Qostanaı oblysynda iri qaranyń asyl tuqymdy áýlıekól jáne qazaqtyń aq bas sıyry degen eki túri bar. Olar jergilikti jerdiń ystyq-sýyǵyna, sýy men shóbine kóndikken, kórsetkishteri eshqandaı angýsterden kem emes. Qazaqtyń aq bas sıyry halqymyzdyń tól maly sanalady, onyń tuqymy asyldandyrylǵan. Al kóp jylǵy ǵylymı seleksııalyq jumystardyń nátıjesinde 1992 jyly sıyrdyń áýlıekól tuqymy bekitilgen bolatyn.
Qostanaı oblysynda iri qaranyń asyl tuqymdy áýlıekól jáne qazaqtyń aq bas sıyry degen eki túri bar. Olar jergilikti jerdiń ystyq-sýyǵyna, sýy men shóbine kóndikken, kórsetkishteri eshqandaı angýsterden kem emes. Qazaqtyń aq bas sıyry halqymyzdyń tól maly sanalady, onyń tuqymy asyldandyrylǵan. Al kóp jylǵy ǵylymı seleksııalyq jumystardyń nátıjesinde 1992 jyly sıyrdyń áýlıekól tuqymy bekitilgen bolatyn.
Táýligine 1000-1200 gramǵa deıin salmaq qosatyn, 1,5-2 tonnaǵa deıin salmaq tartatyn bul túlik Qostanaı óńiriniń maqtanyshy dese bolǵandaı. Sonaý 90-shy jyldary iri qaranyń áýlıekól asyl tuqymynyń sany 12 myń basqa jetip jyǵylǵan eken. Aýyl sharýashylyǵy naryq qıyndyǵyna kez kelgen kezde maldyń sany 1300-ge deıin quldyraǵan bolatyn. Degenmen, sońǵy jyldary memlekettik kómektiń arqasynda mal basy 3500-ge deıin kóbeıdi. О́tken jyldyń aıaǵynda Áýlıekól aýdanynan ótetin uly joldyń boıynda áýlıekól buqasyna bıiktigi 3 metr bolatyn eskertkish ornatyldy.
– Asyl tuqymdy mal ósirýdiń barlyq erejeleri saqtalady. Sharýashylyqtaǵy 100-200 buzaýǵa jemshópti ólshep beremiz. Buzaýlardyń qaı buqanyń tóli ekeni de muqııat tirkelip otyrady. Ol tuqymnyń jaqsarǵanyn, álde tómendegenin bilý úshin qajet. Áýlıekól tuqymy jergilikti jerdiń tabıǵatyna tózimdi. Jeńil tóldeıdi, sonyń arqasynda kóp shyǵyn bolmaıdy, – deıdi osy aýdandaǵy «Moskalev» asyl tuqymdy mal zaýytynyń dırektory Zeınolla Jańbyrshınov.
Búginde sharýashylyqta baǵymda turǵan 160 qashar sáýir aıynda buzaýlaıdy. Mundaǵy túlik mal tuqymyn asyldandyrý úshin «Sybaǵa» baǵdarlamasy arqyly shaǵyn sharýashylyqtarǵa, sharýalarǵa satylady. О́tken jyly árqaısysy 392 myń teńgege baǵalanyp, 300 bas mal satylǵan. Alaıda, sharýashylyq shyǵynyn óteý úshin bul azdyq etetin kórinedi. Asyl tuqymdy maldy sharýashylyq kóp mólsherde sata bere almaıdy. Sebebi, «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha sharýalar eń kóp degende onshaqty basqa deıin ala alady. Naryq jaǵdaıynda ýaqtyly ótpegen taýar kimge de bolsyn shyǵyn ákeleri belgili. Asyl tuqymdy maldy keıde sharýashylyq amalsyz etke ótkizedi. Ondaı jaǵdaıda maldyń quny 390 myńnan 120 myńǵa deıin tómendeıdi. Árıne, bul sharýashylyqqa tek zııan ákeledi. Memlekettik sýbsıdııa ǵana sharýashylyqtyń kem-ketigin túgendep tur.
Áýlıekól aýdany ortalyǵyna burylar jerde ornatylǵan áýlıekól asyl tuqymdy maldyń músini, aldymen sol maldy ósirip otyrǵan adam eńbegine qurmet ekeni sózsiz. Sonymen qatar, uly joldyń boıynan ótkender osy aýdanda asyl tuqymdy mal ósiriletini týraly bilsin degen oıdy da et baǵytyndaǵy asyl tuqymdy buqanyń kelisti músini aıtyp turǵandaı.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Qostanaı oblysy,
Áýlıekól aýdany.
