Rıng syrtyndaǵy «boks»

Osyǵan deıingi Olımpııa oıyndarynyń birde-bireýinen bas júldesiz oralmaǵan, tipti únemi úzdikter qatarynan kóri­nip júrgen bylǵary qolǵap sheber­lerimiz Kúnshyǵys elinde ońbaı súrindi. Rasynda da, bar­sha jurt bes jyl boıy taǵat­syz­dana kútken ǵalamdyq doda­dan elimizdegi №1 sport túri ókil­de­riniń nebári eki qola medalmen oralýy kóńilimizge kirbiń tú­sir­geni ras.

Jýan judyryqty jigit­teri­mizdiń jarqyn jeńisine jan­kúıerlerdiń de ábden eti úırenip qalǵan edi. Ár Olımpıada saıyn keminde bir altyn, birneshe júl­de jáne de táýelsizdik alǵaly beri otandastarymyzdyń Barker kýbogyn úsh ret ıelenýi – el spor­tynyń álemdik qoǵamdastyq aldynda abyroıyn asqaqtatyp, mereıin ósirdi.

Osyndaı zor tabys­tary­myz­dyń arqasynda Qazaqstan bok­­synyń dańqy alys­qa ja­ıyl­dy. Biraq Tokıo Olımpıa­da­synan keıin barlyq eńbegimiz joq­qa shyqqandaı. Qýa­nyshy­myz da sý sepkendeı basyldy. Japonııanyń astanasynda ót­ken jarys Qazaqstan boksyn­da qordalanyp qalǵan biraz prob­lemanyń bar ekenin baıqatty. Eń birinshi kezekte, daıyndyq ju­mystary durys júrgizilmedi degen yńǵaıda áńgimeler aıtyldy.

Sport­shy­lar jyl ony eki aı oqý-jattyǵý ­jıyndarynda bolady, odan qalsa kóptegen jarystarǵa qatysady. Onyń arasynda keregi de, kereksizi de bar. Máselen, jigitterimizdi dál Olımpııa oıyndary qarsańynda uıymdastyrylǵan Azııa chempıonatyna qatystyrýdyń qandaı qajeti boldy? Sonyń kesirinen boksshylar Kúnshyǵys eline sharshap-shaldyǵyp bardy. Ekinshiden, ulttyq qurama bapkerleri akklımatızasııa máselesine durys mán bermegen. Iаǵnı osy sport túriniń basy-qasynda júrgen mamandar jergilikti jerdiń aýa raıyna durys beıimdelý jaǵyn múlde qarastyrmaǵan. Úshinshiden, ulttyq qu­rama durys jasaqtalmady. Osy oraıda, jankúıerler «Shaý tartqan Vasılıı Levıt pen Zákir Safıýllınniń ornyna jastardy aparý qajet edi», «Abylaıhan Júsipovti Aslanbek Shymbergenovpen, al Ábilhan Amanquldy Tursynbaı Qulahmetpen almastyrǵan jón edi» degen ýájdi alǵa tartty.

Japon jerinde jýan judyryqty jigitterimiz óz jankúıerlerin jerge qaratqanyn respýblıka Boks fede­ra­sııasynyń basshylyǵy ishteı bolsa da moıyndady. Sebebi arada biraz ýaqyt ótkennen soń erler men áıelderdiń ulttyq qurama komandasynyń bas bap­kerleri almastyryldy. Ǵalymbek Kenjebaevtyń orynyna Qaırat Sát­janov jáne Erik Alǵabektiń ornyna Shámil Safıýllın keldi. Endi olar Qazaqstan boksyn burynǵy deńgeıine kóterý úshin barynsha kúsh salady dep úmittenemiz.

Iá, Qazaqstan boksynda qorda­lanyp qalǵan máseleler az emes. Ǵa­lamdyq dodadaǵy súreńsiz ónerimizdi aıtpaǵanda, komandanyń ishki ahýaly da buzylǵan. Bir ǵana mysal, osydan biraz ýaqyt buryn tanymal boksshy Angelına Lýkas Instagram arqyly elimizdiń ulttyq qurama bapkerleri jáne komandalyq áriptesteri tarapynan teperish kórip otyrǵany jaıynda jazyp, osy iske Memleket basshysy, Elbasy, Mádenıet jáne sport mınıstri, Ulttyq Olımpıada komıteti men respýblıka Boks federasııasy basshylarynyń aralasýyn suraǵan edi.

Halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Angelına Lýkas óziniń postynda «Nazym Qyzaıbaı maǵan kún kórsetpeı júr. Ol ulttyq quramadaǵy barlyq qyzdy ýysynda ustap, maǵan únemi qarsy qoıady. Ol az deseńiz, boksshy qyzdar temeki shegip, spırttik ishimdik ishedi. Al men ondaı jat qylyqtardan boıymdy aýlaq ustaýǵa tyrysamyn. Sol sebepti de áriptesterimniń kó­bisi menen teris aınaldy», dep jazdy. Sonymen qatar, ol Qyzaıbaıdy «ruqsat etilmegen dári-dármekterdi paı­dalanýy da múmkin» dep aıyptady.

Joǵarydaǵydaı janjal shyqqan­nan keıin elimizdiń Boks federasııasy­nyń vıse-prezıdenti, memlekettik jattyqtyrýshy Baqtııar Artaev pen atalǵan uıymnyń atqarýshy dırektory Marat Myqtybekov ústimizdegi jyldyń 3 qyrkúıeginde Almatynyń irgesinde ornalasqan AIBA-nyń bazasyna arnaıy atbasyn burdy. Lýkas­tyń aıtýynsha, laýazymdy tulǵalar jáne áıelder quramasy músheleriniń qatysýymen ótken jınalys saǵat 20:00-de bastalyp, 20:12-de aıaqtalǵan. «Olar istiń aq-qarasyn anyqtaýǵa bas qatyryp jatpady. Osyndaı daýly jaǵ­daıdyń týyndaýyna meni jáne jeke bapkerimdi kinálaýmen shekteldi. Sońynda Mádenıet jáne sport mı­nıstri Aqtoty Raıymqulovanyń meni ulttyq quramadan shettetý jónindegi buıryǵyn oqydy. Biraq olardyń bul áreketi zańǵa qaıshy. Meni komandadan shettetýge esh negiz joq. Barlyǵy da Qyzaıbaıdyń aıtqanynan shyqpaı, meniń ýájime múlde qulaq aspady», dep jylarman boldy.

Al federasııadaǵylar, kerisinshe, Angelına Lýkas jaýapty jarysta Nazym Qyzaıbaıdan jeńilgennen keıin túrli qıturqy áreketterge baryp otyr degen ýájdi alǵa tartýda. Komanda músheleri arasynda iritki salǵany bylaı tursyn, jeke bapkerimen bir­ge komandalyq áriptesi ári basty qarsy­lasynyń bólmesiniń aldyna dýalanǵan tuz seýip ketken. Olardyń osy sózderdi dáleldeıtin aıǵaqtary da bar kórinedi.

Daýly istiń mán-jaıyn Marat Myqtybekov bylaı dep túsindirdi: «Olım­pııa oıyndary qarsańynda lısen­zııalyq týrnır ótti. Soǵan Qyzaı­baı emes, Lýkas bardy. Týrnırde ol joldama alýy kerek bolatyn. О́kinishke qaraı, Angelına kózdegen maqsatyna qol jetkize almady. Sol kezden beri daýly jaǵdaı týyndady. Lýkas únemi «Meni júıeli túrde qysady, quramada kún kórsetpeıdi», degen syńaıda áńgi­meler órbitýde. Biraq olardyń qolynda esh dálel joq. Barlyǵy tek bos sóz», dedi ol.

Qolda bar málimetterge súıen­sek, ulttyq qurama sapyndaǵy qyz­dardyń deni Nazym Qyzaıbaıdy qol­daı­tyn syńaıly. Olar Angelına Lý­kas sporttyq etıkany saqtamaı, koman­dadaǵy ishki ahýaldy ýshyqtyryp otyr, deıdi. Jan-jaǵyndaǵylardyń bar­lyǵyn «Prezıdentke deıin shyǵamyn», dep qorqytatyn kórinedi. Soǵan narazy bolǵan komandadaǵy 30 qyzdyń 22-si «jumysymyzǵa kedergi keltirip, ózi de, jeke jattyqtyrýshysy da mazamyzdy aldy», dep Angelına Lýkasqa qarsy pe­tısııa jarııalaǵan eken. Quzyrly organ­dardyń joǵarydaǵydaı sheshim shy­ǵarýyna osy jaıt túrtki bolsa kerek.

Tanymal boksshy Baqyt Sár­sek­baev osy máseleni odan ári qaraı ýshyq­tyrmaı, ádil jolmen sheshýdiń bir ǵana joly bar deıdi. «Ol úshin esim­deri atalǵan bylǵary qolǵap sheber­lerin sharshy alańǵa shyǵarý kerek. Men Angelına Lýkasty daıyndaıyn, Baqtııar Artaev Nazym Qyzaıbaıdy daıyndasyn. Sodan keıin ekeýin judy­ryqtastyraıyq. Kim jeńse, aldaǵy jaýapty jarystarǵa sol barsyn. Ýshyǵyp turǵan máseleni sheshýdiń eń ádil joly osy. Odan keıin eshkimniń de renishi bolmaıdy», dep esepteıdi Beıjiń Olımpıadasynyń jeńimpazy.

Árıne, osyndaı is-áreketterge barý arqyly barlyq máseleni ońdy sheshý múmkin emes. Ony Baqyt ta, Baqtııar da, basqalary da jaqsy túsinedi. Búgingi tańda Qazaqstan boksyna úlken reforma, jańasha kózqaras, jańa býyn, jańa lep qajet. Álemdik tájirıbege, ǵylymǵa súıenýimiz kerek. Tek sonda ǵana elimizdegi №1 sport túriniń tasy qaıta órge domalaıdy.