Bar jaqsymyz – balalarǵa

Bul olqylyqqa jol bermeı, eńbektegen bala men eńkeıgen qarttyń rýhanı qajettiligin ótep otyrǵan ónerdiń alǵashqy mektebi – qýyrshaq teatry. Ertegiler álemine qushtar, izgilikke senetin kez kelgen jan qýyrshaq teatryna asyǵatyny sózsiz. Teatrǵa kelgen ár kórermen qoıylymnan izdegen jan tynyshtyǵyn taýyp, erekshe kúıge bólenedi.

Almaty qalasynyń Mádenıet basqarmasyna qarasty Memlekettik qýyrshaq teatry sońǵy bes jylda jazǵy demalyssyz jumys istep, kórermenine qyzyqty qoıylymdar legin usynýda. Qala turǵyndarynyń da suranysy joǵary. Sebebi bala sanasyna ádebı shyǵarmany sahnanyń tili arqyly sıqyrlap, san túrli formada jetkizetindigi ózge óner ordalaryna uqsamaıdy. Qýyrshaq teatrynyń álemi ǵajaıypqa toly ekendigi de sodan. Saýsaýqqa kıetin qýyrshaqtan bastap, qolǵap, marıonetka, sýyrmaly (trosty), planshetti, boıly, kóleńkeli qýyrshaqtar qubylyp óner kórsetkende, kóńilińiz kóterilip, sıqyrly orta ózine baýrap alady.

Mádenı mekendegi qýyrshaq qoıy­lymdary – ártúrli jastaǵy ba­lalar­dan bólek eresekterdiń ózine umytylmas áser qaldyrady. Seksen alty jyldyq tarıhy bar respýblıkanyń tuńǵysh qýyr­shaq teatrynda tárbıelik mánge ıe, kórermenniń oıyn damy­ta­tyn qo­ıy­lymdar qatary kóp. Qýyr­shaq ke­ıipkerler arqyly balanyń jan dúnıesine jarqyn emo­sıonaldy sezim­derdi syılaı oty­ryp, bal­dyr­ǵandarǵa dostyq, jaýap­ker­­shilik, meıirimdilik, batyldyq, eńbekqorlyq syndy adamı qasıetterdi dáripteıdi. Oılaý kókjıegin damytyp, aınalasymen tez til tabysýǵa ıtermelep, sózdik qoryn baıytady. Sahnada bolyp jatqan oqıǵa arqyly kóptegen suraqtarǵa jaýap taýyp, ishki qaqty­ǵys­tardy sheshýge kómektesedi.

Ár teatrdyń ózindik ereksheligi, qupııa syrlary bar. О́zge teatr­lar­da sahnalanatyn qoıylymdy bekit­kennen keıin rejısser birden ju­mys­qa kirisedi. Al munda birinshi kezekte qýyrshaq keıipkerlerdiń beıneleri jasalynady. Akterler qoıylym barysynda jansyz qýyrshaqqa jan bitiredi. Qýyrshaqtar arqyly búkil adamzatqa ortaq dúnıeniń barlyǵyn aıtýǵa bolady. Keıipkerdiń qımyl qozǵalysyn úılestirip, ózindik daýysyn tabý arqyly kishkentaı kórermenderdi baý­rap alý ońaı emes. Paıda bolǵannan bastap, qaraǵan kóz­di qyzyqtyratyn ádemi óner tú­riniń qıyndyǵy da jeterlik. Bul tusta tehnıkalyq ujym men shyǵar­ma­shylyq trýppanyń úzdiksiz eńbegin atap ótkenimiz jón.

Qoǵamdaǵy ahýalǵa baılanysty óner ordasy 2020 jyldyń naýryz aıynan beri kórermenmen qol úzbeý maqsatynda dástúrli qoıylymdardyń kórsetiliminen tys resmı áleýmettik paraqshalarynda onlaın jumysty qatar alyp júr. Teatrdyń YouTube kanalynda repertýardaǵy jıyrma toǵyz spektakldiń onlaın kór­setilimi uıymdastyrylyp, kásibı teatr­tanýshy mamandardyń teatr repertýaryndaǵy spektaklderge saraptamalyq taldaýyn kórsetetin «Teatrtanýshy taldaýy», teatr rejıs­seri, ártisteri, sýretshi-býtafor, teatr dırektorlaryn óner súıer qaýymmen jaqynyraq baılanys quryp, shyǵarmashylyǵymen keńinen tanystyrý maqsatynda «Tikeleı efır» aıdary arqyly alpys bes onlaın suhbat júrgizilindi. Sondaı-aq teatr ártisteriniń qatysýymen: «Balalarǵa bazarlyq», «Qaıyrly tún» aıdarlary arqyly qazaq jáne álem ertegileriniń oqylymy; qýyr­shaq júrgizýden sheberlik saǵaty kórsetilgen «Qupııaǵa toly qýyrshaqtar»; balalarǵa arnalǵan oıyn-saýyq tásilderin usynatyn «Oınaıyq ta, kúleıik»; balany úıde damytýdyń túrli tásilderi men ádisterin usynatyn «Úıren de, jıren»; Abaı Qunanbaevtyń óleńderi men qarasózderin oqı otyryp, máni men maǵynasyn kórermenge tereńirek nasıhattaý maqsatynda «Jaýhar jyrlar jańǵyryǵy»; jas dramatýrgterdiń balalarǵa arnalyp jazylǵan shyǵarmalaryn taldaıtyn «Pesa oqylymy»; seksen alty jyldyq tarıhy bar teatr tynysynan syr shertetin «Tarıhqa aınalǵan taǵdyrlar»; qýyrshaq teatryn saǵynǵan kishkentaı kórermenderdiń sálemdeme beınejazbasy joldanǵan «Qýyrshaqty saǵynǵan qulynshaq»; álemdik, otandyq ádebıetterdiń úzdik shyǵarmalarynan úzindi oqı­tyn «Asyl qazyna aıasynda»; teatr qyz­metkerleriniń qatysýymen «О́leń, men seni súıip ótem» poezııa oqylymy jáne teatrdaǵy minez-qulyq erejeleri, mádenıet jáne etıka zańdylyqtaryn baıandaıtyn «Kórermenge keńes» aqparattyq-tanymdyq aıdarlary usy­nyldy. Aǵymdaǵy jyldyń qańtar aıynda «Halyqaralyq teatr synshylary birlestigi» 2020 jyl boıynsha elimizdegi alpysqa jýyq teatrlardyń atqarǵan eńbekterin saraptaı kelip, onlaın formatta «Synshylar júl­desin» tabystady. Atalǵan eńbek­tiń nátıjesinde qýyrshaq teatry «Onlaın formattaǵy eń úzdik teatr», «BAQ-pen úzdik jumys jasaǵan teatr» jáne «Úzdik balalarǵa arnalǵan qoıylym – «Úıshik» spektakli» nomınasııalary boıynsha úzdik dep tanyldy.

Teatr ujymy qýyrshaq ónerin, shyǵar­mashylyq tynysyn, repertýar­daǵy qoıylymdardy qoǵamǵa keńinen nasıhattaý maqsatynda jan-jaqty bel­sendi jumys isteýde. Respýb­lı­kanyń ózge óńirleriniń turǵyndary da habardar bolýy úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń bastamasymen uıymdastyrylǵan «Ulaǵatty urpaq» mádenı-bilim berý jobasynyń mektep baǵdarlamasyna saı̆ «Teatr óneri» bóliminde kásibı teatrtanýshylar, ártister teatr repertýaryndaǵy on eki úzdik qoıylym boı̆ynsha mektep oqýshylaryna onlaın dáris oqydy. Qyzyqty ári tanymdyq joba qazaq jáne orys tilderinde júrgizildi.

Sonymen qatar óner súıer búl­dir­­shinder men ata-analar teatr ujy­mynyń ónerin Almaty qalasynda or­nalasqan Alatau Creative Hub alańynan ta­mashalaı alady. Munda qýyrshaq júr­gizýden úıirme jumysy janda­nyp, teatr ártisteri kishkentaı balalarǵa qýyrshaqtarmen jumys isteýdiń alǵy­sharttaryn úıretip, sheberlik saǵat­taryn ótkizedi.

Sońǵy kezde jańashyldyǵymen kózge túsip, respýblıkalyq, halyq­a­ralyq teatr festıvalderinde top jaryp júrgen óner ordasy aǵym­daǵy jyldyń maýsym aıynda Tatarstan Respýblıkasy Qazan qalasynda ótken «Naýryz» XV Halyqaralyq túrki halyqtarynyń teatr festıvaline «Men bir jumbaq adammyn... Abaı» qoıylymymen onlaın formatta qa­ty­syp, dıplomant atandy. «Naýryz» festıvali – jyl saıyn jo­ǵarǵy dá­re­jede ótip otyratyn Re­seı­de­gi ult­tyq teatrlar arasyndaǵy eń aýqym­dy jalǵyz festıval. Dál osy aıda óner ordasy Reseı Federasııasy Sankt-Peterbýrg qalasynda ótken «KÝKART» XV Halyqaralyq qýyr­shaq jáne sıntetıkalyq teatrlar festıvaline de shaqyrtý alyp, «Romeo men Djýletta» spektaklimen oflaın formatta qatysyp, «Ýılıam Shekspır shyǵarmasynyń qazaq tilindegi erekshe oqylymy» nomınasııasymen marapattaldy. Jyldyń sońyna deıin tórt ­teatr festıvaline qatysýdy josparlap otyr.

Teatrdyń eńbegi elde ǵana emes, shetelde de baǵalanýda. 2021 jyldyń naýryz aıynda repertýardaǵy «Ana-Jer Ana» qoıylymy Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń ulttyq «ERGÝÝ» teatr júldesin ıelendi. Baıqaý aıasynda sheteldik teatr ujymdarynyń Sh.Aıtmatovtyń eń úzdik sheteldik ­­teatrlar sahnalaǵan spektaklderi ózara baq synady. Dúldúl teatrlar alamanynda top jarǵan Almaty qala­sy­nyń qýyrshaq teatry «Qyrǵyz avto­rynyń shyǵarmasyn eń úzdik sah­na­laǵan sheteldik teatr» nomınasııasy boıynsha jeńimpaz atandy.

Teatrdyń eresek kórermenderine ujym osy maýsymda Ý.Shekspırdiń «Mak­bet» shyǵarmasyn, búldir­shin­derge halyq ertegisi «Er Tóstikti», «Qasqyr men jeti laq», «Kúlshe qyz» ertegilerin sahnalap, bazarlyq usyn­dy. Qaı qoıylymdy alsaq ta, bas­ty maqsat – jas urpaq boıyna salt-dás­túr­di dáriptep, dosqa adal bolýdy, qaı­sarlyqqa baýlyp, adamgershilik qa­sıetter men eptilikti búldirshinder sa­nasyna sińirý.  

Qýyrshaq teatry – sheksiz
teatr. Qudiretke ıe óner túriniń damýy jáne onyń kórermenderiniń meılinshe kóp bolýy ultymyzǵa sanaly urpaq syılaıtyn alǵashqy mektepterdiń biri bolyp qala bermek.

Talǵat ESENALIEV,

Memlekettik qýyrshaq

teatrynyń dırektory