Elbasy Strategııasy – jarqyn bolashaqqa jol

Nursultan Nazarbaevtyń bas­shylyǵymen Qazaqstan saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq re­for­malardy júzege asyra bil­di. Qabyldanǵan sharalar aı­qyn nátıjeler berdi jáne azamat­tardyń ál-aýqatyn arttyrdy.

Qazaqstan birqatar baǵdarlama qabyldady. Onyń ishinde, 2050 jylǵa qaraı Qazaqstannyń álem­degi básekege qabiletti 30 el­diń qataryna qosylýyn qamtamasyz etýdiń naqty sharalary kór­setilgen «Qazaqstan – 2050» strategııasyn erekshe atap ót­ken jón. Búgingi tańda Qazaq­stan – 350 mıllıard dollardan as­tam tikeleı sheteldik ınvestı­sııa keletin saýda úshin eń qo­laı­ly elderdiń biri. Daǵdarys jaǵ­da­ıynda mańyzdy áleýmettik-eko­no­mıkalyq máselelerdi sheshýge múmkindik beretin Ulttyq qorda úlken qarjy resýrstaryn jınaı aldy.

Qysqa merzim ishinde Qazaqstan zamanaýı damyǵan memleketke aınaldy, álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna endi. Qazirgi ýaqytta el halqy 19 mıllıon adam boldy, al ómir súrý uzaqtyǵy 72,5 jasqa jetti. IJО́ deńgeıi jan basyna shaqqanda 11,2 myń dollardy qurady.

Saýattylyq deńgeıi 99,8 pa­ıyzǵa jetti. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Dúnıejúzilik banktiń «Bız­nesti júrgizý» ındeksi bo­ıyn­­sha 190 eldiń ishinde 25-shi oryn­da, al adamı damý ındeksi bo­­ıyn­sha 58-orynda.

Etnosaralyq jáne dinaralyq qatynastardy, toleranttylyq pen kelisimdi úılestirý – osy­nyń bári Qazaqstannyń ishki saıa­satynyń negizi jáne basty baǵyttarynyń biri. 1992 jyly N.Na­zar­baevtyń bastamasymen Qazaq­stan halqy Assambleıasy quryl­dy, onyń negizgi maqsaty – aza­matt­ardyń ultyna, tiline, dinine ne­mese áleýmettik toptarǵa múshe­ligine qaramastan, quqyǵy men bostandynyń teńdigin qamtamasyz etý.

N.Nazarbaev ishki áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy sátti júzege asyrý úshin qolaıly ha­lyqaralyq jaǵdaılardy tý­ǵyzýǵa erekshe mán berdi. Qazaq­stan teńdestirilgen kópvek­tor­ly saıasat júrgizedi, onyń máni barlyq eldermen ózara tıim­di yntymaqtastyqty ornatý jáne damytý bolyp sanalady. Mun­daı saıasat Reseımen, Qy­taı­men, AQSh-pen, EO-men, Islam álemi­niń elderimen strategııalyq jáne keńeıtilgen seriktestik ornatýǵa jáne álemniń barlyq elimen dos­tyq qatynastar ornatýǵa kómektesti.

Qazaqstan ıadrolyq qarýsyz­daný jáne taratpaý salasynda kóshbasshy boldy. Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq polıgony jabyldy. Qazaqstan Keńes Odaǵynan mura bolǵan álemdegi tórtinshi úlken ıadrolyq áleýetten óz erkimen bas tartty. Qazaqstan men onyń kórshileri ıadrolyq qarýdan azat bolǵan Ortalyq Azııa aımaǵyn qurdy.

Qazaqstan álemde jáne aımaq­taǵy beıbitshilik pen qaýip­sizdik­ti nyǵaıtýǵa belsendi túrde úles qosýda. Atap aıtqanda, Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymyn, Islam yntymaq­tastyq uıymy men Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn basqardy.

Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy memleket retinde BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes múshesi retinde saılandy. «Astana prosesi» Sırııadaǵy jaǵdaıdy qa­lyp­tastyrýǵa yqpalyn tıgizdi. Bú­gingi tańda Sırııa úkimeti men Sırııanyń qarýly oppozısııa­sy arasyndaǵy kelissózder prosesinde mańyzdy kedergilerdi eń­serýge kómektesken onnan astam raýnd ótkizildi.

Prezıdenttiń Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sez­derin ótkizý týraly bastamasy arqyly dinaralyq únqatysýdy ilgeriletý – Qazaqstannyń adam quqyqtary men bostandyqtaryn nyǵaıtýǵa umtylysynyń aıǵaǵy.

Qazaqstannyń jańa zamanaýı astanasyn qurý ıdeıasy Nur­sultan Nazarbaevqa tıesili. Ol bul bastamany 1994 jyldyń 6 shildesinde qabyldady jáne Qazaqstan Parlamenti elordany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý ıdeıa­syn qoldady.

Nursultan Nazarbaev táýel­siz eldiń naǵyz beınesine, Qazaq­­stan azamattarynyń maq­­ta­nyshyna aınalǵan jańa asta­­nanyń qurylysy men damýyna aı­tarlyqtaı úles qosty. Par­lament­tiń bastamasy men sheshimi boıynsha, halyqtyń qoldaýymen 2019 jyly eldiń jańa astanasy onyń negizin qalaýshynyń qurmetine Nur-Sultan ataldy.

Nur-Sultan Eýrazııa qurly­ǵynyń ortalyǵynda sátti orna­lasqandyqtan, ony ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi kólik, kommýnı­kasııa jáne logıstıkalyq or­talyq jáne Eýropa men Azııa arasyndaǵy tabıǵı kópir retinde qarastyrýǵa bolady.

Nur-Sultannyń sáýlet tujy­rymdamasy N.Nazarbaevtyń ıdeıa­syna negizdeldi. Qalanyń ere­k­­­she eý­razııalyq stıli – Shyǵys pen Batys­tyń mádenı dás­túr­­lerin úıle­­simdi túrde úı­les­tirilýi. Áı­g­i­li japon sáý­let­shisi Kısho Ký­­ro­kava – elor­da bas jospary­nyń avtory.

Belgili brıtandyq sáýletshi Norman Foster qaladaǵy kóptegen ǵımarattardy jobalaǵan. 1999 jyly Nur-Sultan IýNESKO-nyń Álem qalasy ataǵyna ıe boldy.

Búgingi tańda Nur-Sultan – kóp­tegen halyqaralyq forým­dar­dyń, kongresterdiń jáne basqa is-sharalardyń ótetin ortalyǵy. Qalada Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi, Asta­na ekonomıkalyq forýmy jáne basqa da forýmdar únemi ótkizi­lip turady. 2010 jyldyń jeltoq­sanynda Qazaqstannyń astanasynda Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń ta­rıhı sammıti ótti, keıin Shan­haı yntymaqtastyq uıymy men Islam yntymaqtastyq uıymynyń mereıtoılyq sammıtteri ótkizil­di. 2011 jyly 7-shi qysqy Azııa oıyndarynyń qatysýshylary men qonaqtary qarsy alyndy. 2017 jyly Astanada halyq­ara­lyq mamandandyrylǵan EKSPO-2017 kórmesin, al 2018 jyly IYU ǵylym jáne tehnologııalar sammıti ótti.

Táýelsiz Qazaqstannyń kóp­tegen salalardaǵy jetistigi – Qa­zaq­­stannyń Tuńǵysh Prezı­denti­niń qajyrly eńbegi men kúshti saıası erik-jigeriniń nátıjesi.

2019 jyly naýryzda Nursul­tan Nazarbaev 30 jyl Qazaqstan Pre­zıdenti bolǵannan keıin óz er­kimen otstavkaǵa ketti. Ol ózi­niń bolashaq mindetin elde bolyp jatqan qaıta qurý­dy jal­ǵastyratyn jańa kóshbas­shylar urpaǵynyń kelýin qamtama­syz etýden kóretinin málimdedi. Mem­­leket basshysynyń bul mańyzdy sheshimi onyń saıasatker retindegi ulylyǵyn kórsetti. Joǵa­ry deńgeıdegi oıshyl Qazaq­stannyń bolashaǵyna shynaıy alańdaýshylyǵyn baıqatty.

Nursultan Nazarbaev eldiń Elbasysy, ıaǵnı ult kóshbasshysy bolyp qala beredi. Sonymen qatar ol Qaýipsizdik Keńesiniń Tóraǵasy, Nur Otan partııasynyń, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy jáne Konstıtýsııalyq Keńestiń múshesi bolyp tabylady. Strategııalyq sheshimderdi ázir­leý men qabyldaýda Elbasynyń bedeldi pikiri erekshe mańyzǵa ıe.

2019 jylǵy 9 maýsymda Qazaq­stan Respýblıkasy Prezı­dentiniń kezekten tys saılaýy ótip, 12 maýsymda Qasym-Jo­mart Toqaev Prezıdent laýazy­my­na saılandy. Qazaqstanda bı­lik tynysh, janjalsyz túrde berildi, bul ishki turaqtylyq pen Qazaqstannyń halyqaralyq bede­lin nyǵaıtýdyń qýatty faktory bolyp sanalady.

Qazaqstannyń jańa Prezı­denti Qasym-Jomart Toqaev óziniń kirispe sózinde Qazaq­stan­nyń ishki jáne syrt­qy saıa­satyndaǵy barlyq basymdyq pen maqsattarǵa odan ári qol­daý kórsetiletinin jáne iske asyry­latynyn málim­dedi. Qazaq­stan barlyq elder­men dostyq qa­rym-qatynas­tardy senimdilik, ashyqtyq, boljamdylyq jáne ózara múddeler qaǵıdattaryna negizdelýin jalǵastyrady.

The Ethiopian Herald gazeti,

21 maýsym, 2020 jyl