Osy oraıda Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory janyndaǵy Qoǵamdyq konsýltatıvtik keńestiń bar ekenin kópshilik bile bermeıdi. Bul ınstıtýt qanshalyqty tıimdi, álde formaldy qurylym rólin atqara ma? Álbette, densaýlyq saqtaýdy basqarýdyń túrli salasynda jáne jalpy áleýmettik salada biliktiligi joǵary, ıaǵnı bilikti medısına mamandary, Parlament depýtattary, qoǵamdyq birlestikterdiń ókilderi, zertteýshiler, sarapshylardan quralǵan Qoǵamdyq konsýltatıvtik keńestiń músheleri – densaýlyq saqtaý salasyn ár qyrynan biletin, tájirıbesimen jáne bilimimen bólise alatyn, syrttaı baǵa bere alatyn, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń jumysyn jaqsartý úshin syndarly usynystaryn bere alatyn kásibı mamandar. Dese de túpkilikti sheshim qabyldaýǵa quqyǵy joq. Qor basshylyǵy (Basqarma músheleri de, qurylymdyq bólimshelerdiń basshylary da) keńes músheleri kótergen máselelerdi sheshýge qanshalyqty qyzyǵýshylyq tanytady?
ÁMSQ janyndaǵy Qoǵamdyq konsýltatıvtik keńestiń tóraǵasy Serik Bekturǵanov bul keńestiń sheshimderi ókim berý emes, usynymdyq sıpatta ekenin túsiný qajet ekenin aıtady.
– Biz Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory jaýapkershiliginen tys máselelerdi de jıi talqylaımyz. Keıde kúrdeli máselelerdi sheshýdiń tásilderin izdestirý qıyn. Birinshi kezekte zertteýdi qajet etetin negizgi máselelerdi, onyń ishinde ÁMSQ qyzmetine qatysty máselelerdi qamtıtyn bekitilgen jumys josparyna sáıkes qyzmet atqaramyz. Desek te bul qatyp qalǵan qasań qaǵıda emes. Keıde mańyzdy máseleler týyndaǵan kezde jospardan alystap ketemiz. Qordyń jumysy men densaýlyq saqtaý júıesin bir-birinen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Alaıda keı usynystarymyz Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń qyzmeti sheginen asyp túsip jatady. Sondyqtan Densaýlyq saqtaý mınıstrine Qoǵamdyq konsýltatıvtik keńes otyrysynda talqylanǵan birqatar problemalarǵa nazar aýdarýdy suraımyz, – deıdi ol.
Árıne, medısınalyq saqtandyrý júıesiniń jumysyna qatysty árkim ártúrli pikirde. Densaýlyq saqtaýdy jaqsartýdyń alǵysharty – medısına salasyn qarjylandyrýdyń ulǵaıýy. Mindetti medısınalyq saqtandyrýdyń nátıjesinde tegin dári-dármekke, únemi jetispeı jatatyn aýrýhanalardyń tehnıkalyq jabdyqtalýyna, kadrlarmen qamtylýyna, jańa tehnologııalardy engizýge jáne basqa da kóptegen densaýlyq qajettilikterine qomaqty qarjy aýdarylýda. Bul qarajat halyqqa kórsetiletin medısınalyq kómektiń kólemin ulǵaıtýǵa, pasıentterdi qabyldaýǵa, olardyń qymbat tekserýlerden, zerthanalyq zertteýlerden ótip, tegin beriletin dári-dármekter tizimin kóbeıtýge múmkindik berdi, operasııalar kóptep jasalýda, ońaltý sharalary jandana bastaldy. Medısınalyq saqtandyrý qarajaty pandemııa kezinde adam ómirin qutqaratyn «qaýipsizdik jastyǵyna» aınaldy. Mamandardyń aıtýynsha, 2019 jyly Mindetti medısınalyq saqtandyrýdy engizý boıynsha jumysty qolǵa ala bastaǵan kezde, densaýlyq saqtaý júıesiniń qalypty jumys isteýi úshin shamamen 1,5 trln teńge jetispedi. Bul qarajat densaýlyq saqtaý obektileriniń jabdyqtalýyn retke keltirýge qajet boldy.
DDU sarapshylarynyń málimeti boıynsha, 2019 jyldyń sońynda MÁMS júıesi engizilgenge deıin halyqtyń óz qaltasynan jumsalatyn shyǵyndary 700 mlrd teńgeden asqan. Iаǵnı eger qandaı da bir emhanada qajetti qural-jabdyqtar nemese maman bolmasa, onda naýqas medısınalyq qyzmetterdi aqyly alýǵa májbúr bolady. Bul – medısına uıymdarynyń jetkiliksiz jabdyqtalýynan, densaýlyq saqtaý júıesin tıisinshe qarjylandyrýdyń jetkiliksizdiginen týatyn keleńsizdik.
– Medısınalyq kómek sapasynyń jaqsarǵanyn seziný úshin biz azamattardyń densaýlyq saqtaý júıesine kóbirek qarajat salýymyz kerek. Bul biz qalaǵandaı jyldam bolmasa da, qazirdiń ózinde bolyp jatyr. 2018 jyly sala bıýdjeti 925 mlrd teńgeden asty. Bıyl eki ese kóp – 1,8 trln teńgeden astam. Onyń ishinde, jarnalar men aýdarymdar arqyly densaýlyq saqtaý salasyna shamamen 700 mlrd teńge túsetin bolady, onyń 50%-y jeńildik sanattary bar azamattarǵa arnalǵan memlekettik bıýdjet. 2020 jyldyń 1 qańtarynda MÁMS júıesi iske qosylǵannan birden eshteńe túbegeıli jáne sapaly ózgerip ketpeıtinin atap ótkim keledi. О́ıtkeni MÁMS júıesi engizilgen kezde medısınalyq mekemelerdiń, kadr máselesi, qyzmetkerler jaǵdaıy, aýrýhanalar men emhanalardyń jabdyqtalýy sol sońǵy jyldardaǵy kúıinde edi. Sondyqtan azamattardyń MÁMS júıesin engizgende jáne olardyń jeke jarnalaryn shegergende bári kúrt jaqsarady degen úmitteri aqtalmady. Medısınadaǵy qarajat jetispeýshiligi tarıfterdiń tómendigine baılanysty oryn alady, tarıfter 2014 jyldan beri ózgermegen, dárigerler men medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy tómen, materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalý problemalary bar. Sondyqtan búginde, negizinen, emhanalar men olardaǵy mamandar jaǵdaıy MÁMS júıesi engizilgenge deıin qalaı bolsa, ázirge sol kúıinde deýge bolady. Al saqtandyrýdan túsken qosymsha qarajat jalaqyny kóterýge jáne eń ótkir tapshylyq máselelerin sheshýge jumsaldy. Mysaly, byltyr densaýlyq saqtaý bıýdjeti 1 trln 734 mlrd teńgeni qurady, onyń 400 mlrd teńgesi (jarnalar men aýdarymdar) MÁMS júıesinde kórsetilgen medısınalyq qyzmetter aqysyn tóleýge jumsaldy. Bul rette onyń 300 mlrd teńgege jýyǵy halyqtyń 15 jeńildik sanaty bar azamattary úshin memleket bıýdjetinen tólenedi. Iаǵnı mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýǵa ketetin shyǵyndardyń kóp bóligi áli de memleket esebinen júrgiziledi deýge bolady, – deıdi S.Bekturǵanov.
Keńes tóraǵasynyń aıtýynsha, eń áýeli, búginde ÁMSQ strategııalyq satyp alýshy retinde jetkizýshilermen medısınalyq qyzmet kórsetýge kelisimshart jasaıtynyn, sonymen qatar sapa standarttarynyń saqtalýyn talap ete otyryp, olardan aýdarylatyn qarajattyń suralatynyn atap ótken jón. Medısınalyq qaýymdastyq bul týraly biledi, azamattar da bilýge tıis. Qor saqtandyrý uıymy bola otyryp, emdelýshilerdiń quqyqtaryn qorǵaýdy óz moınyna alyp otyr, azamattardyń shaǵymdary men ótinishterin qaraıdy, demek ol azamattardyń múddelerin qorǵaıdy. Buryn medısınalyq qyzmettiń sapasyn muqııat tekseretin mundaı tetik bolmaǵan.
Medısınalyq kómektiń qoljetimdilik deńgeıi de artyp keledi. Byltyrdan bastap Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qormen birge jekemenshik emhanalardy júıege tartý jáne olardyń qyzmet aıasyn keńeıtý boıynsha jumys júrgizýde. Sondaı-aq medısınalyq uıymdar dıagnostıkalyq qyzmetterdiń tarıfterin aıtarlyqtaı kóterdi. Taǵy bir mysal, emhanalyq jáne stasıonarlyq qyzmet kórsetýge tarıfter shamamen 2014 jyldan beri ósken joq. Osy ýaqyt ishinde kommýnaldyq qyzmetter qymbattady, jalaqy ósti. MÁMS júıesin engizgen kezde bul problemalardyń barlyǵy eskerildi. Jaǵdaı jaqsaryp keledi, biraq ol halyqtyń densaýlyǵyna degen qajettilikti tolyq qanaǵattandyra qoıdy deýge bolmas. Munyń bári qarajattyń jetispeýshiligine tireledi, bul másele kez kelgen salaǵa áser etedi.
