Sóz soıyl

Birde

Joǵalmaǵan saǵat
Umytshaqtyq qasıet jazýshy Dıdahmet Áshimhanovta da bolsa kerek.
– Men qyryqqa tolǵanǵa deıin saǵat joǵaltqysh boldym, – deıdi ol birde qalamger inilerine syryn ashyp, – Mynaý dúnıe – qyryqqa tolǵan mereıtoıda Saýytbek dosymnyń syılaǵan saǵaty edi. Sodan beri bes jyl ótti, shúkirshilik, joǵaltqam joq.
– Qalaısha? – dep suraıdy áýesqoı inileri.
– О́ıtkeni bul saǵatty sodan beri qolymnan áli sheshkem joq? – dep jaýap beripti Dıdahmet.

Bir kılo almaǵa eki kılo aqsha
«Qaljyńbas Qaltaı» atanǵan satırık jazýshy Qaltaı Muhamedjanov jańa jyl aldynda ótkizilip jatqan áldebir jıynǵa keshigińkirep kelipti. Bul – 1991 jyldyń jeltoqsany, ıaǵnı naryqtyq qatynastyń qaıda apararyn bilmeı el daǵdaryp júrgen qıyndaý ýaqyt eken. Keshikken Qalekeńnen:
– Iá, Qaltaı, qaıda júrsiń? – dep suraıdy qurdastary.
– Jolaı kókbazarǵa soǵam dep...
– Iá, kókbazarda ne jańalyq bar eken?
– Ol jaqta qandaı jańalyq bolýshy edi, – deıdi sonda Qaltaı qolyn náýmez siltep, – Bir kempir bir kılogramm almaǵa eki kılogramm aqsha surap otyr... Qalekeńniń dál taýyp aıtqan jaýabyna otyrǵan jurt dý kúlip jiberipti.

«Oqý sonda ne berdi?»
О́mirden erterek ketken tamasha aqyn Tólendi Nurmuhamedov kóp jyl boıy partııa-sovet salasynda qyzmet etken. Sol kisi Almaty oblysynyń Talǵar aýdandyq partııa komıtetiniń hatshysy bolyp júrgen kezinde partııalyq qyzmetti tas­tap, birjola shyǵarmashylyqqa bet burýdy oılaıdy. Sóıtedi de, hatshylyqty tabystap, Máskeýdiń M.Gorkıı atyndaǵy Joǵary ádebıet kýrsynan biraq shyǵady. Ol jaqta eki jyl oqyp, Almatyǵa kelgen soń qyzmet tabylmaı, biraz ýaqyt jumyssyz júredi. Sonda aqyn Syrbaı Máýlenov:
– Nurmuhamedov Tólendi,
Jazamyn dep óleńdi
Hatshylyqtan bosanyp,
Máskeý jaqqa jóneldi.
Baryp túsip oqýǵa
Teorııaǵa keneldi.
Qaıtyp keldi – jumys joq,
Kezdesti kóp kedergi...
Oqý sonda ne berdi? – degen eken.

Álibek ASQAR

Nur-Sultan

Urpaq «úni»

Nemerem bes jasqa tolǵanda súndetke otyr­ǵyzyp kúpinip júrip, ózimniń baıaǵydaǵy «musyl­man bolǵan» kezim emis-emis esime oraldy... Atamnyń eki ezýi eki qulaǵynda, aınalyp-tolǵanyp «musylman bolǵandyǵyma» kórimdikten jınalǵan tıyn-tebenge óziniń yshqyr qaltasyna atam zamanda «enip ketken» «kókala qoılaryn» qosyp: «Bári ózińdiki, apańdy alyp aýdan ortalyǵyna baryp kelińder. Armansyz aralańdar, bárin kórińder, keregińdi al, degeniń bolsyn» degen.
Ne kerek, taltańdaýym tıylǵan kúni ortalyqta oıran asyr saldym-aı kep... Kınoteatrǵa baryp keń ek­rannan «Fantamastyń» eki serııasyn tapjylmaı oty­ryp kórdim... Balmuzdaqtyń beseýin toǵytamyn dep tamaǵym qyryldap qalǵany bar... Baqandaı eki qa­bat­ty dúkennen jarty qap aýylda qat dúnıeni ar­qalap shyǵyppyn... Oıhoı, jınalǵan tıyn-teben velosıped alýyma jetkendegi qýanyshymdy aıtsańshy...
Kúpinip-jelpinip otyryp nemeremniń aldyna ish qaltamnan kókala «kógenkózdiń» birazyn shytyrlatyp tastap:
– Bári ózińdiki, biz bara almaımyz, ákeń men shesheńdi alyp oblys ortalyǵyna baryp kelińder. Oblys jaqyndaǵy aýdan emes, nemerem poıyzǵa minsin... Kınoteatrdan álgi sheteldiń myqty kınolaryn kórsin... Mindetti túrde parkke aparyńdar, armansyz aralasyn. Qasqyr kórsin, túıe minsin, jolbarystyń janynda sýretke tússin... Qolyn qaqpańdar, alatynyn alyp qaıtsyn, – dep nemeremniń basynan sıpap edim:
– Ata, ájem de, papam da, mamam da aqsha berdi... – dep áńgimesin aıtty. – Oblys emes, Astanaǵa baramyn... Poıyzben qaıtarda júk alyp qaıtamyz, bararda samoletpen ushamyz... Birden «Megaǵa» baramyn... – degenin túsinbeı ákesine ıek qaǵyp edim: «Mega» – balaǵa kerek-jaraqty ishine syıǵyzǵan ámbebap keshen» dep túsindirdi.
– Ata, oıyn avtomatty sharshaǵansha oınaımyn... Parkti, zooparkti teledıdardan-aq kórip alǵanmyn... Kınonyń neshe túrin úıdegi vıdıkpen-aq tamashalap bitkenbiz... О́zime laıyqty, ishinde radıosy da, mýzykasy da bar sotovyı telefon alaıynshy?.. – dedi.
– Ala ǵoı qulynym, – dep áke-sheshesine kóz tas­tap edim, bolady degendeı bas ızep kelisim berdi.
– Ata, endi eki jyldan soń mektepke baramyn á? – deıdi rıza bolǵan nemerem.
– Barǵanda qandaı!
– Áripti bilemin, oǵan deıin oqıtyn bolamyn, mektepke barǵanyma kompıýter áperesiz be?
– Áperemiz, kúnim...
– Besinshi synypty kileń beske bitirsem, motosıkl mingizesizder me?
– Minesiń, qulynym.
– Mektepti bitirgende máshıne áperseńiz, apam ekeýińizdi Astanaǵa aparyp kelemin.
– Sol kúnge jetkizsin, degeniń bolady...
...Qaıteıik, urpaq «úni» osy, tek aman bolyp, shóberemdi súndetke otyrǵyzyp onyń da «únin» estip baryp aljyp ketsek arman joq-aý...

Berik SADYR
Nur-Sultan

Qulaq sal
Qoshqar qýanar egizge,
Dońyz qýanar segizge,
Mıllıon shabaq ósirgen,
Balyq qýanar teńizde.
О́zinen tuqym bolmaǵan,
Bári bir at pen ógizge,
Tekti óssin deseńiz,
Dáret almaı emizbe.
«Qanattyǵa qaqqyzba,
Tumsyqtyǵa shoqytpa»,
Sende jerde qalmaısyń,
Ie bolsań ózińe.

Men de sábı balamyn

Qaraǵym-aý, qaraǵym,
Jetpisten asyp baramyn,
Boıym shógip barady,
Qysqarttym shalbar
balaǵyn.
Qaraǵym-aý, qaraǵym,
Seksennen asyp baramyn,
Qoltyqtaıtyn qyzdar joq,
Súıenish boldy-aý taıaǵym.
Qaraǵym-aý, qaraǵym,
Toqsannan asyp baramyn,
Tilersegim dirildep,
Basýǵa kelmeı aıaǵym.
Qaraǵym-aý, qaraǵym,
Júzden asyp baramyn,
Oıynshyq kórse talasqan,
Men de sábı balamyn.

Shımaıgúl
Oı, Shımaıgúl, Shımaıgúl,
Qylyǵyń ishke syımaı júr,
Aýyl bitken sóz qylyp,
Aýyzdaryn jımaı júr.
Oı, Shımaıgúl, Shımaıgúl,
Kempir-shaldy syılaı júr,
Aqyl aıtsa úlkender,
Qulaq salyp tyńdaı júr.
Oı, Shımaıgúl, Shımaıgúl,
Jamandyqqa burmaı júr,
Eriń joqta úıińe,
Bóten eldi jımaı júr.

Qazyhan ÁShE

Almaty

Aranyń paıdasy
Tynymsyz izdep daladan,
Tapqany da paıdaly...
Deneńdi bolsa talaǵan,
Shaqqany da paıdaly...
Asa almady-aý aradan,
Keı qorqaýlar qaıdaǵy.
Áı, áttegen-aı!

Jansaraı men
Han saraı
Sarańnyń 80 bólme han saraıy,
Kózine tar kóriner sán saraıy.
Saqı men Jomart jannyń áldeqaıda,
Kóńil men keń bolady jansaraıy.

Jumbaq kóp...
Siz-bizde de jumbaq kóp,
Biz-sizde de jumbaq kóp.
Qatynastar qazirgi –
Qala bermek jumbaq bop.
Berýde de jumbaq kóp,
Alýda da jumbaq kóp.
Qysylǵanda qysqarmaı,
Qalýda da jumbaq kóp.
Dalada da jumbaq kóp,
Qalada da jumbaq kóp.
Saralasań salmaqty,
Ár salada da jumbaq kóp.
Jemderde de jumbaq kóp,
Emderde de jumbaq kóp.
Qol ushynan jalǵasqan,
Jeńderde de jumbaq kóp.
Júrgeniń bar tyńdap kóp,
Jaýaby joq jumbaq kóp.
О́tkender bar ómirden,
О́mir boıy jumbaq bop.
Iá, jumbaq kóp.

Qazybek ÁShIRBEKULY

Qyzylorda

MEKTEPTEGI MYSQYL

Muǵalim oqýshyǵa suraq qoıdy:
– Sańyraýqulaqtardyń pishini nege qolshatyrǵa uqsaıdy?
– Jańbyrdyń astynda ósetindikten shyǵar...
* * *
2020 jyl. 12 sandyq baǵalaý júıesi boıynsha mektepte oqıtyn balasy ákesine:
– Áke, siz mektepte qandaı baǵa alýshy edińiz?
– Biz shesheń ekeýimiz únemi «4» pen «5» alatynbyz.
– Nashar oqyǵan ekensizder...
* * *
Muǵalim:
– Balaqaı, «urlaý» sóziniń keler shaǵyn aıtyp bershi.
– Túrmege qamalý!
* * *
– Bolat, aıta qoıshy, úıge qandaı tapsyrma berildi?
– Mamamnyń bazaryna «Kýbanka» degen bórik tússe, habarla degensiz.