Máńgilik Eldiń bir ýyǵy – mádenıet

Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń 2050 jylǵa deıingi el damýynyń jańa saıası baǵdaryn jarııa etkeni kúni keshe ǵana sııaqty edi. «Týǵan aı – týraǵan et» degendeı, sodan beri bir jyl synaptaı syrǵyp óte shyǵypty. Demek, biz osy bir jyldyń ózinde bıik meje jolyndaǵy biraz asýdy baǵyndyrdyq dep bilemiz. Bıylǵy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» Joldaýy da, aty aıtyp turǵandaı, sol uly maqsat baǵytyndaǵy qaryshty qadamdarymyzdy sanamalap, saralap jáne aldaǵy ýaqyttarda nege kóńil bólip, qandaı jumystardy jumyla otyryp atqarýǵa tıisti ekenimizdi aıqyndap berdi. Aıtaıyn degenim, Joldaý – kúlli qazaq­stan­dyqtarǵa arnalǵandyqtan, bul jerde anaý jeri – kásipkerge, mynaý jeri – ǵalymǵa, my­naý tusy – Úkimetke nemese jergilikti bılik­ke arnalypty dep «bólýdiń» qajeti joq dep bilemin. О́ıtkeni, Joldaýdaǵy ár sóz, ár tapsyrma kez kelgen qazaqstandyqtyń júre­ginde júrýi tıis. Mysaly, Joldaýdyń ón boıy «Qalaı Máńgilik El bolamyz?» degen suraqqa jaýap berýden turady desem, qatelespeımin. Ol jaýaptyń ustyny  Elbasy aıtqan tapsyrmalardy bir kisideı qoldap, bir kisideı oryndaýda jatyr. Mysaly, Elbasynyń: «Jalpyqazaqstandyq mádenıetti damytýǵa jańasha serpin bergeni jón. Mádenı saıasattyń uzaqmerzimdi tujyrymdamasyn ázirleý qajet. Onda qazaqstandyqtardyń básekege qabiletti mádenı mentaldigin qalyp­tastyrýǵa, zamanaýı mádenıet klasterlerin damytýǵa baǵyttalǵan sharalar belgileý», kerek degen sózi  ózin Qazaqstan azamatymyn dep esepteıtin barsha halyqqa qatysty. Nege deseńiz, jalpyqazaqstandyq mádenıet árbir jeke adamnyń ózindik úlesinen, ıaǵnı jan dúnıesiniń rýhanı baılyǵynan bastalady. Al ol adamdar tek shyǵarmashylyq odaqtar men teatrlarda, mádenıet mekemeleri men kitaphanalarda ǵana qyzmet etip júrgen joq, sonymen birge, árbir iri kásiporynda, árbir úlken mekemede, árbir uıymda, árbir partııa men qozǵalystarda da júr. Mine, osy adamdardyń mádenıeti, ıaǵnı bilimi, biligi, aqyly, adaldyǵy, rýhanı baı­lyǵy, ustamdylyǵy, ınabattylyǵy, izettiligi, kishipeıildiligi, t.b. tolyp jatqan jaqsy qasıetteri jınaqtalyp kelip Ult mádenıetin quraıdy. Eýropaǵa baryp qyzmet etip kelgen adamdar, mysaly, «Germanııada júk tasýshylar taýarlardy dúkenderdiń aldyna qoıyp kete beredi eken, biraq ony eshkim urlamaıdy» degen sııaqty sol el azamattaryna ǵana tán taǵy basqa da óte jaqsy qasıetterdi aýyzdarynyń sýy quryp aıtatyny bar. Qazaq eliniń de ata-babalar taǵylym-tárbıesinen bastaý alyp, olardyń búgingi urpaǵymen jalǵasatyn ulttyq mádenıetin, ulttyq kórgendiligin dúnıe júzine pash etý – barshamyzdyń basty mindetimiz bolsa degim keledi. Buǵan deıin de aıtylyp, jazylyp, sóz bolyp júrgen kóshege qoqys tastamaý, jolǵa túkirmeý, balaǵat sóz aıtpaý, adamdar onyń ornyna bir-birimen mádenıetti túrde siz-biz desip sóılesip, siz-biz desip túsinisý degenimizdiń bári jańa qazaqstandyqtardyń jańa mádenı mentaldigin qalyptastyrý jolyndaǵy talaptar. Uly Abaı: «Adamnyń minezin túzep bolmaıdy degen kisiniń tilin keser edim», depti. Sondaı-aq, «Oıǵa tústim, tolǵandym, óz minimdi qolǵa aldym», dep jyrlaǵan. Aqyn Abaı osylaısha oı tolǵap, osylaısha sóz jazyp, sol zamandaǵy saýatsyz, ur da jyq, ojar myńmen jalǵyz alysqanda, búgingi HHI ǵasyrdyń kózi ashyq, kókiregi oıaý halqy nege urpaqtan-ur­paqqa jalǵasar jańa ult mádenıetin qalyp­tastyrýǵa atsalyspasqa?! О́ıtkeni, Elba­sy aıtyp otyrǵan: «Qazaqstandyqtardyń báse­kege qabiletti mádenı mentaldigin qalyp­tas­tyrýǵa, zamanaýı mádenıet klasterin damy­týǵa baǵyttalǵan sharalar belgileý kerek», degen sóziniń bir ushyǵy el halqynyń boıyn­daǵy mádenıetti kóterýdi qunttaýda da jatyr emes pe? Máńgilik Eldiń keregesi – ha­lyq, shańyraǵy – táýelsizdik bolǵanda, ýyq­tary eko­nomıkalyq tabystardan, ǵylymı jańalyq­tardan, óndiristik alyptardan jáne uly mádenıetten quralady. Pernebek OSPANOV, Talas aýdany ákimdigi mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy, Qazaqstannyń mádenıet qaıratkeri.