýynyń quramy men qasıetterine qoıylatyn normatıvtik talaptardy sarqyndy sýlardyń ózine jatqyzýdy negizge ala otyryp belgilenedi.
Eger, sý obektisi sýmen qamtý jáne sýdy burýdyń obektisi birmezgilde bolyp tabylady, munyń ózinde g/s jáne t/jyl lastaýshy zattardyń naqty tógindisi massasyn esepteý kezinde sýdy paıdalaný nátıjesinde sý obektine kelip túsetin zattardyń sol ǵana sany eskeriledi (tógiletin sýda bolatyn lastaýshy zattardyń jalpy sany sol sý obektisinen alynǵan sýda bolatyn osy zattar sanyna azaıady).
Túgendeýde g/s jáne t/jyl joǵaryda kórsetilgen eseptik kólemderin negizdeý úshin tógindidegi shoǵyrlaný sııaqty, sorl sııaqty kezeńdilikpen anyqtalǵan normalanatyn zattardyń tolyq tizbesi boıynsha, sý bótegge barlyq normalanatyn zattardyń shoǵyrlanýy boıynsha derekterdi kórsetý qajet.
51. Baqylanatyn qospalardyń aıalyq shoǵyrlanýynyń kezeńdik (bir jolǵy) ósýi jaǵdaıynda, aıanyń osy ózgerýimen týyndaǵan ShJBT artýy ShJBT normatıvteriniń buzylýy bolyp tabylady.
52. Eger sý obektisiniń aıalyq lastanýy tabıǵı sebeptermen negizdelgen bolsa, onda ShJBT sýdyń qalyptasqan aıalyq sapasynyń baqylaý tarmaǵynda saqtaý shartaryna súıene otyryp, belgilenedi.
53. Eger qoldanystaǵy kásiporynmen sarqyndy sýlardyń tógindisi ShJBT normatıvteriniń artýymen júzege asyrylatyn bolsa, obektıvti sıpattaǵy sebepter boıynsha ShJBT mánderine qazirgi tańda qol jetkizý múmkin bolmaı otyr, baqylaý bekitpesinde ShJBShý saqtalýyn qamtamasyz etetin mánderge deıin lastaýshy zattardyń tógindileriniń kezeń-kezeńmen tómendeýi qarastyrylady.
Bul úshin ShJBT aqyrǵy normasynyń mánimen qatar ShJBT normalaý kezinde tóginliderdiń tizbekti azaıtylýyn qamtamasyz etetin ShJBT qol jetkizý boıynsha is-sharalardy iske asyrý kezeńinde lastaýshy zattardyń shyǵaryndysyn shekteıtin emıssııalardyń jyl saıynǵy (normalaýdyń ár jylyna) normatıvtik kólemderi – tógindiler lımıtteri (g/s, t/jyl), anyqtalady.
SShJBT retinde emıssııalardyń normatıvtik kólemderin – tógindiler lımıtterin esepteý úshin sarqyndy sýlardy tazalaýdyń iske asyrylatyn tehnologııasyn paıdalanǵan kezde qol jetkiziletin shoǵyrlaný padalanylady, g/m3.
54. Belgilengen merzimde ShJBT jetkizýdi negizdeý úshin kásiporyn lastaýshy zattardyń tógindilerin tómendetý boıynsha is-sharalar josparyn ázirleý tıis. Jospar usynylǵan is-sharalardy oryndaý boıynsha kásiporynnyń ekonomıkalyq múmkindiginiń rastamasynan turý tıis.
Kórsetilgen is-sharalar men olardy iske asyrý merzimderi qarjylyq, materıaldyq-tehnıkalyq resýrstarmen, jobalyq materıaldarmen, merdigerlik qurylys-montajdaý uıymdarynyń qajetti múmkindikterimen qamtamasyz etilý tıis. Kásiporyn ShJBT jobasynda ShJBT normatıvterine qol jetkizý boıynsha is-sharalar josparyna tıisti negizdemeni berý tıis.
Normalanatyn kezeńniń ár jylyna emıssııalardyń normatıvtik kólemderi – tógindiler lımıtteri kásiporynda belgilengen tabıǵatty qorǵaý jabdyǵyn neǵurlym tolyq jáne tıimdi paıdalanýǵa, óndiris tehnologııasyn saqtaýǵa, ShJBT qol jetkizý boıynsha is-sharalar josparyna sáıkes lastaýshy zattardyń tógindisin tómendetýge sáıkes kelý tıis.
55. Normalaý jyldary boıynsha kásiporyn boıynsha lastaýshy zattardyń tógindileriniń normatıvteri osy Ádistemeniń 8 qosymshasyna saı nysan boıynsha keltiriledi.
56. Tabıǵı, qalypty aıaǵa (alıýmınıı, mys, selen, tellýr, ftor ıondary jáne basqalar) ósimder normalanatyn zattar úshin ShJBT osy tabıǵı, qalypty aıalarǵa jol berilgen ósimderdi eskere otyryp belgilenýi tıis.
57. Tabıǵı sýlardyń mıneraldanýy joǵary aýdandarda ornalasqan kásiporyndar úshin ShJBT esepteý kezinde 1500 g/m3 shamasyn jer ústi sýlarynyń shekti mıneraldaný deńgeıi retinde qabyldaýǵa jol beriledi. Teńiz sýlary úshin mıneraldaný boıynsha ShJBT belgilenbeıdi.
58. Sý obektisiniń gıdrologııalyq rejımi men sýdyń aıalyq quramy boıynsha derekterdi sý paıdalanýshylar sý obektisinde baqylaý bolǵan jaǵdaıda «Qazgıdromet» Respýblıkalyq memlekettik kásiporynnyń jergilikti organdarynan suratady.
Kazgıdromet baqylaýy bolmaǵan kezde sýdy paıdalanýshynyń, ǵylymı-zertteý jáne jobalaý uıymdary men baqylaý organdarynyń baqylaýlarynyń derekteri paıdalanyla alady.
59. Jergilikti jer bederine nemese súzgileý alańdaryna sarqyndy sýlarmen burylatyn zattardyń ShJBT esepteýleri kezinde osy zattyń shekti jol beriletin shoǵyrlanýy (SShJBT) súzilgen sýlardyń jer asty sýlarynyń aǵynynda aralasýdy (n) eskere otyryp sý aǵý jıeginde lastaýshy zattyń aıalyq shoǵyrlanýyn (Sa) aspaıtyndaı etip alynady:
SShJBT = n h Sa, (7)
munda n - súzilgen sýlardyń jer asty sýlarymen aralasý eseliligi;
Sa - lastaýshy zattyń sýaǵý jıeginiń aıalyq shoǵyrlanýy.
Jaıylý kúmbeziniń syrtynda ornalasqan baqylaý uńǵymalary boıynsha anyqtalady. Aıalyq shoǵyrlanýlar týraly derekter bolmaǵan jaǵdaıda aıalyq retinde mádenı-turmystyq paıdalaný sý obektileri úshin shekti jol berilgen shoǵyrlanýlary qabyldanady (sý paıdalanýdyń II sanaty – turǵyndardyń demalysy úshin, sondaı-aq eldi mekender shegindegi sý qoımalary) Sf = ShJBShÝk.b.
Aralastyrý eseligi kelesi formýla boıynsha anyqtalady:
bunda Vf – súzilgen sý shyǵynyn esepteý kólemi,
Vf = Vjyl + VA – VI, m3/jyl, (9)
bunda Vjyl – súzý alańyna aparylatyn sarqyndy sýlar kólemi, m3/jyl;
VA – súzý alańyna túsetin ortasha jyldyń atmosferalyq shógindilerdiń sany, m3/jyl;
VI – osy bette býlanatyn ylǵal kólemi danatyn, m3/jyl;
L – súziletin sarqyndy sýlardyń jerasty sýlarmen aralasý kezinde sý aǵý jıeginiń qýatyn esepteýdiń ólshemsiz koeffısıenti;
m – sý aǵý jıeginiń qýaty, m;
r – sý aǵý jynystarynyń keýektiligi, ólshemsiz koeffısıenti;
S – súzý alańy aýdany, m2;
T – sońynda súzý alańyndaǵy jerasty sýlarynda lastaýshy zattardyń shoǵyrlanýy shekti jol berilgen mánnen aspaý tıis eseptik ýaqyty, jyly,
T = te + 5, (10)
bunda te – jergilikti relefte tógindiniń jobalyq (atap ótiletin) merzimi;
H – bir jolǵa jerasty sýlarmen ótetin jol uzyndyǵy,
H = 365 ∙ K ∙ Ie, (11)
bunda K – súzý koeffısıenti, m/táýlik;
Ie – jerasty sýlardyń tabıǵı aǵyny eńisiniń gradıenti, ólshemsiz kólem.
Jaıylý kúmbeziniń radıýsy myna formýla boıynsha anyqtalady:
m (12)
munda R - jaıylý kúmbeziniń radıýsy, m;
K - súzilý koeffısıenti, m/táý;
N - topyraq sýlarynyń súzgileý alańdarynyń túbinen ornalasýynyń bastapqy tereńdigi, m;
h - súzgileý alańdaryndaǵy sýdyń tereńdigi, m;
m – sý aǵý jıeginiń qýaty, m;
R - súzgileý alańynyń perımetri, m;
G - súzgileý alańdaryna túsetin sarqyndy sýlardyń shyǵyny, m3/táý.
60. Jınaqtaýyshtarǵa sarqyndy sýlardy tógý kezindegi lastaýshy zattardyń jol beriletin shoǵyrlanýlarynyń esebi myna formýla boıynsha esepteledi:
SShJBT = Sa + (SShJBSh – Sa) h Ka, (13)
munda SShJBT - jınaqtaýyshta (baqylaý bekitpesinde) sýdyń normatıvtik sapasyn qamtamasyz etetin, sarqyndy sýlardaǵy lastaýshy zattyń eseppen anyqtalǵan shoǵyrlanýy, mg/l;
Sa - lastaýshy zattyń jınaqtaýyshtaǵy (baqylaý bekitpesindaǵy) aıalyq shoǵyrlanýy, mg/l;
SShJBSh - lastaýshy zattyń sarqyndy sýlarynyń aqyrǵy sýqabyldaǵyshynyń sýyndaǵy shekti jol berilgen shoǵyrlanýy, mg/l;
Ka - jınaqtaýyshtyń assımılıasııalyq, býlaný, súzgileý qasıetterin jıyntyqty eskeretin koeffısıent.
Ka koeffısıenti myna formýla boıynsha anyqtalady:
(14)
munda qj - sý toǵandarynyń ishki úderisterine qatysatyn, jınaqtaýysh sýynyń úlesti kólemi, m3/jyl;
qb - jınaqtaýyshtyń betinen býlanatyn sýdyń úlesti kólemi, m3/jyl;
qc - jınaqtaýyshtan súziletin sarqyndy sýlardyń kólemi, m3 /jyl;
qp - paıdalanylatyn sýdyń kólemi (eger mundaı kólemder bolsa), m3/jyl;
qcap - jınaqtaýyshqa burylatyn sarqyndy sýlardyń shyǵyny, m3 /jyl.
qj,qb jáne qc mánderi myna formýlalar boıynsha tabylady:
qn = Q / te, (15)
qı = Qu/ te, (16)
(17)
munda Q - ShJBT esepteý kezindegi SS jınaqtaýyshynyń naqty kólemi, m3:
tp - jınaqtaýyshty naqty paıdalaný ýaqyty, jyldar;
Qb - jınaqtaýyshtyń býlandyrý qabileti, m3;
k - jınaqtaýysh arnasynyń súzgileý koeffısıenti, m/táý;
m – sý aǵý jıeginiń qalyńdyǵy, m;
N - jınaqtaýyshtaǵy sarqyndy sýlar baǵanasynyń bıiktigi, m;
R - jınaqtaýysh ortasynan sý aǵý jıeginiń qalyńdyǵynyń qorektený sulbasyna deıingi qashyqtyq, m;
Rk - jınaqtaýyshtyń radıýsy, m;;
365 - bir jyldaǵy táýliktiń sany (táýlikterdi jylǵa aýdarý).
61. Jınaqtaýysh sarqyndarynyń bir bóligin ózenderge nemese sýarýǵa burǵan jaǵdaıda SShJBSh retinde sáıkesinshe balyq sharýashylyǵy sý paıdalanýdyń shekti jol berilgen shoǵyrlanýlary (ShJBShbal) jáne sýarý sýy sapasynyń normalary (ShJBShsýǵarý) alynady.
62. Eger sarqyndy sýlardyń aqyrǵy sý qabyldaǵyshy retinde jabyq tıpti jınaqtaýysh bolǵan jaǵdaıda, ıaǵnı sýarýǵa arnalǵan ashyq sý alý bolmaǵanda nemese jınaqtaýysh sarqyndarynyń bir bóliginiń tógindilerin ózenderge nemese basqa tabıǵat obektilerine tastaý júzege asyrylmaǵanda, jol beriletin shoǵyrlanýdyń esebi myna formýla boıynsha júrgiziledi:
SShJBT = Snaqty (18)
munda Snaqty - tazartý qurylǵylarynan keıingi lastaýshy zattardyń naqty tógindisi, mg/l.
Jınaqtaýysh mundaı jaǵdaıda sarqyndy sýlardyń jınaqtaýysh-býlandyrǵyshy retinde paıdalanylady.
63. Jer ústi sý obektilerine sarqyndy sýlardy tógý kezinde lastaýshy zattardyń jol berilgen shoǵyrlanýlarynyń esebi myna formýla boıynsha sheshiledi:
SShJBT= n h (Sshjbsh - Sa) + Sa, (19)
munda Sshjbsh - lastaýshy zattyń sý obektisi sýyndaǵy shekti jol berilgen shoǵyrlanýy, g/m3;
Sa - lastaýshy zattyń sarqyndy sýlar shyǵarýynan 0,5 km joǵary sý aǵysyndaǵy aıalyq shoǵyrlanýy, g/m3;
n - sarqyndy sýlardyń sý aǵysyndaǵy aralasý eseliligi, kelesi formýlamen anyqtalady:
n = (g + γ Q) / g, (20)
munda g - sarqyndy sýlardyń shyǵyny, m3/s;
Q - sý aǵysyndaǵy sýdyń eseptik shyǵyny, m3/s;
- ózen shyǵynynyń qandaı bóliginiń esepti ózen bekitpesindegi eń lastanǵan aǵystyń sarqyndy sýlarymen aralasýyn kórsetetin, aralasý koeffısıenti. Iri sý aǵystary úshin shamamen γ=0,6, ortashalary úshin γ=0,8, kishileri úshin γ=1,0.
64. Konservatıvtik emes zattar úshin SShJBT anyqtaý úshin eseptik formýla kelesi túrde bolady:
SPDS = n · (SPDK · ekt – Sf) + Sf, (21)
bunda e = 2,72 – natýraldy logarıfmniń negizdemesi;
k – konservatıvtik emes koeffısıent VNIIVO derekteri jáne «Eldi mekender men ónerkásiptik kásiporyndardyń kárizi» jobalaýshynyń anyqtamalyǵy boıynsha qabyldanady;
t – sarqyndy sýlardy shyǵarý ornynan baqylaý bekitpesine deıin jetý ýaqyty, táýlik.
65. Salyndy zattardyń jol berilgen shoǵyrlanýynyń esebi myna formýla boıynsha júrgiziledi:
SShJBT=A(1+γ Q/g)+Sa, (22)
munda A = 0,75 kommýnaldyq turmystyq sý paıdalaný sý aǵysy úshin jáne ekinshi sanattaǵy balyq sharýashylyǵy sý aǵystary úshin, A = 0,25 joǵary jáne birinshi sanattaǵy balyq sharýashylyǵy sý aǵystary úshin, sondaı-aq olardy sharýashylyq-aýyz sý maqsattarda paıdalanǵan jaǵdaıda.
66. Tógindiler normatıvteri belgilengen tabıǵatty paıdalanýshylar óz tehnıkalyq jáne qarjylyq múmkindikterin eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń ekologııalyq zańnamasynyń saqtalýyn qadaǵalaý úshin qajet mınımaldy kólemde ázirlengen baǵdarlama negizinde jol berilgen tógindilerdiń óndiristik ekologııalyq baqylanýyn júrgiziledi.
Jol berilgen tógindiler normatıvterin saqtaýdy baqylaý tógindiden 500 m joǵary jáne tómen ornalasqan sarqyndy sýlardyń shyǵarymdary men baqylaý bekitpelerinde júzege asyrylady.
67. ShJBT normatıvteri qaıta qarastyrylady:
qoldanys merzimi bitken soń bes jylda keminde bir ret;
2) kásiporynnyń jabdyǵyn paıdalanýdyń tehnıkalyq jaǵdaılary ózgergen kezde.
68. Qoldanys merzimi bitkenge deıin ShJBT normatıvterin qaıta qarastyrý (túzetý) kezinde jańa normatıvterdi belgileýdiń áreketteri ShJBT qoldanystaǵy normatıvterin anyqtaǵan kezde ótkizilgen túgendeý nátıjelerine negizdele alady.
Qoldanys merzimi bitkenge deıin qaıta qarastyrý (túzetý) kezinde ShJBT memlekettik ekologııalyq saraptamany ótkizý merzimi Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekologııalyq kodeksine saı qaıtara ekologııalyq saraptamany ótkizý merzimine sáıkes kelý tıis.
3. Qaldyqtardy ornalastyr
