TYLDAǴY TOLAǴAI TIRLIK UIYTQYSY

Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵy qarsańyndaǵy merekelik shara­lar barysynda qıyn-qystaý kezeńdegi maıdan men eldegi jaǵdaı eske alynyp, onyń qahar­mandarynyń attary atalyp, rýhyna taǵzym etilýde. Al kózi tiri arda­ger­lerge aıryqsha qurmet kórsetilý­de. Sondaı bere­keli basqosýlardyń birinde áńgime arnasy aldymen ár tarapqa tartyp, endigi kezekte kezinde oblysty basqarǵan kisiler jaıyna oıysqandaı edi. Sol tusta sonaý surapyl soǵys jyl­dary oblystyń birinshi basshysy bolǵan Rahymbaı Tólebaevtyń aty atalyp qaldy. Ortaq áńgimeniń ortasyn­da oıyn ozdyryp otyrǵan aǵalardyń biri: ­­– Jas edi, jalyndy edi, – dep ózekti áńgimege tamyzyq tastaǵandaı boldy. Ony osyndaǵylar jamyrasyp, qyzý qoldap ketken edi. – Rahymbaıdyń oblys tarıhynda ózindik orny bar. – Oý, jan alyp, jan berisken soǵys jyldary el basqarý ońaı bolyp pa? – Ne aıtatyny bar, saıypqyran edi ǵoı. – Ony biletinder azaıyp qaldy-aý. – Rahymbaı Tólebaevty Syr eli umytpaýy kerek... Osyndaı oı-pikirler bir qaýym ýaqyt aıtylyp baryp, tolastaǵandaı tusta maǵan salmaq salynǵandaı edi. – Gazette isteısiń, qolyńnan keledi, jarqyratyp jaz, – dedi osyndaǵynyń jasy úlkeni. – Myna merekeli kúnderi aıaýly azamattyń esimi el qulaǵyna jetsin. Baılam osy boldy. Oılaǵan kisige bulardyń aıtyp otyrǵandary da oryndy sekildi. О́tken ómirdi, onyń órge súıregen óreli azamattaryn umytýǵa bolmaıdy. Burynǵynyń sabaqtary bolashaqqa qajet. Kemeldi keler urpaq odan keregin alar, jaqsysyn jaratar.... Sonymen neden bastaý kerek? Oıyma “Syr boıy” (buryn “Lenın joly”) gazetiniń burynǵy bas redaktory Nur­dilda Ýálıev aǵamyz oraldy. Nurekeń kezinde Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy oblys baspasózinen kandıdattyq dısser­tasııa qor­ǵaǵan. Onyń ber jaǵynda ol kisiniń Rahymbaı Tólebaev týraly aıt­qandaryn qulaǵymyz shalǵan. О́kinish­tisi, tusynda bálendeı mán bermeppiz. Nure­keńniń úıine telefon shalyp edim, jeńgeı kóterdi, aǵa­myzdyń aýyrlań­qyrap otyrǵanyn aıtty. Amal joq, gazet tigindilerin, muraǵat qujattaryn aýdarystyrý bastaldy. Sátine oraı, Nurekeńniń osydan onshaq­ty jyl buryn Sabyr Arystanbaevpen birigip jazǵan maqalasy aldymen qolǵa tústi. Aǵamyzdyń kóńili durys eken deımin ózim de kóńildenip, tynysym da ashylǵandaı bolyp... Nurdilda Ýálıevtiń jazbalarynan Biz áńgime etkeli otyrǵan azamat Rahymbaı Tólebaev oblystyq partııa uıymynyń jetekshiligine soǵys basta­lardan bir jyldan astam buryn – 1940 jyldyń aqpanynda kelipti. Sonda ol otyzǵa da tolmaǵan eken. Sonymen, R.Tólebaev kim edi? Ol Qazaq­stannyń shyǵysynda – Ulan aýda­nyndaǵy Qyzyltas aýylynda dúnıege kelipti. Ákesi búkil óńirge belgili pesh usta­sy eken. Alaıda, óz otbasynyń, oǵan qosa erte qaıtys bolǵan aǵa-inileriniń alty jany qosylyp, tapqany tamaǵyna jetpeı bir qora jan qıynshylyqtyń nebir azabyn tartqan. Bala kezinde ol ózine dep arnap tigilgen bir kıim kımeı ósipti. Jazda egin ekti, mal baqty. Ol 1925 jyly birinshi mektep esigin 15 jasynda ashyp, Ulandaǵy orys orta mektebiniń eki klasyn bitirdi. Araǵa eki jyl salyp О́skemendegi tórt klasty qazaq mektebinde eki jyl oqydy. Osydan keıin Rahymbaıdyń naǵyz eńbek joly bastalady. Ol Rıdder rýdnı­ginde jumysshy bolyp istep júrip, osyn­daǵy fabrıka-zaýyt ýchılıshesin bitirdi, komsomol qataryna ótti. Qoǵam­dyq ju­mys­ta kózge túsken jas jigit kóp uzamaı qorǵanys zaýytynyń kásipodaq komıteti tóraǵasynyń oryn­basarlyǵyna, onan keıin zaýyt dırektorynyń oryn­basar­ly­ǵyna joǵarylatylady. Munda ol kásip­oryndy qazaq jastary­men nyǵaıtý jónin­de aıryqsha qımyl tanytty. Ol arnaıy tapsyrmamen qazaq arasyn aralap, Qý aý­danynan Rıdderge 150 qazaq jasyn ákelse, óziniń týyp-ósken Ulan aýdanynan 100 qarakózdi ákelip, óndiriske ornalastyrady. 1932 jyldyń qazan aıynda jas kommýnıst ásker qataryna shaqyrylady. Almaty qalasyndaǵy qazaq ulttyq atty ásker polkine kelgen ol polk mektebine jiberilip, munda mekteptiń portbıýro hatshysy bolady. Áskerı mindetin ótegennen keıin Raqań Lenınogorǵa qaıta oralyp, qalalyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy bolyp qyzmet atqarady. Osy qyzmette júrip kóz­ge túsken jas jigit 1936 jyly Al­maty­­­­daǵy qazaqtyń marksızm-lenınızm ınstı­týtyna tyńdaýshy etip jiberiledi. Onda eki jyl oqyp, qabilet­tilik tanytqan R.Tóle­baev Ońtústik Qazaqstan oblystyq partııa komıtetine úshinshi hatshy etilip jiberiledi. Araǵa az ýaqyt salyp, ol osy komıtettiń ekinshi hatshysy bolady. Sol 1938 jyly Merki saılaý okrýginen respýblıka Joǵarǵy Keńesine depýtat bolady... Nurdilda Ýálıevtiń esteliginen alǵan úzindini osymen támamdap, ony endi Rahymbaı Tólebaevtyń muraǵattan tabyl­ǵan, óz qolymen jazylǵan ómir deregimen jalǵastyraıyq. Tólebaevtyń tól jazbalarynan ...1940 jyldyń aqpanynda Qazaqstan Kompartııasynyń Ortalyq Komıteti meni Qyzylorda oblysyna jumysqa jiberdi. Munda men 1945 jyldyń qarasha aıyna deıin oblystyq ári qalalyq partııa komı­tetteriniń birinshi hatshy­lyǵy qyzmetterin qosa atqardym... Qy­zy­l­orda oblysy negizinen kúrish ósirý­men aına­lysady. Kúrishtiń sýda turyp, sýda ǵana ósetini belgili. Kóktemgi egis jumys­tary­nyń jaǵdaıymen aınalysa bastaǵa­nymyzda, sý muqtajdyǵy aldy­myzdan shyǵa keldi. Bar sýdyń óziniń deńgeıi kúnnen kúnge tómendep bara jat­ty. О́zbek aǵaıyndar osynyń aldyn­da ǵana Syrdyń joǵarǵy aǵysynan Úlken Ferǵana jarmasyn salyp, ózenge kóp­tegen bógetter ornatqan eken. Olar sýdy óz kereginshe jumsap, máre-sáre bolyp jatty. Qyzylorda obly­synda qoldan qazylǵan aryq-jarma­lardyń kóbisi darııa sýynan bir-eki metr joǵaryda asylyp qalǵan. Paıdasyz sý onyń arnasynda kózdi qyzyqtyryp, jarqyrap aǵyp jatyr. Ne isteý kerek, bul qıynshylyqty qalaı jeńý kerek? Bizdiń aldymyzda tur­ǵan negizgi mindet osy edi. Munan shyǵý­dyń bir joly Qaraózekti baılaý dep shesh­tik. Bul oıymyzdy iske qossaq Syrdarııa, Tereńózek jáne Jalaǵash aýdandarynyń kóp sharýashylyqtary sýmen qamtamasyz etiler edi, ári jańadan tyń jerler ıgerýge de múmkinshilik týar edi. Sonymen, mamyr aıynda Qaraózek bógetiniń qurylysyna kiristik. Qaraózek arnasyn baılaý úshin uzyndyǵy 50 metr, bıiktigi bes metrlik bóget soǵyp, onyń bir metrlik tabanyn kúıgen kirpishpen bekit­tik. Kúrishti sebý merzimi de ótip bara jat­ty. Biz eki jaǵalaýdan qazylatyn oraltpa jarmany da ázirlep bolmaǵanbyz. Sol túnde-aq eńbegimiz zaıa ketti. Syrdyń joıqyn sýy tańerteń bizdiń bógetimizden jurnaq ta qaldyrǵan joq. Bul oqıǵa qara­dúrsin áreketimizden túk shyqpaıtynyn kórsetti. Ábden abyrjydyq. Barlyq maman­dar, eginshilikten tájirıbesi bar degen adamdar, aýdan basshylary aqyldasa kele Qyzylorda bógetin salý kerek degen tujyrymǵa keldik. Bóget qurylysy iske assa Syrdarııa, Tereńózek, Jalaǵash jáne Qarmaqshy aýdandarynyń sharýa­shylyqtaryn túgeldeı sýmen qamtamasyz etý máselesi sheshiletin edi. Sonyń ózinde Jańaqorǵan, Shıeli jáne Qazaly aýdan­darynyń kolhozdary egistik sýmen qamtamasyz etilmeı qalatyn. Aqyldasa otyryp, kóp mamandy er­tip Almatyǵa bardym. Qazaqstan Kom­par­tııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy A.N.Skvorsov, Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy N.Ońdasynov bizdi tyńdap bolǵannan keıin óziniń qory­tyndysyn berý úshin Memlekettik jos­parlaý komıssııasyna tapsyrma berdi. Memjosparkom men Sý sharýashy­lyǵy halyq komıssarıaty bizdiń qatysýy­myzben Qyzylorda bóget qurylysynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq tıimdiligin negizdep tujyrymdama berdi. Máskeýden oralǵan A. Skvorsov I.V. Stalınmen jolyqqanda birinshi másele etip Qyzylorda bógetiniń qurylysyn qoıǵanyn málimdedi. Stalın Mem­jos­parkom men KSRO Jer halyq komıs­sarıatyna Qyzyl­orda bógetin salý týra­ly BK(b)P OK men KSRO Halyq komıs­sarıaty keńesiniń qaýlysynyń jobasyn ázirleýge tapsyrma beripti. Bul habar oblys eńbekshileriniń rýhyn kóterip tastady. 1940 jyl Qyzylorda oblysy úshin aýyr jyl boldy. Syrdarııa sýy kúrt túsip ketti, kóp kólemdegi kúrish egistigi sýdan qaldy. Ásirese, Shıeli aýdanynyń jaǵdaıy qıyndady. Qyzylorda oblysyn sýmen qamtamasyz etý máselesi BK(b)P OK-niń plenýmynda áńgime bolyp, KSRO Jer halyq komıssarynyń oryn­basary Rogov bastaǵan komıssııa qury­lyp oblysqa keldi. Komıssııa qansha tyrysqanymen, onyń jumysynan onsha nátıje shyǵa qoımady. Osyndaı jaǵdaıda Shıeli jarmasyn halyqtyq ádispen salý týraly sheshim qabyldanyp, Ortalyq partııa komıteti men respýblıka Halyq komıssarlary keńesinen ruqsat suralyndy. Bul eki joǵarǵy organynyń jarma qurylysyn salý jónindegi arnaıy qaýlysy 1940 jyldyń 7 qyrkúıeginde qabyldandy. Bul qaýly boıynsha qurylysty 45 kún ishinde aıaqtaý mejelendi. Qaýlyny júzege asyrý maqsatynda obkom, oblys­tyq atqarý komıteti qabyldaǵan qaýlyda qurylysty 5 qazanda bastap, 25 qara­shada aıaqtaý kózdelindi. Jarmanyń uzyn­dyǵy 103 kılometr, saǵa jaǵynyń eni 25 metr bolyp belgilendi. Jarma qurylysy temir joldyń eki jaǵymen de júretin­dikten, ol barlyq kolhozdardy egistik sýmen qamtamasyz etetin boldy. Jurt janqııarlyqpen jumys istedi. Motorly ekskavatorlarǵa qaraǵanda jarma tabanynan topyraqty syrtqa kóp shyǵarǵan kolhozshylardyń qımylyn tańǵajaıyp erlik dep qalaı aıtpassyz! Jurtty yntalandyrýdyń talaı túr­leri oılastyryldy. Sóıtip, jarma qury­lysyn merziminen bes kún buryn 40 kún­de aıaq­tadyq. Respýblıkanyń basshy or­gan­dary­na jeńisimizdi baıandap, onyń res­pýblı­kanyń 20 jyldyq toıyna tartý ettik. Shynynda, bul jarmanyń oblys, respýblıka úshin mańyzy qalaı aıtsa da syıatyndaı edi. Bizdi osy jeńisimiz qaırat­tandyryp, endi Qyzylorda bógeti­niń qurylysyn qaıta áńgime ete basta­dyq. Máseleni qaıta qozǵadyq. Bizdiń ótinishimiz eskerilip, 1940 jyldyń qara­shasynda BK/b/P men KSRO Halyq komıssarlary Keńesi Qyzylorda bógeti­niń qurylysyn bastaýǵa ruqsat bergen qaýly qabyldady. Qaýlyny alysymen daıyndyq jumysyna kirisip te kettik. Qurylystyń bastyǵy bolyp burynǵy Sý sharýashylyǵy halyq komıssary A.Bek­tasov taǵaıyndaldy. Kútpegen jerden úmitimiz úzildi. Kóp uzamaı surapyl soǵys bastaldy da ketti... Rahymbaı Tólebaevtyń óz jazbalary osylaı deıdi. Al Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy oblystyń tynys-tirshi­ligi qandaı edi? Endigi sóz sol jaıynda. Oblys otan soǵysy jyldarynda Uly Otan soǵysy bastalǵanda egin, mal sharýashylyǵy shaıqalyp turǵan oblystyń bas-aıaǵyn jınap, óndiristen qol úzbeı qysqa merzimdi kýrstarda adamdar daıarlaý, maıdan órti sharpyǵan jerlerden kún saıyn kóship kelip jat­qan myńdaǵan jalańash-jalpy, aýrýly-syrqaýly adamdardy jumysqa ornalas­tyrý, olarǵa baspana, tamaq taýyp berý, jańadan óndiris oryndaryn ashý ońaı sharýa emes edi. Dál osyndaı qıynshylyq jaǵdaıda oblysta “Qandyaral”, “Sulýtóbe”, “Jeti­­kól­­jarma”, “Shirkeıli”, “Aıýshy­ǵanaq” jarmalary qazylyp, oń jaq, sol jaq Qazaly jarmalary salyndy. Qyzyl­orda qalasynyń búginin, keleshe­gin oılap, onyń ortasynan qalany gúldendirý, kórkeıtý maqsatynda qalalyq jarma júrgizildi. Soǵystyń alǵashqy kúnderinen bastap qyzdardan mehanızatorlar kýrsy uıym­dastyryldy. Oblystyń 700 qyzy avto­mobıl, traktor, kombaındardy meń­gerý­ge attandy. Sý sharýashylyǵyna arnap Qyzyl Armııa qataryna shaqyrylmaı­tyn adamdar quramynan 612 maman daıarlandy. Munyń 160-y áıel edi. 1941 jyldyń sońyna deıin ǵana oblys aýmaǵyna evakýasııamen 36546 adam kóship keldi. Olardyń ishinen jumysqa jaraıtyn 18 myń adam eńbekke ornalastyryldy. Qazaqstanǵa kóshirilgen 142 kásiporynnyń 11-i Qyzylorda qalasyna ornalastyryldy. Soǵystyń ekinshi jylynyń basynan qarqyn alǵan oblys ekonomıkasynyń barlyq salasy sol qarqynnan túsken joq. Soǵystyń alǵashqy úsh jylynda soǵystan burynǵy úsh jylǵymen salystyrǵanda oblys memleketke 465 myń sentner astyqty artyq tapsyrdy. Otan qorǵaý qoryna astyqty artyq tapsyryp qana qoımaı, onyń ústine jaýdan tazartylǵan jerlerdiń halqyna kómektesti. Osy jyldary aty shyqqan dıqandar Ybyraı Jaqaevtyń, Kım Man Samnyń, ujym basshysy Dosan Eleýsizovtiń, Qashaqbaı Pirimovtiń esimderi keıinirek búkil elge tarap, eginshiliktiń týyna aınalyp ketti. Oblystyq uıymdardyń bastaýymen soǵys jyldarynda tóldeıtin árbir 100 analyqtan 119 qozy, 79 buzaý, 78 qulyn, 46 bota alyndy. Oblys mal ósirýden, tól­deıtin mal sanyn arttyrýdan, jem­shóp qoryn jasaýdan birneshe ret res­pýb­lıkada aldyńǵy oryndardy jeńip aldy. Soǵys kezindegi úsh jylda /1942-43-44 jyldar/ memlekettik jáne qorǵanys qoryna mal ónimderi, mal terisi onyń al­dyn­daǵy úsh jyldaǵydan anaǵurlym artyq tapsyryldy. Sonyń ózinde bar­lyq túlik boıynsha mal sany artty. Oblys malshy­lary osyndaı janqııarlyq eńbekterimen KSRO Memlekettik qorǵa­nys komıtetiniń Aýyspaly qyzyl týyn jeńip aldy. Oblys jurtshylyǵy talaı patrıot­tyq isterdiń bastaýshysy bola bildi. Sol úshin Memlekettik qorǵanys komıtetinen 11 ret alǵys aldy. Soǵys jyldarynda Qyzylorda oblysy óziniń eńbek kórset­kishteri boıynsha respýblıkanyń aldyn bergen joq. Qyzylordalyqtar maıdan dalalarynda da erlikpen shaıqasty. Osy jumystardyń báriniń basy-qasynda basshy ári uıymdastyrýshy retinde Rahymbaı Tólebaev júrdi. Eń bastysy, onyń jumysynan iz qaldy, el aýzynda aty qaldy. Osy kúnniń ózinde Syr boıynda erterekte salynǵan mańyz­dy sý qurylystary áńgime bola qalsa, oblystyń qıyn kezdegi basshysy Rahym­baı Tólebaevtyń aty atalmaı qalmaıdy. Qyzylorda oblysynyń ómirindegi eń mańyzdy iske asyrylǵan Qyzylorda plotınasynyń qurylysy boldy. Soǵysqa deıin BK (b)P OK men KSRO Halyq komıs­­sarıaty keńesiniń osy jóninde qabyl­­daǵan qaýlysy surapyl soǵys saldarynan toqtap qalǵan bolatyn. Minekeı, osy qurylys 1945 jyldyń 8 sáýirinde qaıta jalǵasty. Plotınanyń ashylý saltanatynda oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy R.Tólebaev sóılegen sózinde: – Joldastar! О́zderińizge málim, Qy­zylorda oblysy plotınasynyń qury­lysy 1941 jyly bastalmaqshy edi, nemis basqynshylarynyń elimizge shabýyl jasaýyna baılanysty keıinge qaldyryl­ǵan bolatyn. Sodan beri qaraı asa qıyn kezeńderdi bastan ótkizip, búginde soǵys jaǵdaıy múldem ózgerdi, jaý óz úńgirinde talqandalýda. Qazir qurylysty bastaýǵa múmkinshiligimiz mol, sondyqtan ony bastaǵaly otyrmyz. Qurylysty Qazaq KSSR-iniń 25 jyldyq uly toıyna bitirýimiz kerek, – degen bolatyn. Bul arman oryndalyp, plotına qu­ry­lysy ýaqtyly bitip, Qyzylorda ob­ly­sy ekonomıkasynyń qaryshtap damýyn­da plotınanyń úlken ról atarǵanyna el kýá. Qıynshylyq kezde el basqarǵan qo­ǵam qaıratkerleriniń eńbegin Otany kezin­de joǵary baǵalady. 1940 jyly R.Tóle­baev Qazaq KSSR-iniń 20 jyldyǵy­na baıla­nysty “Qurmet Belgisi”, 1944 jyly Otan soǵysy, 1945 jyly “Qyzyl Juldyz” ordenderimen marapattaldy. Olarǵa qosa birneshe medaldarmen, Jo­ǵar­ǵy Keńestiń Qurmet gramotalary­men nagradtaldy. Ol kisi Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń múshesi, respýblıka Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp birneshe ret saılandy. Bul onyń Qyzylorda obly­syna, eline jasaǵan eńbeginiń nátıjesi edi. Estelik derek búı deıdi Oblys basqarǵan jyldarda Rahymbaı Tólebaev, árıne, kóp kisilermen kezdesti, kóp adamdarmen qyzmet babynda aralas-quralas boldy. Bul kúnde olardyń kóbisiniń kózi joq, bary da neken-saıaq. Solardyń biri – Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ázilhan Nurshaıyqov aǵamyz bylaısha syr shertedi: – Uly Otan soǵysy jyldarynda Birinshi Belarýs maıdanynyń №1 Brest atqyshtar dıvızııasynda boldym. 1944 jyldyń qyrkúıek aıynda áskerge azyq-túlik ákelý úshin úsh jaýyngerdi Qazaq­stanǵa jiberdi. Bizdi respýblıka Mı­nıstr­ler Keńesi tóraǵasynyń orynbasa­ry D.A.Qonaev qabyldady. Mán-jaıǵa qanyqqan soń Dımekeń bizge bes kúnge týǵan aýyldarymyzǵa baryp qaıtýǵa ruqsat berdi. Aýyldan oralsaq, áskerge Qyzyl­orda oblysynan 60 tonna aq kú­rish pen 40 tonna kepken balyq bóline­tin bolyp sheshim shyǵarylypty. Sony­men Qyzyl­orda qaıdasyń dep jolǵa shyqtyq. Qyzylordaǵa kelsek oblys ákimi Rahym­baı Tólebaev Shıeli aýdanynda issaparda júr eken. Obkom qyzmet­ker­leri telefon arqyly baılanysqanda, ol bizdi óz úıinde qonaq etýdi tapsyrdy. Ne kerek, sodan bizdi Tólebaı aqsaqal qarsy alyp qonaq etti. Rahymbaıdyń kelinshegi eriniń joqtyǵyn bildirmeı, qaltqysyz qyzmet jasady. Erteńine Rahymbaı bizdi arnaıy vagonmen Shıelige aldyryp, kútip aldy. Soǵysta júrgen sarbazdar – bizderge erekshe qurmet kórsetildi. Poıyzdy on alty atqa mingen, ulttyq kıim kıgen on alty qyz qurmetpen kútip alyp, “Qy­zyl­tý” kolhozyna bastady. Sonda qonaq bol­dyq. Sol joly Ybyraı Jaqaevpen kez­destik, ol kezde ol egis brıgadıri eken. Erteńine Shıeliniń shyǵys bet­keıindegi “Sháýlimshi” degen jerde Oktıabr re­volıý­­sııasynyń 27 jyldyǵyna arnalǵan mereke boldy, oǵan biz de qatystyq. Rahymbaı Tólebaev aǵamyz bizdi solaısha ystyq yqylaspen qarsy alyp, qımas kóńilmen shyǵaryp saldy. Biz maıdanǵa mol baılyqpen oraldyq. Sol bir sátterdi kúni búginge deıin men qımastyq sezimmen eske alamyn... Halyq jazýshysy osylaı deıdi. Mine, Rahymbaı Tólebaevqa qatysty osy tektes derekterdi áli de jalǵastyra berý­­ge bolady. Degende osymen shektel­gen­di jón kórdik. Oıly oqyrman biz jınaq­taǵan azdy-kópti estelikter men qujat­tarǵa kóz júgirte otyryp, sonaý surapyl soǵys jyldary Syr elin bas­qar­ǵan aıtýly azamat, bilikti basshy haqynda oı túıer, jadyn jańǵyrtar, kerek-aý degenin keıingige ǵıbrat eter degen nıettemiz. Sóz sońy Rahymbaı Tólebaev Syr eli úshin ter tógip, aıanbaı, talmaı eńbek etti. Aldy­men aıtarymyz, ol oblysty basqarǵan tusta aımaǵymyzdy sýlandyrý baǵytyn­daǵy úlken sharalar iske asyryldy. Atap aıt­qan­da, Shıeli, Shirkeıli kanaldary halyqtyq asar ádisimen qazyldy, Syr­darııa ózenine Qyzylorda plotına­syn salýǵa memlekettik joǵarǵy organdardyń beti burylyp, arnaıy sheshim shyǵaryl­dy. Atalǵan kanaldar men plotınanyń ıgiligin Syr eli óz qajetine jaratýmen keledi. Sonaý surapyl soǵys jyldary oblys jurtshylyǵy tylda eren eńbektiń úlgisin kórsetip, memlekettik mindettemeler men tapsyrystardy únemi oryndap otyrdy. Eńbekshilerdiń kúsh-jigeri jeńisti ja­qyn­datýǵa jumyldyryldy, otanshyl­dyq rýh tasqyndaı tústi. Ybyraı Jaqaev, Qashaq­baı Pirimov, Dosan Eleýsizov syn­dy patrıottar jeke qarjylaryn Otan qor­ǵaýǵa jumsady. Osynyń barshasy, árıne, ózinen ózi júzege asqan joq. Bas­shy men qosshynyń birigip jumys isteýi, ony qalyń buqaranyń qoldaýy arqa­synda júzege asty. Qıyn-qystaý kezeń­degi aýyz­birshilikpen atqarylǵan aıbyn­dy ister men bilikti basshylyq eldi soǵys shyrǵalańy­nan shyǵardy. Sonyń basyn­da bolǵan, basshylyq etken Rahymbaı Tólebaev sekildi erlerdiń esimin mereıli merekeler tusynda aıryqsha ataǵan oryndy dep esepteımiz. Onyń ústine bıylǵy jyly onyń týǵanyna 100 jyl tolyp otyr. Qazirgi tańda Rahymbaı aǵanyń bir ul, tórt qyzy (Marat, Sveta, Baqyt, Úmitkúl, Sáýle) Almaty qalasynda halyq sharýashylyǵynyń san salasynda tabysty eńbek etip, ósip-ónip jatyr. Áskerbek RAHYMBEKULY, jýrnalıst. Qyzylorda oblysy.