Kollajdy jasaǵan: Amangeldi Qııas
Kezinde bala oqytyp, ustazdyq etken, «Ushqyn», «Eńbekshi qazaq», «Aq jol» gazetterinde qyzmet atqarǵan, Mirjaqyp Dýlatuly, Júsipbek Aımaýytuly syndy Alash ardaqtylaryna jaqyn júrgen qaıratker tulǵa týraly búginde biren-saran zertteý maqalalar ǵana bolmasa, tolymdy eńbekter áli de bolsa joqtyń qasy. О́ıtkeni tarıhı derek az.
Taıaýda kútpegen jerden Qostanaı oblysynyń memlekettik arhıvinen Ahmetsapanyń óz qolymen jazylǵan «Qysqasha ómirbaıanyn» taýyp aldyq. Qundy derek tyń izdeniske iz salar degen úmittemiz. О́mirbaıan RKP(b) músheleri men kandıdattarynan Torǵaı ýezdik bolshevıkter komıtetine kelip túsken aryzdardyń ishinde jatyr eken. Ahmetsapa 1922 jyldyń 29 qańtarynda uıymdastyrý bıýrosyna bergen aryzynda ózin RKP(b) qataryn tazartý boıynsha jeke synaqqa tartýdy suraıdy. Qaıratkerdiń qysqasha ǵumyrnamasy osy aryzǵa qosymsha retinde tigilse kerek.
Uıymdastyrý bıýrosyna RKP (b) múshesi Ahmed-Safa Iýsýpovtan
Aryz
Qysqasha ómirbaıanymdy usyna otyryp, uıymdastyrý bıýrosyna meni RKP(b) qataryn tazartý boıynsha jeke synaqqa tartýdy suraımyn. О́ıtkeni partııanyń Tashkent uıymynyń qataryn tazartý kezinde men issaparda boldym, sodan beri dalada ómir súrip keldim. 1922 j.29 qańtar
«A.Iýsýpov» dep qol qoıǵan
Ahmed-Safa Iýsýpovtyń qysqasha ómirbaıany
Men 1895 jyly Torǵaı oblysy jáne ýeziniń Sarytorǵaı bolysyndaǵy aýylda ortasha qazaq otbasynda dúnıege keldim. 8 jastan 11 jasqa deıin musylmansha oqydym. 11 jasymnan bastap bolystyq mektepte bilim aldym. Sosyn 4 synyptyq Torǵaı qalalyq ýchılıshesinde oqyp, kýrsty 1913 jyly támamdadym. Qalalyq ýchılısheniń kýrsyn aıaqtaǵan soń, bilimimdi jalǵastyrý maqsatynda Qazan muǵalimder ınstıtýtyna túsý úshin Qazan qalasyna keldim. Alaıda munda tek pravoslavtar ǵana qabyldanatyn bolǵandyqtan, men dini basqa musylman bolǵandyqtan oqýǵa túse almadym. Torǵaıǵa qaıtyp oralysymen aýyldyq mektepke muǵalim bolyp taǵaıyndaldym. Bul qyzmette 1918 jylǵa deıin jumys istedim. 1918 jyly ýezdik jer basqarmasyna tehnıkalyq jumysker bolyp ornalasyp, munda eki aı shamasynda qyzmet ettim.
1918 jyldyń aıaǵynda jáne 1919 jyldyń basynda Ýezdik atqarý komıtetiniń múshesi bolyp taǵaıyndaldym, biraq mamyr aıynda Alashordalyqtar Ýezdik atqarý komıtetin taratyp jibergendikten munda da uzaq jumys isteı almadym. Keıin oryssha saýaty bar adam retinde Alash Orda quramyna alynyp, sharýashylyq bóliminiń qyzmetkeri bolyp jumys istedim. 1919 jylǵy qyrkúıektiń basynda eńbek demalysyna bosap shyǵyp, óz aýylyma kettim. Qarasha aıynyń basyna deıin osynda turdym. Torǵaı qalasy Kolchaktyń ońtústik armııasynan azat etilgennen keıin, qalaǵa keldim. Munda Qyrǵyz ólkesi áskerı revolıýsııalyq komıtetiniń shaqyrtýymen Ýezdik keńester sezi shaqyrtylǵansha ýaqytsha uıymdastyrýshy-nusqaýshy bolyp jumys istedim. Ýezdik atqarý komıteti burynǵy quramynda qaıta qurylǵan soń, onyń múshesi retinde Orynbor qalasyna Qazaq áskerı revkomyna aqsha alyp kelýge issaparǵa jiberildim. Orynborǵa kelisimen Qyrǵyz ólkesi áskerı revolıýsııalyq komıtetiniń tóraǵasy Pestkovskıı joldastyń ókimimen mobılızasııalanyp, Qyrǵyz áskerı revolıýsııalyq komıtetiniń organy «Ushqyn» («Iskra») gazeti redaksııasynyń redkollegııa múshesi bolyp taǵaıyndaldym.
1920 jyldyń 18 aqpanynda óz erkimmen Reseı kompartııasynyń qataryna óttim jáne 6-shy Orynbor aýdandyq kommýnıster uıymyna kandıdat bolyp qabyldandym. Al shilde aıynda tolyq múshelikke óttim.
1920 jyly aqpannyń sońynda Qyrǵyz ólkesi áskerı revkomy meni OAK-tyń «Qyzyl Shyǵys» úgit-nusqaý poıyzynyń quramynda Túrkistan respýblıkasyndaǵy úgit-nasıhat jumystaryna ádebı aýdarmashy retinde issaparǵa jiberdi. «Qyzyl Shyǵys» poıyzy bes aı boıy Túrkistan respýblıkasynyń barlyq qalalarynda bolyp, shildede Orynborǵa oraldy. Men osy qalada 1920 jyldyń qarashasyna deıin Qyrǵyz redaksııasyndaǵy jumysymdy jalǵastyrdym. Qarashanyń basynda Baký qalasyna joldas Jangeldınmen birge Shyǵys halyqtarynyń nasıhaty jáne is-qımyly keńesine qyzmetker retinde issaparǵa bardym. Joldas Jangeldın osy keńestiń tóralqa múshesi edi. Shyǵys halyqtarynyń nasıhaty jáne is-qımyly keńesinde 1921 jylǵy aqpan aıynyń basyna deıin keńse qyzmetkeri bolyp jumys istedim. 1921 jyldyń 6 aqpanynda ózimniń jeke ótinishim boıynsha Tashkent qalasyna Túrkistan OAK janyndaǵy QKSR ýákildiginiń qaramaǵyna issaparǵa jiberildim. QKSR ýákildigi meni Túrkistan OAK-ty jáne Túrkistan respýblıkasy kommýnıstik partııasy ortalyq komıtetiniń organy «Aq jol» gazetine issaparǵa jiberdi. О́ıtkeni bul gazet Túrkistan respýblıkasymen qatar, Qyrǵyz respýblıkasyna da taraıtyn. Qazirgi kezge deıin atalǵan gazettiń jaýapty qyzmetkeri bolyp jumys isteımin. Qyrkúıektiń basynda óz densaýlyǵymdy túzeý úshin eńbek demalysyna shyqtym.
Sarytorǵaı bolysynyń bolystyq sezinde 3-shi Torǵaı ýezdiń sezi keńesine delegat bolyp saılandym. Osy sezde ýezdik atqarý komıtetiniń múshesi bolyp saılandym.
«Qoly» A.Iýsýpov.
Alashtanýshy Tursyn Jurbaı: «A.Iýsýpov – M.Dýlatovtyń bajasy. Jaqsy aralasqan. J.Aımaýytovpen birge Torǵaıdaǵy ashtarǵa mal aıdap baryp, sonymen qosa jaýapqa tartylǵan. Úsh-tórt jyl jazaǵa da kesilgen. Bir túsiniksiz tusy, A.Iýsýpovke: «NKVD-nyń jasyryn tyńshysy. Der kezinde habar bermegeni úshin atý jazasyna kesildi», degen aıyp taǵylǵan», deıdi de, «Biz anyq derekti bilmegendikten de, A.Iýsýpovty aqtaýdan da, qaralaýdan da aýlaqpyz. Sebebi NKVD-nyń úkimi oryndalyp ketti. Ekinshiden, ol eshqandaı kýágerler sózin maquldamaǵan. Iаǵnı munyń ózi de joǵarydaǵy aıyptardyń ótirik ekenin dáleldeıdi» degen tujyrym jasaıdy.
Ataqty «on tórttiń isi» tek aıyptaýshylyq sıpatta ǵana júrgenin aıta kelip, ǵalym: «SSSR Halyq Komıssarlary Sovetiniń janyndaǵy OGPÝ kollegııasynyń 1930 jyly 4 sáýirdegi qaýlysy boıynsha: Baıtursynov Ahmet, Dýlatov Mır-Iаkýb, Espolov Myrza-Ǵazy, Ádilev Dinmuhamed (Dinshe), Aımaýytov Júsipbek, Bolǵanbaev Haıretdın, Birimjanov Ǵazymbek, Gabbasov Halel, Iýsýpov Ahmed-Safa:
- 1921 jyly Orynbor qalasynda kontrevolıýsııalyq uıym kuryp, Orta Azııadaǵy pantıýrkıstik uıymnyń bastyǵy Valıdovpen baılanys jasaǵany úshin;
- Dalaǵa baryp qarýly kóterilis uıymdastyrý týraly jınalys ótkizgeni jáne dalaǵa sińip ketýge daıyndalǵany úshin;
- 1927 jyly VKP(b) Qazaq ólkelik komıtetiniń sekretary Goloshekınge qastandyq áreket jasaýǵa tyrysqany úshin;
- Iýsýpov A. S. - OGPÝ-diń qupııa tyńshysy bola tura, Birimjanovtyń Valıdovke ketkenin habarlamaǵany úshin; RSFSR qylmysty ister kodeksiniń - 58-babynyń 2, 4, 8, 11, 13-tarmaǵy boıynsha: Atý jazasyna kesildi.
- Jumabaev Maǵjan, Omarov Eldes, Bıtileýov Damolla - «Alqa» atty jasyryn, ultshyl úıirme qurǵany úshin; RSFSR qylmysty ister kodeksiniń 58-babynyń 4,11-tarmaǵyna sáıkes jazanyń eń aýyr túrine kesilip, ol jaza 10 jyl konsentrasııalyq lagerde óteý týraly úkimmen almastyryldy. Atýǵa buıyrylǵan tórt adamnyń - Ahmet Baıtursynovtyń, Mirjaqyp Dýlatovtyń, Myrzaǵazy Espolovtyń, Qazymbek Birimjanovtyń isi 1931 jyly 13 qańtarda qaıta qaralyp, eń aýyr jaza túrmemen almastyryldy. Olar on jylǵa bas erkinen aıyryldy. Al Halel Ǵabbasov, Júsipbek Aımaýytov, Dinmuhamed Ádilev, Haıretdın Bolǵanbaev, Ahmed-Safa Iýsýpov atylyp ketti» degen derek keltiredi.
Ahmetsapa ómiriniń sońǵy sátteri týraly keıbir maǵlumattardy reseılik ru.openlist.wiki saıtyndaǵy «Ashyq tizim» jobasynan tabýǵa bolady. Munda A.Iýsýpovtyń «Eńbekshi qazaqtyń» redaksııa qyzmetkeri ekeni, Qyzylorda qalasynda Selverstov kóshesindegi №28 úıde turǵany, 1929 jyldyń 29 qańtarynda kontrrevolıýsııalyq uıymdarǵa qatysqany jáne antıkeńestik úgit-nasıhat júrgizgeni úshin tutqynǵa alynǵany, 1930 jyly 4 sáýirde OGPÝ alqasy atý jazasyna kesip, úkimniń 21 sáýirde oryndalǵany jáne Máskeýdegi Vagankov zıratyna jerlengeni týraly málimet bar.
