Ana týraly jyr

«Qalybekti 25 jyly jaz kórdim.

Biz kúıeýdiń qasynda edik. Qaıyn da baı aýyl edi. Kúıeý jaǵalaǵan jeńge, baldyz, qudashalar ázilshil, qaljyńshyl keledi ǵoı, biz biraz ázildeskennen soń tomsara bastadyq:

– Áı, Qalybek kerek edi, – desedi.

– Qalybek kelse, bul kisilerdi erik­tir­mes edi, – deıdi bireýi.

– Iá, ol jyndynyń júrgen jeri dýman ǵoı, – deıdi taǵy bireýi.

Buryn bilmeıtin edim, endi Qalybekti kórýge qumarttym.

Bir kezde qudaı jar bolyp, shyraıy jyly, qoı asyǵyndaı qolaıly jas jigit kirip keldi. Onyń «salaý...maleıkú-ú-úm...qudalar?» degendegi erniniń emeýrini, quıqyljyǵan daýysy, ózimen ere kirgen aq tazysy, jabaıy bos belbeýi kóp bozbalanyń biri emes ekendigine kýálik bergendeı bolyp tur.

Bul Qalybek edi.

Biz birazdan soń Qalybekpen mıdaı aralastyq. Ashy da, qoıý da, tátti de, qoıyrqabat ta sózder sóılenip jatyr. Biz kúlkiden ezý jııa almadyq.

– Jaryqtyq Shóńgiltaı qajynyń baýyrsaq shaınasy bylaı ǵoı, – dep aýzyna baýyrsaq sap, balpańdata shaınaǵanda, bizdiń shaı ishýge shamamyz kelmeıdi.

Iá, Qalybek – kúldirgi, qaljyńqoı, qynamende shildehana jigit eken».

Júsipbek Aımaýytovtyń 1927 jyly 21 qazanda «Eńbekshi qazaq» gazetinde jarııalanǵan «Qalybek ártis» atty maqalasy shý degennen osylaı bastalyp, tarta jóneledi. Qalybektiń kóp qyr-syryn jazýshy odan ármen keremet detaldarmen ashady. Áńgime ispetti jazylǵan jazbany jelpinip otyryp oqyp shyǵasyz. Qalybekterdiń qatary – Elaǵań, Seraǵańdar elesteıdi... Áldebir sabaqtastyq, uqsastyq, álde­bir tabıǵılyq tarta ma bilmeımin, Aımaýytovtyń ataqty maqalasyn keı-keıde oqyp qoıamyn. Uqsastyq, úzdik úrdis degennen oıǵa túsedi. Búginde saryala saǵynyshqa aınalǵan «samorodok-sary altyndardy» eske alǵanda sóz joq ortamyzda júrgen Sábeńder kóz aldyńa kele qalady. Sebebi olar jóninde Sábıt Orazbaı men Asanáli Áshimulynan artyq jetemizge jetkizip aıtqandar kem de kem. Osynaý qasıetti qara shaldar týraly dúnıeniń áńgimesin jıyp, bir-bir kitap ta jazyp tastady. Keıde kisige túrli oı túsedi. Aımaýytovtyń arada qansha jyldar ótse de jyrdaı oqylatyn jazbasy sol shirkindermen ómiri de, óneri de rýhtas Sábeń týraly taǵy bir márte qalam tartýǵa sep boldy. Bul oıyma bálkim, tótennen týǵan tolǵanysty oqyp shyqqan soń jaýap alyp ta qalarsyz degen oıdan dámelimin. Qaıdan bileıin...

* * *

Sábeńder de quddy solardaı boldy. Qallekılerden aýmaı qalǵan. Mektep qoı. Otyrǵan jeri dýman. Án-kúı, jyr, terme, ázil áńgime, suńǵyla sóz. О́zi de, dosy Asanáli de bul shaldarsyz sóz bas­tamaıdy. Tyńdaǵan saıyn bir raqat kúı keshesiń. Keýdesi bir kúmbirlep turǵan kúısandyq. Shertpe kúı shertkendeı shertip aıtady ǵoı áńgimeni.

Bylaı der edi Sábeń.

– Qallekıdiń Abyzyna orystar jylady. Birde osynyń jaıyn bilmek bolyp Toqpanovtan syr tartqan boldym.

– Áı, solar túsinip jylady ǵoı deısiń be? Bul uly ónerdiń, talanttyń qudireti ǵoı, – dedi.

– Búginde ótkenniń bir ónegeli sátterin eske alǵanda «burynǵynyń adamdary-aı» deıtinimiz bar ǵoı. Keıde «shirkin, burynǵynyń ártisteri-aı» dep kókiregiń qars aıyrylatyn kez de bolady. Bul búgingilerdi joqqa shyǵarý emes, talantty jastar bar, biraq mektep ala-qula. Ánýardy aıtamyn da Moldabekovti. Kúshi tasyp, qany qaınap turatyn edi. 57 jasynda ketip qaldy. Esbolǵan qalaı esińnen shyǵady. Nebári 43 jyl ómir súrdi. Jan-jaqty talant edi. Sol tustyń akterlarynda azamattyq, adamgershilik ustanym bıik boldy. Sahnadan ebin ta­ýyp aqıqatty aıtatyn. Marqum Nurmuhan Jantórın sondaı bolatyn. Qazirgi janymda júrgen ataqty Asanálini bylaı qoıǵanda, ol kezdiń kórermenderi teatrǵa Farıdany, Sábıra men Hadıshany, Ydy­ry­s­tardy kórý úshin keletin. Chehovtyń «Vanıa aǵaıy» keremet júrdi. Ánýar bárimizdi tań qaldyrdy. Jurt bılet joq, sendelip, syrtta teatrǵa kire almaı júretin. Búginde olardyń aty ańyzǵa aınalǵanymen ishinde múldem umyt qalǵandary da bar. Sol ókinish. Máselen, «Qozy Kórpesh – Baıan Sulýda» Baıan beınesin Jamal Jalmuhambetova degen aktrısa ǵajap oınady. «Nómiri birinshi Baıan sol edi. Mundaı Baıan bolǵan joq», – deıtin Sábıra apam.

– Al endi bar ǵoı, sol kezdiń adamdary bir-biriniń baǵasyn, qadirin bildi jáne adam tanýy da alabóten bolatyn – dep Sábeń taǵy da bir aǵys tileıtin arnaly oıǵa bas qoıdy. Osy meniń Súıeý qartqa kelýimniń ózi bir hıkaıa. Talaı aıtyp júrmin ǵoı taǵy bir esime túsip otyrǵany. Bul ról áý basta Elaǵańa tapsyrylǵan. Ol kisi aýyryp qalyp, maǵan bir kúni usynys túskende záre-qutym qalmady. Otyzdyń o jaq bu jaǵyndaǵy jaspyn ǵoı. Elaǵań jýyq arada keletin túri joq. Repetısııa keıinge qala berdi. Birde maǵan Ázekeń usynys jasady. Men jóninde jubaıy Ǵazıza apamyz aıtqan eken. Bul bir ózi erekshe, asa zııaly, daryndy adam edi ǵoı. Bizdiń kóp spektaklderge mýzyka jazdy jáne qandaı mýzyka deseńizshi. Ázekeń meniń kóne qoımaıtynymdy, júreksinip júrgenimdi sezdi. О́ziniń zili joq ıdıot degen sózi bar edi. Bir kúni túngi úshte telefon shalyp, sol ıdıotyna basyp, biraz namysyma tıip sóıledi. Sóıtip, kelisim berdim. Biraq ońaı bolǵan joq. Kók bazarǵa deıin baryp, nasybaı satatyn shaldarmen suhbat quryp, harakter, áreket izdegen kezim kóp boldy. Júdegenim sonshalyq, birtindep Súıeýdiń beınesine kirip kettim. Aqyr sońynda bul ról odaq kólemindegi basylymdarda qubylys retinde baǵalanyp, dúrkin-dúrkin jazyldy. Tipti ataqty Innokentıı Smoktýnovskıı tárizdi akterlardyń joǵary baǵasyn aldym. Áýelde asa sene qoımaǵan óte kirpııaz, talǵampaz Ábeńniń, Ábdijámıl aǵanyń da keıinnen rıza bolǵany bar.

Men muny maqtan úshin aıtyp otyr­ǵa­nym joq, árıne. Maqtan tileıtin, jel­pi­netin jastan asyp kettik. Gáp qazirgi rejısserdiń akterdi durys tańdaýynda jáne akterdiń jankeshti eńbeginde. Izdenis deıdi. Durys qoı. Biraq qazirgi sahnada án, bı kóp. Shoý sekildi shý basym kórinedi. Meniń túsinigimde akter degen bir ishi-syrty kelisken, janyp turatyn álgi nemene edi, faktýrasy kelisken deı me, sondaı bolsa kerek qoı. Ásirese, sahna úshin jaralǵan drama ártisiniń bolmysyn men múldem basqasha elestetemin. Ol bir sahnanyń patshasy, patshaıymy ǵoı. Drama teatry akteriniń osy qasıetin tereń sezinbegennen soń ǵoı keıbireýler saıqymazaqqa aınalady.

Sábeń áńgimesiniń taqyryby da alýan. Biraq jalyqtyrmaıdy. Bir falsh joq. О́mirdiń ózindeı órilip otyrady.

– Elde Nyshankúl degen jeńgem bar edi, – dep jymıdy Sábeń. – Sol kisi Almatyǵa oqýǵa ketip bara jatqanda «áı, júgirmek úılenetin bolsań, muǵalimniń qyzyn al» dedi. Qudaıdyń qudireti shynynda muǵalimniń qyzyn aldym. Áýelde muny nege aıtty eken dep oılaýshy edim. Keıin túsindim. Muǵalimniń qyzynyń ómirinde maǵyna, mazmun bolady eken. Shirkin burynǵynyń adamdary-aı! Keýdesi mundaı kómbe-qazyna bolar ma? О́mirdiń ózi oqytady eken ǵoı. Jalpy, er adamnyń ómiri, taǵdyrynyń qalaı bolýy da áıel adamǵa kóp baılanysty. Sofokl degen danyshpannyń «Áıeli kóp sóıleıtin erkekter qysqa ómir súredi. О́ıtkeni júreginiń jalyny óshe beredi» degen sózi bar. Osy durys aıtylǵan sóz.

Burynǵynyń adamdary esine túsken saıyn Sábeń shabyttanyp, býyrqanyp, áńgimesin baraqattandyra túsedi.

– Baıaǵynyń shaldary dáriger men mılısııanyń qolyna túsire kórme dep otyrýshy edi. Bala neme taǵy da onysy nesi eken deıtinbiz. «Adamnan mılısııa jasaý ońaı, mılısııadan adam jasaý qıyn» deıdi taǵy da. Jaraıdy delik, al endi dárigerdi nege aıtty deńizshi. Ony da qazir túsinip júrmiz. Densaýlyq syr bergende baratynyń dárigerdiń aldy. Ásirese, qazir kóbirek júginemiz. Kórer kózge jamandaǵanym emes. Bárine birdeı topyraq shasha almaısyń. «Aqyl juǵys» degen ǵoı. Sabaq bolsyn dep aıtamyn. Bizdiń keıbir dárigerlerde dórekilik basym. Tipti ózińe kózińdi baqyraıtyp qoıyp «nege aýyra beresiz?» deıtini bar. Sheteldiń dárigerlerin kóp kórdim. Bala da, dana da bola alady. Tipti baldyzyń tárizdi erkelep turady. Kúnde birdeńe taýyp aıtady. Bizdiń aǵaıyndar sheneýnik bolyp ketken be, senen bir qaryzyn ala almaı júrgendeı, quddy bir joıqyn jınalys ótkizýge ııa jaýap alýǵa kelgendeı qabaǵy ashylmaıdy ǵoı. Dáriger palataǵa kirgende kún shyqqandaı bolsa qanekı!

Sábeń osylaı da osylaı aq nóserdeı tópeı beredi. Birde kúldirip, birde jylatyp egiz stıhııanyń súrleýine salyp jiberedi. О́z boıynda ıýmory joq adam qýanyshty da, qaıǵyny da sezine almaıdy. Bul kisi sol ıýmor arqyly osy qasıetti jetildirgen adam. Qazir bireýdi synasań, kemshiligin aıtsań kádýilgideı renjip qalady. Sábeń aıtatyn burynǵynyń adamdary «bul kisi nege búı dedi?» dep oılanatyn. Burys bolsa ǵafý ótinetin. Árkim óz qateliginen qorytyndy jasaý, tipti bireýdiń qateliginen úırený qalyp barady. Bul ómirde erlik te, eshteńe de jasap áýre bolmaı-aq qoı, tek ıttik jasamaý qolyńnan keledi ǵoı. Mine, Sábeńniń kóńil raıyna qaraı shamyrqanyp, shıyr­shyq atyp jatatyn áńgimeleri osyn­daı oı tór­kinine den qoıǵyzady.

Árıne, Sábeńdi birden bile qoıdyńyz. Kádimgi Sábıt Muqanov demekshi, kádimgi oı men sezim sáýletkeri Sábıt Orazbaı. Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.

Aıtary joq, bul bir tula boıy tunǵan tektilik, júregi toly meıirban, rahman nuryndaı taza adam. О́mirde de, ónerde de sol tazalyqtyń etalony bolyp keledi. О́mirimde mundaı sózge usta, sheber áńgimeshi adamdy sırek kezdestirdim. Bizdiń drama ártisteriniń ishindegi Beıimbeti dersiń. Ásirese, qazaqy qaljyńdy, ıýmordy bıik óner deńgeıine kótergen adam. «Aldarkóseni oınaıtyn adamnyń tynysh jatqanyna tańym bar» dep gastrolde júrgende qaljyńdaıtyn Asqar Súleımenovtiń sóziniń de jany bar. Sheberdiń aty sheber, árıne. Sábeń sol baısaldy qalpymen, qońyr minezimen-aq talaı komedııalyq beınelerdiń baǵyn ashyp, uzaq jyl uly teatrdyń bosaǵasyna baılady ǵoı.

Kisi boıyna uly meıirim-shapqat aldymen bir Alladan berilse, odan soń ata-anadan darıdy. Osynaý jyldar ishindegi shyǵarmashylyq taǵdyr jolynda qazaqtyń osyndaı biregeı bolmysty tulǵalarymen pikirles, syrlas bolýdyń arqasynda da saf sulýlyqtyń, mólt etken meıirimniń qaınarynan qanyp iship, kóp qasıet jıdym, bıiktedim, bekzattandym. Olar meniń egiz stıhııam – óner men mádenıetke degen qushtar kóńilimdi qanattandyrdy, kisilik pen kishilik, parasat-paıym, zııalylyq pen zıpalyq, minez mektebinen óttim.

Adam ómiriniń ónegeli tustarynyń, shýaqty sátteriniń kóp bolýynda jaqsy adamdardyń yqpaly az bolmaıdy. Bú­gin­de kóp qasıeti ómirimizden alys­tap bara jatqan keshegi klassıkalyq jýr­na­lıs­tı­kanyń júırikterinen bizdiń býyn kóp úırendi. Olar jóninde ár kezde jazyp, aıtyp júrmiz. Bulaı jasamasaq qazir kimdi kim izdep, kerek etip jatqandaı.

Jýrnalıst bolyp ǵumyr keshýdiń ózi bile bilgenge bir baqyt. Bunyń ózi áý basta óz kásibińdi súımegen soń beker sóz bolyp shyǵady. Al onyń aıryqsha bir syıy seni san túrli taǵdyrlarmen jolyqtyrady. Bul rette seniń ýnıversıtette alǵan bilimiń jetkiliksiz bolyp, sol ómirdiń ózinen úırenesiń. О́mir seni oqytady. Oqýlyǵyń ómir. О́mir bolǵanda da ómiri ónegege aınalǵan taǵylymǵa toly, taǵdyry qıyn, qyzyq adamdar arqyly sen tolysasyń. Endigi jerde sen sol jandardy ózińe óte jaqyn tutyp, tipti ustaz sanaı bastaısyń. Ustaz kórý ol seniń mindetti túrde sol kisiniń aldynan dáris alýyń degen týra túsinik emes. Jaqsynyń bárin ózińe jaqyn tartý, sodan úzdiksiz úırený, syrttaı oqyǵan tárizdi ustaz tutý. Men úshin bir ózi bir mektep, bir teatr sondaı jandar boldy. Sonyń biri de biregeıi – Sábıt Qońyrbaıuly Orazbaı.

Sábeń alýan taǵdyrly, san qyrly óner ıesi. Sahna men ekranda 200-den astam keıipker keskindep, ákemteatrǵa 68 jyl ómirin arnap, otyzdan asar jasynda asa kúrdeli psıhologııalyq obraz Súıeý qarttyń beınesin somdaýda qubylys jasap, menmenshil Máskeý marqasqalarynyń mysyn basqan edi. Alla taǵala bul kisiniń bir basyna birneshe óner bergen. Akterliginiń qos qanatyndaı ánshiligi, termeshiligi, jyrshylyǵy, tipti óleń oqyǵanda dombyra shertip otyrýy t.b. áli zertteýshisi túren sala qoımaǵan, ashylmaı jatqan bir kómbe. Jurtqa tanymal birneshe ánniń avtory. Qarapaıymdylyǵy ǵoı, bireýler bir án jazsa jer-kókke syımaı tóbeńdi oıyp jibere jazdaıdy, al munyń ózin ol qalypty jaǵdaı retinde qabyldaıdy. Onyń syrtynda uzaq dastan, jyrlardy («Saýryq batyr», «О́tegen batyr», «Súıinbaıdyń batasy», «Tóle bıdiń ósıeti» t.b.) odan ármen jaýharǵa aınaldyryp, óz janynan qosatyn uly saryndardyń rýhanı qýaty qandaı deseńshi! Erterekte Tashkent jaqta bir aqsaqaldyń aýzynan jazyp alǵan «Tóle bıdiń ósıetine» shyǵarǵan maqamy búginde halyq týyndysyna aınalyp ketti. «Súıinbaıdyń batasyn» bul kisideı aıtatyn jandy ázirge kezdestirmedim. Ismerligin aıtsańyzshy. Fotosýretshiliginiń ózi bútin bir bekzat álem. Ákemteatr murajaıyndaǵy sarǵaıǵan sýretterdiń 50 paıyzynyń ıesi Sábeń bolar-aý.

Sábeń shejire, qazyna.

Sábeń, Asaǵań, Esaǵań, Núketaı apalarymyz uly teatrdyń ustyndary. Biz nege bul kisilerdi aınaldyra beremiz? О́ıtkeni bular – Qallekılerdiń tiri kózi, sózi, ózi. Sol qasıetti qara shaldar negizin qalaǵan adamgershilik, ar akademııasyn bitirgen túlekter. Mine, sol «samorodok-sary altyndardan» qalǵan sara úrdiske, rýhanı muratqa adaldyqtyń úzdik úlgisin ustanǵan ustyndardyń arqasynda ákemteatr áli kúnge óziniń tekti tuǵyrynan túsken emes. Uly úrdis, sara sabaqtastyq talantty shoǵyrmen jalǵasyp jatyr.

Sábeń «О́mirdiń ózi – teatr», «Tazar­ǵyń kelse, teatrǵa bar» atty eki kitap jazyp, ult ónerbaıanyna ólsheýsiz úles qosty. Osy kitaptarǵa redaktor bol­ǵa­nymdy da maqtan kóremin. Endigi jerde anasy Apaqaı (Appaq aı) týraly ǵajap kitap jazyp jatyr. Alla buıyrtsa bul týyndy da oqyrmannyń kózaıymyna aınalyp, qoldan túspeıtinine kúmán joq.

Áńgimege tuzdyq bolsyn.

Bir ápendileý klastasym bar. «Qu­daıdyń qudireti óziń bilesiń men ómirimde yńyldap bolsa da án salǵan adam emespin. Shámshiniń «Ana týraly jyryn» estisem boldy, qalaı qosylyp ketkenimdi bilmeı qalamyn» deıdi.

Sol paqyr qazaq gazetterin qaldyr­maı oqıdy. «Almaty aqshamynan» «Apaqaıdy» da úzbeı oqypty. «Osy bir jazba janymdy jylytyp, Apaqaı sheshemizdiń kóp qasıetteri apamdy esime túsirip, qý qatynnan kózimdi ala berip, ońashada syqsyńdap ta jylap alamyn» degeni bar. Qazir jalǵasyn surap qoıady. Kitap bolyp bir-aq shyǵady dep edim, qýanyp kútip júr.

Ras, Sábıt Orazbaıdyń «Jaqsydan sóz qalsyn» aıdarymen jarııalana bas­ta­ǵan jazbasynan soń oqyrman qa­ra­sy burynǵydan da kóbeıe tústi. Tipti keı­bi­reýleri áleýmettik jelilerde «sen­­bini kútpeı-aq, ár nomer saıyn ber­se­ńizder bolmaı ma?» degen ótinish te aıtatyn. Bul áńgimeniń jurt janyna tym jaqyn, ystyq bolatyn sebebi –
ana, dara ónerpazdyń apasy Apaqaı (appaq aı degen maǵyna ǵoı) týraly. Áńgime negizinen akterdiń anasy týraly bolǵanymen, onda halqymyzdyń aıaý­ly­syna aınalǵan ardaqty analarymyz týraly da nebir qyzyqty, tartymdy tolǵanystar qatar óriledi.

Anadan artyq dana bar ma? Dúnıede ananyń qushaǵynan ystyq qushaq bar ma? Ananyń ıisinen artyq ıis bar ma? Jumaqtyń ıisi de sondaı bolar. О́ıtkeni biz bilgende jumaq ananyń tabanynyń astynda ǵoı. Apasyn saǵynbaıtyn perzent bola ma? Qolyńnan kelse, anańa aspandaǵy aıdy alyp bergiń keledi-aý. Biraq perzentin bárinen de artyq kóretin anaǵa onyń eshqaısy da keregi joq, oǵan seniń amandyǵyń, azamat bolǵanyń, el qataryna qosylǵanyń kerek.

Bul barlyq ananyń armany. Bul jazbada sol qudireti kúshti Ana júreginiń jyry, mahabbaty, uly saǵynyshy bar. Búginde seksenniń bel ortasynan asyp, alty Alashtyń abyzyna aınalǵan aǵamyzdyń perzenttik mahabbaty osy jazbanyń ár jolynan sáýle shashady. Júregińdi erekshe bir sezim bıleıdi, áldıleıdi. Álginde osy jazbaǵa oraı pikir bildirip jatqan oqyrmandar qarasy kóbeıip turǵanyn aıttyq. Oqyrmannyń da túr-túri bar. Árqaısysynyń talǵamy, tanýy bólek. Biraq solardyń báriniń Anaǵa degen mahabbaty sheksiz, arnasynan asyp jatady.

Súıegine sóz sińgen, óneri de, ózi de dara, qara sózdiń qaımaǵyn sypyryp sóıleıtin, tula boıynan deg­darlyq ushqyndap turatyn Doshan Joljaq­sy­novtyń Sábeńniń aıtýyn­da­ǵy myna bir tebirenisi de bizdiń aıtpaǵymyzdyń tolyq habarshysyndaı bolsa kerek-ti.

– Doshan telefon shaldy. Estelikti úzbeı oqyp júr eken. О́zi sergek, kóp oqıtyn, únemi izdenip júretin, erekshe talantty azamat qoı.

– Sábe aǵa, esteligińizdi jibermeı oqyp jatyrmyn. Keremet. Sheber jazylǵan. Birese kúldiredi, birese kózińe jas ákeledi. Áıteýir oqyǵan jandy beı-jaı qaldyrmaıdy. Eń bastysy, anamyzdy esimizge túsirdi. Dúnıede eń asyl adam ana ǵoı, shirkin. Ásirese, anańyzdyń árbir isin, áreketin qalaı esińizde saqtaı bilgensiz. Álde burynnan jazyp júrgen kúndeligińiz bar ma edi? Sizge Alla qýat bersin, osylaı esteligińizdi jalǵastyra berińiz, – dedi. Doshannyń sózi kádimgideı boıyma qýat berdi, – deıdi Sábeń.

Almatydaǵy «Qalqaman-2» shaǵyn aýdanynan telefon shalǵan Dáýren Sábıtov degen azamattyń lebizi de bizdi aıryqsha tebirentti.

– Apamdy saǵynyp júrgende belgili adamnyń myna tolǵanystary meni qıly oıǵa saldy. Bir jylap ta aldym. Shy­nym­dy aıtsam, áńgimeniń ón boıy­nan dúnıede teńdesi joq apamnyń ısi ańqyp turǵandaı áserlendim. Apam mań­da­ıymnan sıpaǵandaı, emirengendeı boldym. Shirkin, qolyńnan kelse, anańa osyndaı bir dúnıe arnaı alsań, odan artyq eskertkish bola ma? Meniń sol armanymdy oryndaǵan uly akterge myń da bir alǵys, – deıdi ol.

Sheberdiń aty sheber. Áńgime shynaıy bolǵanda, oǵan sheberlik qosylǵanda shedevr týatynyna shúbá joq. Búginde «qaraǵym, shyraǵym, altynym» degen altyn sózder azaıyp turǵan zamanda mundaı týyndylardyń sol olqylyqtyń ornyn on ese toltyratyny sózsiz. Osyndaı dúnıelerdiń gazet betinen oryn alýy kisini de bir adamı baqytqa bóleri haq. Biz oqyrmandar tarapynan sony shyn sezindik.

Bul, bul ma áıgili Ábe-Ábdi-Jamıl Nurpeıis birde osy «Apaqaı» senbi sa­ıyn jarııalanyp jatqan tusta osydan elý jyl buryn Súıeý qartqa súıingenindeı, «Áı, myna balanyń áńgimesi meni baýrap barady. Mynaý «Ana týraly jyr ǵoı» dep edi.

Sábeń shapqan saıyn shabandoz sha­byttyń qanatyna minip alyp, ár qyry­nan ashyla beretin teńizdeı túpsiz tereń, ortaı­maıtyn qazyna. Shetinen shertip, kertip al da jaza ber.

Barynyń baǵasyn biletin, joǵynyń jaq­sylyǵyn jadynan shyǵarmaı ulyq­tap otyratyn burynǵynyń adam­da­ry-aı, dala dápteri tárizdi dersiń. «Bu­ryn­ǵynyń adamdary-aı!» dep tamsaný­dan bir jalyqpaı, sol dala dápterin paraqtap otyratyn Alashtyń arda abyzy, Apaqaıdaı arly ananyń adal sútin emgen qazaq óneriniń qońyr óleńi, qońyr sazy, qońyr muńy, Qońyrbaıdyń qońyr uly Siz aman bolyńyz. Qazaq munaıynyń atasy, júz jasaǵan Safı atamyzdyń aıaýly qyzy, asyl jaryńyz Sáýle apaımen birge aldymyzda uzaq júrińizder!

Qalı SÁRSENBAI