Elbasy N. Nazarbaev «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty halyqqa arnaǵan Joldaýynda densaýlyq saqtaý sala-syndaǵy basty basymdyq – alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý ekenin basa aıtty. Jaqynda ǵana Almaty qalasynda birqatar shet memleketterden kelgen bilikti medısına mamandary bas qosyp, osy salanyń mańyzdy máselelerin talqylaǵan bolatyn. Bul is-shara dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý júıesinde qabyldanǵan Almaty deklarasııasy aıasynda ótti. Almaty deklarasııasy degenimiz ne? Onyń álemdik medısınadaǵy salmaǵy, mańyzy qandaı? Biz bul týraly Ońtústik Qazaqstan memlekettik farmasevtıkalyq akademııasynyń (OQMFA) rektory, professor Baqytjan SEKSENBAEVTAN suraǵan edik.
Elbasy N. Nazarbaev «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty halyqqa arnaǵan Joldaýynda densaýlyq saqtaý sala-syndaǵy basty basymdyq – alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý ekenin basa aıtty. Jaqynda ǵana Almaty qalasynda birqatar shet memleketterden kelgen bilikti medısına mamandary bas qosyp, osy salanyń mańyzdy máselelerin talqylaǵan bolatyn. Bul is-shara dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý júıesinde qabyldanǵan Almaty deklarasııasy aıasynda ótti. Almaty deklarasııasy degenimiz ne? Onyń álemdik medısınadaǵy salmaǵy, mańyzy qandaı? Biz bul týraly Ońtústik Qazaqstan memlekettik farmasevtıkalyq akademııasynyń (OQMFA) rektory, professor Baqytjan SEKSENBAEVTAN suraǵan edik.
– Osydan 35 jyl buryn álemniń 157 eli bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń (BMSK) damý basymdyǵyn anyqtap jáne ony dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý júıesine negizdep, Almaty deklarasııasyn qabyldaǵan bolatyn, – deıdi bizben áńgimesinde Baqytjan Deribsáliuly. – 1978 jyly oryn alǵan bul tarıhı oqıǵa, ıaǵnı Almaty deklarasııasy álemniń kóptegen elderiniń Ulttyq strategııasy retinde qarastyryldy. «XX ǵasyrdyń uly hartııasy» dep atalatyn bul qujattyń negizgi ıdeıasyna halyqtyń barlyq deńgeılerine medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi, ólim-jitimdi azaıtý jáne adam ómiriniń uzaqtyǵyn arttyrý jatady. Bul qujat ýaqyt synynan ótip, baǵa jetpes dúnıege aınaldy.
Jaqynda Almaty qalasynda BMSK boıynsha Almaty deklarasııasynyń 35 jyldyǵyna arnalǵan Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń halyqaralyq konferensııasy ótti. Aıtýly is-sharaǵa Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) Eýropa aımaqtyq bıýrosynyń dırektory Jýjanna Jakab, DDU aımaqtyq keńsesiniń 5 dırektory, IýNISEF shtab-páteriniń dırektory Nıkolas Alıpýı, densaýlyq saqtaýdyń halyqaralyq sarapshylary, densaýlyq saqtaý mınıstrleri, jalpy alǵanda álemniń 58 elinen ókilder qatysty.
– Almaty deklarasııasynyń álemdik medısınada alar orny qandaı?
– Álemdik medısınanyń damyp kele jatqanyna qaramastan, keıbir elderde áli de aq halatty abzal jandar birlesip áreket jasaı almaı jatqanyn dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy da moıyndaıdy. Árıne, birlesip atqarǵan is qashanda nátıjeli bolmaq. Almaty deklarasııasyna sáıkes BMSK bul halyq densaýlyǵyn úzdiksiz qorǵaıtyn birinshi úderis bop tabylady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti memlekettiń densaýlyq saqtaý júıesiniń ortalyq qyzmeti retinde qarastyrady. BMSK óz jumysynda mynandaı elementterdi: turǵyndar arasynda kóp taraǵan patologııalyq kúıler týraly jáne olardyń profılaktıkalyq ádisteri; ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý, sonyń ishinde otbasyn josparlaý; negizgi juqpaly dertterge qarsy ımmýnızasııa; kóp taralǵan dertterge jáne jaraqattarǵa sáıkes em; negizgi dári-dármekpen qamtylýy jáne t.b. máseleler jóninde joǵary deńgeıde habardar bolýdy qamtýy qajet. Búgingi kúni qabyldanǵan deklarasııa óziniń qoldanýyn qazirgi zamannyń negizgi baǵyttarynda, ıaǵnı aldyn alý men skrınıngtik zertteýlerden taýyp otyr. Densaýlyq – ulttyń órkendeýiniń negizgi ónimi bolyp tabylady. «Medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin jáne sapasyn qamtý densaýlyq saqtaýdyń otandyq modeliniń negizgi strategııalyq mindeti bolyp tabylady. Men, bul konferensııa álemdik densaýlyq saqtaýdyń mańyzdy máselelerin sheshýde jańa baǵyt tabýdyń izdenisinde negizgi qadam bolatynyna senimdimin», – dep Elbasy N.Nazarbaev konferensııanyń barlyq qatysýshylaryna tabysty jumys tiledi.
– Arada 35 jyl ótse de bul qujat áli mańyzyn joımaǵan eken. Áıtse de medısınada kún saıyn jańalyq, bul konferensııada qandaı máseleler kóterildi?
– Bul konferensııada DDU-nyń Eýropalyq bıýrosynyń dırektory Jýjanna Jakab deklarasııa fılosofııasy men tásilnamasy ózekti bolyp qalady dep atap ótti. Shynynda elimizde sońǵy jyldary balalar ólimi kórsetkishiniń tómendeýi Almaty deklarasııasy qaǵıdalarynyń oryndalýynyń naqty mysaly bolyp tabylady. Búgingi tańda álemdik qaýymdastyqtyń basqa memleketteri sııaqty Qazaqstannyń da aldynda jańa mindetter tur. «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyra otyryp, bizdiń el onyń ózekti basymdyqtaryn oryndaýdy – medısınalyq qyzmettiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrýdy, aýrýǵa shaldyǵýdyń aldyn alýdyń rólin kúsheıtýdi, halyqtyń salamatty ómir saltyn ustanýyn kózdeıdi. Lıtva Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstri Vıtıanıs Andrıýkaıtıs medısınalyq qyzmetti jetildirýde basqa da resýrstar baryn aıtyp, bul salany áli de jetildire túsý qajet jáne ol úshin Qazaqstannyń tájirıbesin paıdalanýǵa ábden bolatynyn jetkizdi.
Jalpy alǵanda, bul konferensııa Almaty hartııasynyń odan ári damýyna, ıaǵnı álemniń ár azamaty densaýlyǵyn saqtaýǵa quqy bar ekenine jáne bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń qazirgi jaǵdaıyna arnaldy. Bizdiń táýelsiz elimizde dertti erte, der kezinde anyqtaý úshin 12 skrınıngtik baǵdarlamalar engizildi, meıirbıke ornynyń mańyzdylyǵyn kúsheıtý boıynsha jumys jalǵastyrylýda. Juqpaly emes aýrýlardyń aldyn alýǵa múmkindik beretin dertterdi basqarý baǵdarlamasyn júzege asyrý bastalýda. Birinshi ret pnevmanııalyq kókjótel aýrýyna qarsy balalarǵa vaksına ekpesi engizildi.
– Siz basqaryp otyrǵan bilim shańyraǵy osy deklarasııanyń iske asýyna qandaı úles qosýda?
– Qazirgi kezde elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynda BMSK-ti jetildirý basym baǵyt ekenin atap ótken durys. Sońǵy jyldary Qazaqstan aıtarlyqtaı ekonomıkalyq ilgerileýge jetti, nátıjesinde densaýlyq saqtaý salasy eleýli qarjylandyryldy, ári onyń ári qaraı damýynyń keleshegi jasaldy. Elbasynyń tapsyrysyna saı 2011-2015 jyldaryna arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jańa sapaly damý deńgeıin kóterý maqsatynda pasıentke baǵyttalǵan bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti kórsetýdiń tehnologııalaryn túpkilikti ózgertý arqyly densaýlyq saqtaý júıesin keshendi jetildirý mindetteri qoıyldy.
Negizgi qaǵıda – em nátıjesine jaýapkershilikti saqtaı otyryp, naýqastardyń seniminen shyǵý. Respýblıkada farmasevtıkalyq jáne medısınalyq bilim júıesi de jetildirilýde. Uıymdastyrýshylyq daǵdylardyń, tájirıbelik, klınıkalyq mashyqtanýlardyń, jekelengen psıhologııalyq keńester iskerliginiń damýyna keńirek kóńil bólinip, tájirıbeli dárigerdi daıyndaý boıynsha jańa memlekettik standarttar qabyldandy. Jalpy, tájirıbeli dárigerlerdi oqytýda, joǵary kásiptik biliktilik deńgeıine jetkizetin qazirgi zamanaýı dárigerler biliminiń úzdiksiz júıesiniń qalyptasýyna OQMFA professor-oqytýshylar quramy óz úlesterin qosýda.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
