Sýrettiń taǵdyryna qarap ton piship otyrmyz. Siz oı-eleginen ótkizip kórińiz, biz hal-qaderimizshe jetkizip kóreıik. 1945 jyly 14 tamyzda Japonııanyń 124-shi ımperatory Hırohıto japon qarýly kúshteriniń sózsiz berilý týraly áskerı-teńiz buıryǵyna qol qoıdy. Bul aqjoltaı habar ertesine-aq búkil álemge radıo arqyly tarady. Amerıka jurty bórkin aspanǵa atyp qýandy. Kópten kútken mereke qarsańynda áıgili Taıms-skver ortalyq alańynda erekshe fotosýret túsiriledi. Osylaısha, Nıý-Iork kóshesinde obektıvke ilikken qos jastyń qýanyshy soǵystan keıingi ómirdiń jarshysyndaı sımvolǵa aınalyp shyǵa keledi.
Sýrette jas teńizshi men medbıkeniń súıisý sáti berilgen. Týyndynyń avtory – fotograf Alfred Eızenshtadt. Nemistiń ataqty fotojýrnalısiniń 1930 jyldary ataǵy asqaqtady. Nege deısiz ǵoı, bizge belgili jaýyz Gıtler men Mýssolını arasyndaǵy alǵashqy kezdesýdi fotoǵa túsirgen dál osy kisi edi. Tipti álemdi nemistiń surqaı saıasatkeri Iozef Gebbelstiń de jarqyn túrimen tanystyrǵan da sol. Biraq báribir shyǵarmashylyq ıesi áldebir sebeptermen týǵan jerinen jyraqqa ketip, Amerıkadan pana izdeıdi. Sóıtip, 1935 jyly Life jýrnalyna jumysqa ornalasady. Alfredtiń talanty – tapqyrlyǵynda. Ol keıipkerlerin bildirmeı, sezdirmeı, typ-tynysh nysanaǵa alǵandy jaqsy kóredi. Ári bul ádisi óte tamasha shyǵýymen qundy.
Eń qyzyǵy, atalǵan fotosýretke kópshilik «Taıms-skverdegi óbis» nemese «Japonııany jeńý kúni» dep aıdar taǵyp, solaı atap ta ketken eken. Biraq foto ıesi bul sózge kelispeıdi. Avtordyń aıtýynsha, «sózsiz berilý» bolý qajet. Sebebi sulýdyń jigit qushaǵyna únsiz ǵana enýi osyny ańǵartady.
Fotograf prezıdent Garrı Trýmenniń quttyqtaý sózinen keıin ataqty Taıms-skver alańynda ótip jatqan merekelik sharalardy tamashalaıdy. Qýanyshtan júregi jarylardaı asyr salǵan halyqtyń masaıraǵan kóńil kúıi onyń da janyn elitip jiberedi. Bir sátte jıyrmadan asqan kóńildi jas teńizshi qasynan ótip bara jatqan medbıkeni bas salyp súıe bastaıdy. Uzaqqa sozylǵan sezim shyrmaýyndaǵy sát Alfredtiń kamerany retteýine jáne fotonyń keremet shyǵýyna jol ashqandaı.
Onyń aıtýynsha, jaýynger jigit kóshe boıymen júgirip ótip, jas shamasyna qaramaı barlyq qyz-kelinshekterdi qushaqtap alǵan. Eń sońyndaǵy súıis jáne jaryq pen qarańǵy arasyndaǵy kontrast fotograftyń nazaryn birden aýdarady. Alfred jastardyń ántek áreketin áshkereleýdi oılamaǵan edi, qaıta olarmen tanysýǵa oqtalǵan. Biraq ekeýi de ustatpaı ketedi, tipti esimderin de bilmeıdi.
Tek 1970 jyly Life jýrnaly redaksııasyna Edıt Sheın esimdi áıelden hat keledi. Ol hatty joldaýshy fotosýrettegi qyz ózi ekenin ashyp aıtady. Biraq qasyndaǵy ony súıgen seri hám batyl teńizshiniń kim ekenin anyqtaı almaıdy. Arnaıy izdestirý jumystaryn júrgizgende, onnan astam er adam ózi ekenin málimdepti. Dese de, munda bir qupııa bar-tyn. Qandaı deısiz ǵoı, medbıkeni qapsyra qushaqtaǵan teńiz sarbazy qyzdyń qulaǵyna áldeneni aıtyp sybyrlaǵan eken. Muny Edıt Sheın ádeıi aıtady-mys. Sol sózdiń sanasynda qattalyp qalǵanyn jasyrmaıdy da. Aqyry, «Men edim» dep óńmendegen úmitkerlerdiń eshqaısysy ne dep aıtqanyn taba almaıdy. Áıtse de, teńiz sarbazy úndemegen bolatyn.
Jas teńizshiniń jeke basyn anyqtaý múmkin bolmady. Soǵan uqsas Karl Mýskarello, Djordj Mendoza jáne Glenn MakDaffı esimdi burynǵy teńizshilerdiń esimi belgili boldy. Olardyń arasynda saraptama júrgizýdi talap etkender de tabyldy. Negizinde, úsh jigit te sol alańda beıtanys medbıkelerdi súıgeni shyn bolýy múmkin. Árıne, ol endi mańyzdy emes. Búginde bul fotonyń tarıhy týraly alyp-qashpa áńgime kóp. Biz mysalǵa alyp otyrǵan nusqa sonyń biri ǵana. Biraq mańyzdysy ol emes.
Keıinnen Taıms-skver alańynda áıgili fotosýrette túsirilgen sıýjetti qaıtalaıtyn eskertkish ornatyldy. Ashylý saltanatyna qart áıel Edıt Sheın de qatysady. Ol qasyndaǵy jigittiń kim ekenin taba almaǵanyna ókinedi. Aqyry, eskertkishke aınalǵan medbıke 91 jasynda dúnıeden ozady.
Eń ǵajaby, fotosýret Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalýynyń sımvoly esebinde tarıhqa endi. Ol kıimderge basylyp, bólme qabyrǵalaryna bezendirildi. Tipti jýrnaldardyń muqabasyna qaıta-qaıta basylyp, myńdaǵan tırajben taraldy. Búginde jyl saıyn tamyz aıynyń ortasynda Taıms-skverdegi eskertkish aınalasyna jınalǵan júzdegen jup ańyzǵa balanǵan sýrettegi sıýjetti qaıtalaıdy. «Ár dáýirdiń ózine saı áni bar» degendeı, bul soǵys ýaǵyndaǵy eń bir ǵajaıyp oqıǵalardyń biri retinde tarıh qoınaýyna endi.
Beıtanys saǵynysh – máńgilik estelik!
