Osy oraıda telearnadan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynan habardar bolyp, erekshe eleń ete qaldyq.
Qasym-Jomart Toqaev Joldaýdyń alǵashqy joldarynda el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy búkil Qazaqstan halqynyń asa qasterli qundylyǵy ekendigin aıryqsha atap ótti. Tuńǵysh Prezıdent-Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń dara saıasaty negizinde Qazaqstan búkil álemge tanylǵandyǵyn da oryndy dáriptedi. Ári Elbasynyń Qazaqstandy birtutas el etip, jańa memleket qurýy, sóıtip, onyń irgetasyn bekitkendigi de sóz boldy. Árıne bular, birden-bir bultartpas shyndyq. Eshkimde ony joqqa shyǵara almasy anyq.
Sóz oraıy kelgende atap óterlik másele, bul Joldaý alǵa qoıǵan maqsat-muratynyń asa aıqyn ári aýqymdylyǵymen daralanady. Ári bul Joldaýda kóterilgen eń ózekti de basty, kúrdeli máseleler – Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn, turmys jaǵdaıyn jaqsartý, densaýlyǵyn nyǵaıtýmen birge, jastardy bilimniń nárli bulaqtarynan sýsyndatý máselesi de keńinen sóz boldy.
Halyqtar dostyǵy men yntymaq-birligine aıryqsha basymdyq berilýmen qatar, til taǵdyry men zııaly qaýym máselesi de arnaly arqaý, óristi ózek bolǵandyǵymen de Joldaý kóńilge senim uıalatty. О́ıtkeni til taǵdyry – el taǵdyry. Onyń ústine, sapaly bilim men myqty densaýlyq, asa zeıindi de zerdeli zııaly qaýym – ámanda el baılyǵy, halyq qazynasy. Ári eren oıly zııaly qaýym – ulttyq ıdeologııany qalyptastyrý jolynda erekshe eńbek etetin, qoǵamdyq ómirimizdiń birden-bir nárli tynysy, qozǵaýshy kúshi.
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda «Ata Zań boıynsha Qazaqstanda bir ǵana memlekettik til bar. Bul – qazaq tili» – deı kele, odan ári: «Orys tili resmı til mártebesine ıe. Bizdiń zańymyzǵa sáıkes, onyń qoldanýyn shekteýge bolmaıdy» dep, tereń túıindeý jasady.
Joldaýda negizinen asa qajetti, ómirlik máni asa zor jeti másele kóterilgen. Máselen, birinshisi – «Pandemııadan keıingi kezeńdegi ekonomıkalyq damý» bolsa, ekinshisi – «Densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin arttyrý». Al úshinshisi – «Sapaly bilim berý» bolsa, tórtinshisi – «О́ńirlik saıasatty jetildirý». Besinshisi – «Eńbek naryǵynda tıimdi ekojúıe qalyptastyrý», altynshysynda – «Saıası jańǵyrý jáne adam quqyǵyn qorǵaý» sóz bolsa, jetinshisi – «Ulttyń uıysýy – odan ári damýdyń basty faktory» degen sııaqty naǵyz halyqtyń múddesin qozǵaǵan, iri-iri kókeıkesti máselelerdi sheshý jóninde aıtyldy.
Qazaqstan halyqaralyq qaýymdastyqtyń beldi músheleriniń biri retinde jyldar ótken saıyn abyroıynyń asqaqtaı túskendigi de erekshe atap ótildi. Memleket basshysynyń Joldaýynda endi táýelsiz Qazaqstan memleketiniń negizin nyǵaıtý úshin búkil Qazaqstan halqy birge yntymaq pen birlikti nyǵaıta túsip, eseli eńbek etýi asa mańyzdy ekendigin qadaı aıtýy bizdi erekshe tolqytty.
Shyn mánindegi shynaıy dostyq, ol – altynnan da qymbat, asqar taýdan da bıik, teńizden de tereń. Tuǵyry bıik Qazaqstanda beıbit ómirdi damytyp, qoǵamdaǵy turaqtylyqty saqtaý, búgingi tańdaǵy kez kelgen qazaqstandyqtyń basty máselesi, birden-bir mindeti ekendigin eshkimde joqqa shyǵara almaıdy. Qazaqstan Prezıdenti Qazaq eliniń pandemııa saldarynan ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa tap bolǵandyǵyna qaramastan, óziniń baǵyt-baǵdaryn durys ustanýyn, 2025 jylǵa deıingi damýdyń ulttyq josparyn, memlekettik jańa júıesin qabyldanǵandyǵyn da atap ótti.
Qashan da berekeli birlik pen jemisti eńbek bolmasa, kez kelgen memlekettiń ósip, órkendeýi neǵaıbyl. Halyqtyń ál-aýqaty jaqsaryp, turmysy túzelgen saıyn jastary da oqyp, úırenýge bet burady da, únemi alǵa umtyla bastaıdy. Úırený, izdený árbir ónegeli eldiń áz urpaqtarynyń basty máselesi bolsa kerek. Sondyqtan da Joldaýda, muǵalimderdi 5 jylda emes, 3 jylda bir ret qaıta daıarlyqtan ótkizý máselesiniń qozǵalýy da ómirdiń ózi alǵa tartqan ónegeli oıdyń jemisi deýge bolady.
Qazaqstan Prezıdenti halyqqa Joldaýynda azyq-túlik baǵasyn retke keltirý, jer qoınaýyndaǵy baılyqty tıimdi paıdalaný máselesin kóterýmen birge, el arasyndaǵy keıbir ákimderdiń yqpaldy adamdardyń yńǵaıyna jyǵylyp, aýyl halqynyń mal jaıylymyna mán bermeı jatqandyǵyn da syn tezine aldy.
Atajurtta kúni búginge deıin «Qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý jolynda, 3, 5 myńnan astam joba iske asyp, óndirilgen ónimniń jalpy quny 3,5 trıllıon teńgeni quraǵandyǵy da bizdi qatty qýantty. «Bıznestiń jol qartasy» boıynsha 66 myń joba memleket tarapynan qoldaý tabýy nátıjesinde, 150 myńnan astam jumys orny ashylǵandyǵy da, halyq úshin erekshe mánge ıe bolsa, 2025 jylǵa deıin 1000 mektep salýdy josparlaýy da, ıgi talpynystyń birden-bir jemisi bolmaq.
Joldaýda Túrkistan oblysynda 9 sý qoımasyn salý, «Deni saý ult» jobasy boıynsha keminde 12 zerthanany joǵarǵy tehnologııalyq quraldarmen jabdyqtaý máselesi kóterildi. Sonyń nátıjesinde zerthanalar 90 paıyzǵa deıin halyqaralyq talapqa saı jumys isteıtindigi sóz boldy. Tipten, kúni búginge deıin dári-dármek qural-jabdyqtarynyń 17 paıyzy ǵana otandyq ónimniń jemisi bolsa, endi ony 2025 jylǵa deıin 50 paıyzǵa kóbeıtý máselesine de Memleket basshysy arnaıy toqtaldy.
Qasym-Jomart Toqaev 2021 jyldan qańtar aıynan bastap muǵalimderdiń jalaqysy 25 paıyzǵa kóbeıgendigin sóz ete otyryp, endi aldaǵy 3 jylda ony 1,2 trıllıon teńgege jetkizetindigin de tilge tıek etti. Eń tómengi jalaqy 42 500 teńge emes, 2022 jyldan bastap 60 myń teńge bolatyny da halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn basymdyq berilip otyrǵanyn kórsetedi. 2025 jylǵa qaraı óńdeý ónerkásibiniń eksportyn 1,5 ese kóbeıtip, ony 24 mıllıard dollarǵa jetkizý máselesi kóterilýmen birge, azamattardyń quqyǵyn qorǵaý men sybaılas jemqorlyqpen kúresý de nazardan tys qalmady.
Qoryta aıtqanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýy búkil Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn, turmys jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalýmen birge, búkil eldi gúldendirýge negizdelgen ıgi bastama ekendigimen de asa qundy. Muny, búkil el-jurt bolyp, berekeli birlikpen qoldap iske asyrý, kez kelgen sanaly qazaqstandyq azamattyń eren eńbeginiń jemisi bolmaq.
Qaldybek SEIDANOV,
О́zbekstan Respýblıkasy Turan ǵylymdar akademııasynyń akademıgi, professor
Serikbaı ÚSENOV,
О́zbekstan Respýblıkasy Qazaq ulttyq mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy
Tashkent
