Koronavırýs pandemııasy bastalǵaly beri Ońtústik Koreıa sheteldik memleket basshylaryn qabyldaǵan emes. Qazaqstan Prezıdenti – indet jer-jahandy jaılaǵaly beri Seýlge at basyn burǵan alǵashqy memleket basshysy. Sondyqtan elimiz úshin de, Ońtústik Koreıa úshin de osy sapardyń mańyzy zor boldy.
Birinshiden, Qasym-Jomart Kemelulynyń sózimen aıtqanda, «arasy alshaq bolǵanymen, halyqtary taǵdyrlas» eki eldiń ekonomıkalyq baılanystarynyń tamyry tereńge ketken. Qazirgi tańda Qazaqstannyń ekonomıkasyna 6 mlrd dollardan astam koreılik ınvestısııa tartylǵan. Investısııa tartý kórsetkishi boıynsha Ońtústik Koreıa alǵashqy on el qataryna kiredi. Elimizde koreıalyqtar qarjy salǵan 550 kompanııa jumys isteıdi.
Solardyń arasynda Samsung, Hyundai, Lotte, Posko sekildi alpaýyt kompanııalar bar. Osy kompanııalardyń qatysýymen jalpy quny 2,5 mıllıard dollardan asatyn 24 iri joba júzege asyryldy. Ásirese koreıalyq SK Engineering & Construction kompanııasynyń qatysýymen júzege asyrylyp jatqan Úlken Almaty aınalma tasjolynyń (BAKAD) qurylysyn atap ótken jón. О́te jaqsy ınstıtýttyq baza qalyptasqan, úkimetaralyq komıssııa men iskerlik keńes jumys isteıdi.
2020 jyly Hyundai markaly kólikterdi qurastyratyn zaýyt qurylysy iske qosyldy. Sondaı-aq Lotte kompanııasy kondıterlik ónim shyǵaratyn «Rahat» fabrıkasyna kúrdeli jańǵyrtý júrgizdi.
Ekijaqty taýar aınalymy da indetke qaramastan, jaqsy nátıje kórsetip otyr. Máselen, 2020 jyly saýda-ekonomıkalyq baılanys 5,9 mıllıard dollardy qurady. Sonyń ishinde quny 4,9 mıllıard dollardyń taýary Koreı túbeginen elimizge kelse, eksport kólemi mıllıard dollarǵa teń.
Elimiz Ońtústik Koreıaǵa munaı, túrli metaldar, temir sekildi shıkizat eksporttaıdy. Al ımporttaıtyn taýarlar qatarynda kólikter, túrli qurylǵy bar. Osylaısha, Ońtústik Koreıa Qazaqstannyń saýda áriptesteri arasynda tórtinshi orynǵa shyqty.
Ekinshiden, Memleket basshysynyń Ońtústik Koreıaǵa sapary kezinde birqatar mańyzdy qujatqa qol qoıyldy. Atap aıtsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Koreıa Respýblıkasynyń Ishki ister jáne qaýipsizdik mınıstrligi arasyndaǵy arhıv isi salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým jasaldy.
Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men Koreıa Respýblıkasynyń Saýda, ındýstrııa jáne energetıka mınıstrligi arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
Budan bólek, Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi men Koreıa Respýblıkasynyń Qorshaǵan orta mınıstrligi arasyndaǵy sý resýrstaryn basqarý salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým jasaldy.
Sonymen qatar Qyzylorda oblysy ákimdigi men Koreıa Respýblıkasynyń Ardagerler men patrıottar jónindegi agenttigi arasyndaǵy ózara túsinistik týraly, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ men Koreıa halyqaralyq saýda qaýymdastyǵy (KITA) arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıyldy.
Sapar qorytyndysy boıynsha jalpy somasy 1,7 mıllıard dollardy quraıtyn 34 kelisim jasaldy. Koreı tehnologııasyn tartýǵa basymdyq beretin birlesken ınvestısııalyq jobalarda óndiristiń joǵary tıimdiligi men ekologııalyq tazalyǵyna basty mán berilmek.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev memlekettik sapar kezinde qol qoıylǵan qujattar qazaq-koreı yqpaldastyǵynyń aıasyn keńeıtip, qarym-qatynasymyzdy jańa beleske kóterýge septigin tıgizetinin erekshe atap ótti.
«Aldaǵy meje – osy kórsetkishti aıtarlyqtaı arttyrý. Búgin biz pandemııadan keıingi kezeńde shıkizattyq emes taýar aınalymyn ulǵaıtyp, ony ártaraptandyrýǵa kelistik. Sondaı-aq «Samal jel» baǵdarlamasyn jandandyrýǵa ýaǵdalastyq. Osy arqyly jańa ınvestısııa men joǵary tehnologııanyń elimizge kelýine qolaıly jaǵdaı jasaımyz. Biz túrli baǵyttaǵy aýqymdy jobalardy birlese júzege asyrýdyń múmkindikterin qarastyramyz. Bul rette, aýyr ónerkásip pen mashına jasaý, taý-ken jáne barlaý, balamaly energetıka salalarynyń bolashaǵy zor. Qazaqstanda ınnovasııalyq óndiristerge degen suranys joǵary. Ásirese kommýnıkasııa, aýyl sharýashylyǵy, medısına jáne farmasevtıka jobalaryna basa mán beremiz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Úshinshiden, koreıler men qazaqtar – taǵdyrlas halyqtar. Burynǵy Keńes Odaǵy tusynda koreılerdiń Qazaqstanǵa kúshtep qonys aýdarylǵany málim. Sol zamanda ózderin peıili darqan qazaq halqynyń baýyryna basqanyn koreıler áli kúnge rızashylyqpen áńgimeleıdi. Taǵdyrdyń talaı taýqymetin kórgen ata-babalarymyz qýǵynǵa ushyraǵan etnostyq koreılerdiń qaıǵy-qasiretin tereń túsindi.
Qazirgi tańda qazaqstandyq koreıler tatý-tátti ómir súrip, qazaqtarmen etene aralasyp, baýyrlasyp ketken. Memleketimizdiń damý jolynda ter tókken koreıler jeterlik. Máselen, bes dúrkin Olımpıada chempıony Nellı Kımniń el sporty úshin sińirgen eńbegi orasan. Mánerlep syrǵanaýshy marqum Denıs Ten Sochı Olımpıadasynyń qola júldegeri atanǵan. Jambyldyń jampozy Alekseı Nı talaı jyl aýyr atletıka quramasyn baptap, kók baıraqty kókte jelbiretýge mol úles qosty. Olardyń bári – Qazaqstandaǵy koreı dıasporasynyń ókilderi.
Osy sapar barysynda tarıhı-mádenı qatynasty nyǵaıtý maqsatynda óte mańyzdy qadamdar jasaldy. Sonyń biri – Seýlde Abaı Qunanbaıulyna arnap bıýst ornatylýy. Uly aqynnyń eskertkishi Ońtústik Koreıa astanasyndaǵy Kıber ýnıversıtetiniń aýmaǵynda ornalasýy da erekshe mán-maǵynaǵa ıe.
О́ıtkeni Abaı – uly aqyn ǵana emes, kemeńger oıshyl, áıgili aǵartýshy. Ol jurtty ǵylym ıgerýge, bilimdar bolýǵa úndedi. Jańashyldyq pen jasampazdyqty dáriptedi. Sondyqtan Abaı murasy – elimizge ǵana emes, barsha adamzatqa ortaq qundylyq. Endeshe, eskertkishtiń bilim ordasynyń aýmaǵyna qoıylýynyń, Prezıdentimiz aıtqandaı, sımvoldyq máni zor.
Sonymen qatar osy sapar barysynda táýelsizdik úshin kúresken general, Koreıanyń ulttyq batyry Hon Bom Donyń súıegi tarıhı otanyna jetkizildi. Hon Bom Do – Koreıanyń azattyǵy úshin kúresken biregeı tulǵa. Naǵyz batyr, shynaıy otansúıgish azamat. Talaı qyrǵyndy basynan ótkergen ol 1921 jyly Keńes Odaǵyna bas saýǵalap keledi.
Biraq Stalın 1937 jyly Hon Bom Do bastaǵan koreılerdi Ortalyq Azııaǵa, atap aıtqanda Qazaqstan men О́zbekstanǵa kúshtep qonys aýdarady. Osylaısha, general taǵdyrdyń jazýymen ómiriniń sońǵy jyldaryn qazaq jerinde ótkizdi. Sodan beri qansha jyl ótse de atajurtynda batyrdyń erligi umytylǵan joq. Ony bizdiń halqymyz da jaqsy biledi. Qyzylorda qalasynda Hon Bom Donyń qurmetine memorıal turǵyzylǵan. Osy oraıda, taǵdyrlas halyqtarymyzdyń tarıhı tulǵalaryna ózara qurmet kórsetilýi de yntymaqtastyǵymyzdyń kúsheıe túskeniniń aıǵaǵy bolsa kerek.
Tórtinshiden, Qazaqstanda Ońtústik Koreıa kompanııalaryn qyzyqtyratyn salalar jeterlik. Máselen, Koreıa Respýblıkasy sýtegi óndirisiniń edáýir úlesi arqyly jasyl energetıkany damytýdaǵy álemdik kóshbasshylardyń biri bolýǵa nıetti. Osyǵan baılanysty koreı halqy eldegi 3 qalany sýtegi energııasyna kóshirý josparyna daıyndalyp jatyr. Sondaı-aq Ońtústik Koreıa ekonomıkany sıfrlandyrý boıynsha álemdik kóshbasshy jáne 5G jelileri salasynda úzdik sanalady.
Bul rette Qazaqstanda da balamaly energııa kózderin damytýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Jospar boıynsha 2030 jylǵa qaraı balamaly energııanyń 30 paıyzyna qol jetkizýimiz kerek. Sonyń 15 paıyzy jańartylatyn energııa kózderi bolmaq. Osy maqsatta jýyq arada 3-4 gıgavatt elektr energııasyna jańartylatyn energııa kózderiniń jobalary júzege asyrylmaq.
Altaıdan Atyraýǵa deıin sozylǵan keń-baıtaq atyrapta jel jáne kún energııasyn paıdalanýdyń áleýeti zor. Endeshe, koreı kompanııalary osy salaǵa ınvestısııa salýy – aldaǵy ýaqyt enshisindegi sharýa. Sondaı-aq koreıa tehnologııalaryn ıadrolyq otyndy birlesip óndirýge, qaldyqtardy energetıkalyq joıý salasyndaǵy jobalardy iske asyrýǵa múmkindik mol.
Aıtpaqshy, Ońtústik Koreıa men Qazaqstannyń qarym-qatynastary týraly sóz qozǵalǵanda, eńbek kóshi-qony týraly da aıta ketken jón. Qazirgi tańda Koreı túbeginde nápaqasyn aıyryp júrgen jerlesterimiz jeterlik. Solardyń keıbiri zańdy jumys istep júrse, endi biri zańsyz eńbek etedi.
Ońtústik Koreıa Ádilet mınıstrliginiń málimetine súıensek, qazirgi tańda atalǵan elde zańsyz jumys istep júrgen 8 myńnan astam qazaqstandyq ımmıgrant bar. Árıne, bir qaraǵanda óte kóp sekildi kórinýi múmkin. Biraq Ońtústik Koreıada zańsyz eńbek etip júrgenderdiń sany óte kóp. Ásirese Taılandtan (138 myń), Qytaıdan (71 myń) jáne Vetnamnan (42 myń) keletinderdiń qatary qalyń. Sondyqtan zańsyz ımmıgranttar Seýl bıliginiń bas aýyrtar máselesine aınalǵan.
Ońtústik Koreıa 2004 jyly Employment Permit System dep atalatyn baǵdarlama qabyldaǵan. Osy jobaǵa sáıkes tabysy tómen damýshy elderden arzan jumys kúshi tartylyp, Koreı túbegindegi eń aýyr jumystarǵa jegiledi. Bul baǵdarlama boıynsha 2004-2008 jyldary 16 memleketpen kelisimshart jasalǵan. Qazaqstan tabysy tómen elder qataryna kirmeıtindikten, Employment Permit System júıesine engizilgen joq.
Túıindeı aıtqanda, ekijaqty qarym-qatynastyń tamyry tipti tereńdeı tústi desek, qatelespeımiz. Qazaqstan Prezıdentiniń Ońtústik Koreıaǵa memleketik sapary ózara yntymaqtastyqqa sony serpin bereri anyq.
