Tehnokratııa saltanat qurǵan dáýirde dástúrli basylymdardyń bolashaǵy bulyńǵyr deıtin pikirge boı aldyra qoımaıtyn oıly oqyrman kúndelikti tirshilik tynysyn jylt etpe saıttardan góri merzimdi basylymdardan oqyǵandy táýir kóredi. Bıylǵy alǵashqy toqsanda «Qazposhta» aksıonerlik qoǵamy jarııalaǵan derekti eskersek, elimizde gazet-jýrnalǵa jazylýdyń jalpy kólemi 55,6 mln danany quraǵan. Bul kóp bolmasa da, az kórsetkish emes. Al basylymǵa jazylý úshin sońǵy tıynyn sarp etkenderdi saryla kúttirip, poshta jáshigine telmirtip qoıý – sanaǵa syımaıtyn is.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bul máseleni qozǵaýǵa túrtki bolǵan oqyrman hattary. Solardyń birine nazar salyp kóreıik.
– Men bas basylymnyń 47 jyldan beri oqyrmanymyn. Biraq keńestik kezeńde de jáne osy jylǵa deıin gazetti úıge aldyrýda dáp osyndaı bassyzdyqqa tap bolmaǵan edim. Úıge «Egemen Qazaqstan», «Qazaq ádebıeti», «Ana tili» gazetterin, «Abaı», «Maǵjan» jýrnaldaryn aldyryp oqımyn. Elektrondy nusqadan góri qaǵaz arqyly oqyǵan myń ese áserli. Buǵan deıin basqa da qazaqsha gazetterdi alyp kelgenmin. Bıylǵy shildeden beri ol oıymnan bas tarttym. Sebebi naýryzdan bastap bizge qyzmet kórsetetin 46-poshta durys jumys istemeı, gazetterdi keshiktirip ákeldi. Poshta tasýshynyń turaqtamaıtynyn aıtty. Ásirese, «Egemenniń» keshigýi sharshatty. Kúndelikti jańalyqtan qur qalasyń. Tamyzda tipti soraqy boldy: gazetterdiń bir aptadan keıin kelýi úrdiske aınaldy. Sebebin bildim: 46, 57, 60-poshtalar biriktirilip, gazetter 57-poshtada taratylatyn bolypty. Buǵan da kóndim. Bir aptadaı gazetter durys kelgendeı boldy.
О́tken aptada gazetter múldem kelgen joq. 6 qyrkúıek kúni sol 57-poshtaǵa bardym. Poshta tasýshynyń jalaqynyń azdyǵyna baılanysty jumystan shyǵyp ketkenin, budan bylaı gazetterdi ózimniń alyp turýym qajettigin aıtty. Sonyń ózinde «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1, 3 qyrkúıektegi sandary joq bolyp shyqty. Keıin taýyp berýlerin ótinip, qyzmetker áıelderdiń uıaly telefondaryn surap edim, mundaı telefon joq ekenin syltaý etip, shyǵaryp saldy. Jumystarynan aıyrylyp qalý qaýpinen bolsa kerek. Qyzmet telefondary istemeıdi eken, aqshasy tólenbegen. Mine, ońtústik astanadaǵy poshta tasymaly osyndaı masqara kúıge jetipti. Bulaı jalǵasa berse, ulttyq mádenıettiń mańyzdy bir oshaǵynan aıyrylamyz.
Bul – qazaq baspasózine tóngen úlken qaýip. Ana tilimizdegi gazetter men jýrnaldardyń taralymy kúrt tómendeıdi. Al tól gazetterdi óz ýaqytynda almaýyń aýa jetpegenimen birdeı. Bul máseleniń basyn ashyp, der kezinde shara qoldanbasa, ulttyq baspasózdiń bolashaǵy bulyńǵyr bolady. Gazet tasymalyn durys jolǵa qoımaı, baspasóz de ilgeri baspaıdy, – dep ashynady Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, professor Serikqazy Qorabaı.
Redaksııamyzǵa telefon shalǵan Beken Nurahmet pen zeınetker Seker Aıtbaıqyzy da osy máseleni qaýzap, gazet tasymaly isine kóńilderi tolmaıtynyn alǵa tartty. Álbette, atalǵan jaıt Almatyda ǵana emes, ózge óńirlerde de ózekti máselege aınalǵanyna aımaqtardaǵy áriptesterimiz arqyly habardarmyz.
Aıtalyq, buǵan deıin «Dástúr» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Qasymhan Begmanov «Bas redaktorlar klýby» bas qosyp «Qazposhta» jumysynyń kemshilikterin talqylaǵanyn jelige jazǵan bolatyn.
«...Bizdiń etnografııalyq «Dástúr» jýrnaly jaryq kórgeli 12 jyl bolypty. Qazir jýrnaldyń turaqty oqyrmandary qalyptasty. Nur-Sultandaǵy Qazposhtanyń №OPS-13 bólimshesinen «Dástúr» jýrnalyna 2021 jylǵa jazylǵan 98 oqyrmannyń aqshasyn operator qyz alyp, olardyń qoldaryna zańdy túbirtekterin (kvıtansııalaryn) berip jibergen. Sóıtip sol operator qyz 98 oqyrmannyń bir jyldyq aqshasyn óz qaltasyna salyp alǵanyn, ony jaratyp qoıǵanyn moıyndady. «Moıyndady» degenimiz jaı jeńil sóz bolǵanymen, ony dáleldep shyǵý úshin redaksııa men oqyrmandarǵa eki aı ýaqyt kerek boldy. О́z kinálaryn bile tura «redaksııa jýrnaldy kem beripti» dep, bizdi kinálady. Áıteýir sońynda moıyndady.
Biraq sol qyzdyń da, «Qazposhta» basshylarynyń da «bizdiń tarapymyzdan osyndaı soraqy is jasaldy-aý» dep qysylǵanyn baıqamadyq. Kerisinshe ózimizge tepsinip, qatqyl sóılep, bizdi kináli etkisi kelgenderin kórdik. Bul kórip turǵandaryńyzdaı sotqa beriletin qylmystyq is. Biraq biz qazaqylyqqa salynyp, «12 jyldan beri áreń jınaǵan oqyrmandarymyzǵa sol jýrnaldardy qaıta basyp shyǵaryp, jetkizip berseńizder boldy» dep, keshirdik» deıdi Qasymhan Begmanov.
«Saryarqa Aqparat» Medıaholdınginiń dırektory Qambar Ahmetov te osy turǵydaǵy óz oıyn ortaǵa saldy: «Qazposhta» qyzmetinde kúrmeýi qalyń kúrdeli másele kóp. Gazet oqıtyn oqyrman azaıdy desek te, naǵyz oqyrmandar irikteldi. О́ńir-óńirde basylymdy asyǵa kútetin aǵaıyn az emes. Solardyń deni bizge telefon shalyp, gazettiń óz ýaqytynda jetpegeni bylaı tursyn, múldem joǵalyp ketetin jaǵdaılar da kezdesetinin jetkizip jatady. Bul uıat nárse. Basylymdar «Qazposhtanyń» jazylym úshin alǵan qarjysynan bólek, jetkizip berýleri úshin taǵy da qomaqty qarjy tóleıtinin basa aıta ketkim kelip otyr. Qazir oqyrmandardyń gazetke, jalpy qazaq basylymdaryna jazylatyny ekitalaı. О́ıtkeni qaı basylymǵa jazylsa da, «Qazposhta» ony úılerine ýaqtyly jetkizip beretinine úlken kúmánmen qaraıdy. Ony kózderi kórip otyr. Ábden úmitteri úzilgende redaksııaǵa habarlasyp jatady. Biz ne isteı alamyz, shyǵarǵan basylymdarymyzdy «Qazposhtaǵa» jetkizip beremiz. Ári qaraı bizdiń mindetimizge jatpaıdy. «Qazposhta» osylaı kete berse gazetter jabylyp tynady», degen áriptesimiz júıe jumysyn sıfrly standarttarmen jetildire túsý kerek dep esepteıdi.
«Kóseýi uzynnyń qoly kúımeıdi» degendeı, mundaı problema aıtyla qalǵanda taıaq qarapaıym poshtashylarǵa tıedi. Mı qaınatar ystyq pen aq qar kók muzda tabanynan taýsylyp gazet tasıtyn jandardyń da janaıqaıy joq emes eken. Máseleniń bir ushy sonda jatyr. Olarǵa tólenetin jalaqy mardymsyz. 32 jyl Almatyda poshtashy qyzmetin atqarǵan kópbalaly ana Saǵynysh Dosanova óz oıymen bólisti. Poshta isiniń ystyǵy men sýyǵyn tegis biletin mamannyń pikiri tómendegideı.
«Poshtashynyń jumysy kóp elenip-eskerile bermeıtin eńbek qoı. Bizdiń de «arqalaǵanymyz altyn, jegenimiz jantaq». 70-80 myń teńge jalaqy alyp, tańnan keshke deıin tepeńdeımiz. 60 myń teńge alatyndar da bar. Bul qyzmetkerdiń kóńil kúıine de áser etpeı qoımaıdy. Poshtashylardyń jumysyna salǵyrt qaraýynyń negizgi sebebi osy ǵana. Al jýyrda iske asqan «Bizdiń adamdar» jobasy máseleni tipten ýshyqtyrdy. Keıbir qyzmetkerler óz erkimen jumystan ketip jatyr. Solardyń biri ǵumyrynyń 32 jylyn osy salaǵa arnaǵan menmin. 37 jyl sonda jumys istegen áriptesim Gýlıa Ánýarbekova da negizsiz jumystan ketti. О́zim qala shetindegi Boraldaıda turamyn. Tańǵy 5-te kózimdi tyrnap ashyp jumysqa ketemin. Jańadan engizilgen joba biz úshin tıimsiz. Eńbegińe saı aqsha alasyń deıdi. Sonda zeınet demalysyna sanaýly jyldar qalǵan biz qaıtpekpiz. Jastarmen básekelese alamyz ba? Endi qaraptan-qarap dalada qaldyq», deıdi Saǵynysh Dosanova.
Saǵynysh hanym tilge tıek etip otyrǵan joba týraly bilmek úshin «Qazposhta» ókilderine habarlastyq. Osydan eki jyl buryn Mańǵystaý men Atyraý oblystarynda qanat qaqqan joba búginde basqa óńirlerge de ene bastaǵan.
– Aǵymdaǵy jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap «Bizdiń adamdar» jobasy iske qosyldy. Bul jobanyń artyqshylyǵy ár poshta qyzmetkeri óziniń atqarǵan qyzmetine saı eńbekaqy alady. Aıtalyq, 20 gazet aparǵan qyzmetker men 70 gazetti dittegen mejesine jetkizgen mamannyń jumysy jer men kókteı. Osyny durys baǵalaý, qyzmetkerlerdi yntalandyrý – jobanyń basty artyqshylyǵy. Bul – zaman talaby. Qarapaıym mamandardyń kirisin kóbeıtý, eńbek ónimdiligin arttyrý, qyzmet sapasyn jaqsartý bizdiń basty maqsatymyz. Dese de barlyq qyzmetkerler bul júıege aýyspaıdy, Almaty qalasy boıynsha shamamen 160 poshtashy «Bizdiń adamdar» jobasy negizinde kelisimshartpen jumys isteı bastaıdy. Máselen buryn poshta qyzmetkeri tek qana jalaqyǵa ıek artsa, búginde gazetti nemese hat-habardy naqty jetkizý arqyly tabysyn eseleı alady. Jetkizbedi me, tabysy da tómendeıdi. Munyń bári túptep kelgende gazet-jýrnaldardy, hat-habarlardy oqyrmanǵa der kezinde jetkizýge baǵyttalǵan qadam, – deıdi «Qazposhta» AQ Almaty fılıaly basshysynyń orynbasary Nurdáýlet Qabylov.
Basshylyq jobanyń artyqshylyqtaryn alǵa tartqanymen qatardaǵy qyzmetkerler júıeniń kemshin tustaryn da jipke tizip berdi. Aıtalyq, qyzmetkerler burynǵydaı zańdy eńbek demalysyna shyǵa almaıdy, áleýmettik paketter almaıdy, esesine kóp aýqymda tapsyrys oryndap tabysyn eseleýine múmkindik bar. Álbette, munyń densaýlyǵy myqty jas qyzmetkerler úshin tıimdi tusy bolǵanymen, Saǵynysh sekildi egde tartqan mamandar úshin ońaı bolmaıtynyn eskergen jón sekildi.
Áńgimeniń ushy gazettiń óz ýaqytynda jetkizilmeýinen týyndaǵan bolatyn. Jaýapty mamandar jańa júıe bul olqylyqtyń ornyn toltyrady dep sendirdi. Dese de bul qap-qap gazet-jýrnal arqalap júrgen qatardaǵy qyzmetkerlerge salqynyn tıgizbese ıgi edi. «Qazposhta» AQ baspasóz qyzmetiniń ókili Venera Mustafına: «Oqyrmandar gazet-jýrnaldardyń ýaqtyly kelmeýine baılanysty qandaı da bir narazylyq týyndap jatsa, 1499 baılanys ortalyǵyna nemese 7 7272 590 605 nómirine tegin habarlasyp, tolyq mán-jaıdy anyqtaı alady. Ár oqyrmannyń talap-tilegi biz úshin mańyzdy. Post.kz qosymshasynda jáne saıtynda 89 qyzmet qarastyrylǵan, jyl sońyna deıin qosymsha 100-ge jýyq qyzmet iske qosylady» dep atap ótti.
Birjaqty pikir aıtýdan aýlaqpyz. Qolymyzǵa qalam ustatqan – basylymdy oqyrmanmen qaýyshtyratyn basty kópir qyzmetine serpin kerek degen kóptiń tileýi bolatyn. Sóz oraıy kelgende, memleketten mol qarjy alyp otyrǵan alyp ujymnyń sharýasy shıraı tússe degen tilegimiz bar.
ALMATY
