Qurylys materıaldary naryǵy: Eseńgiretken baǵalar

Árıne, turǵyn úı quryly­sy­­nyń qarqyndy damýynyń ne­giz­gi sebebi osy másele boı­yn­sha qa­byldanǵan memle­ket­­tik baǵ­dar­lamalardyń iske qosylýy men Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev­tyń sheshimimen zeınetaqy qoryn­daǵy artyq aqshany iske jaratýǵa ruqsat berilýi ekeni túsinikti.

Degenmen, qazirgi tańda eldi alań­­datyp turǵan úlken másele – qu­ry­lys sektorynyń damýymen qa­tar turǵyn úı baǵasy men ony jón­deý jumystaryna paıdalany­latyn qurylys materıaldary ba­ǵa­synyń sharyqtaýy. Máselen, atal­ǵan Úkimet otyrysynda sóz al­ǵan Básekelestikti qorǵaý jáne da­my­tý agenttiginiń tóraǵasy Serik Ju­man­ǵarın jyl basynan beri otandyq qurylys materıaldary baǵasynyń ósýi 25%-dy quraǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, qurylys materıaldary baǵa­synyń negizgi ósýi syrtqy naryq­taǵy baǵa jaǵdaıy­na baılanys­ty. Iаǵ­nı armatýra, kabel, proflıst, shy­­­­ny sekildi syrttan keletin zat­­­­tar­ ba­­­ǵa­­s­y­nyń ósýi salynyp jat­­qan tur­­ǵyn úıler qunynyń kóteri­lýine negizgi áser etýshi faktor bolǵan.

Sondaı-aq baǵanyń ósýine elektr energııasyna tarıfterdiń ortasha 12%-ǵa, janar-jaǵarmaıdyń 15%-ǵa, ener­ge­tıkalyq kómirdiń 10%-ǵa, temir­jol ta­sy­maldarynyń 18%-ǵa ósýi sııaqty jaǵ­daılar da ájepteýir yqpal etken. Otandyq óndiristegi qurylys materıal­dary baǵasynyń ósýine osyndaı ishki fak­torlardyń áseri mol bolǵan. О́ıtkeni qu­­rylys materıaldarynyń ózindik qu­nyn­­daǵy osy shyǵyndardyń úlesi 15-ten 30%-ǵa deıin quraıdy eken.

Sonymen qatar baǵanyń kóterilýine qurylys uıymdarynyń jáne qurylys ma­terıaldaryn shyǵaratyn óndiris ıe­­leriniń jasyryn kelisimge kelip, ózara sóz baılasý jaǵdaılary da áser etýi múm­kin. Osyndaı jaǵdaı oryn ala qalsa, árı­ne, ony ashý kerek. Agenttik osy maq­sat­ta qurylys materıaldarynyń 25 túri (kir­pish, beton, armatýra, sement jáne t.b.) boıynsha qurylys materıaldary naryǵyndaǵy básekelestiktiń jaı-kú­ıi­ne taldaý júrgizýde. Anyqtalǵan bir­sy­pyra faktiler boıynsha erkin na­ryq qaǵıdatyn buzý belgilerin joıý jáne baǵany tómendetý qajettiligi týraly 75 habarlama joldanypty. Agent­tik bas­shy­sy­nyń aıtýy boıynsha, búgingi tań­da habarlama joldanǵan kom­pa­nııa­lardyń 42-si talaptardy oryn­da­ǵan, onyń ishinde 35 kompanııa baǵany tómendetken. Máselen, armatýra baǵasy – 25%, sement – 10%, beton – 10%, polıetılendi qubyrlar – 6%, kabel – 5%-dan 14%-ǵa deıin, kirpish qu­ny 3%-ǵa tómendetilgen.

 S.Jumanǵarınniń aıtýynsha, sement, kirpish, qıyrshyq tas, beton jáne temir­ beton buıymdaryn óndirýshilermen jáne jetkizýshilermen 10 monopolııaǵa qar­sy komplaens jasalypty. «Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary, ja­nar-jaǵarmaı, qurylys materıaldary jáne basqa da áleýmettik mańyzy bar taýar naryqtary boıynsha tekserý is-sharalarynyń jańa keshenin bastadyq. Tó­lem uıymdary qyzmetteriniń baǵa­la­ryn, ásirese, kommýnaldyq qyz­met­­terge, memlekettik monopolııalar qyz­met­terine, memlekettik jáne jeke opera­torlardyń qyzmetine aqsha aýdarý ke­zinde tómendetý boıynsha sharalar qabyldanady», dedi S.Jumanǵarın.

Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy turǵyn úı qu­ry­lysy naryǵyndaǵy aǵymdaǵy ju­mys jaıly aıtyp berdi. Búgingi tańda bastapqy turǵyn úıge baǵalar 3%-dan 0,4%-ǵa deıin, sondaı-aq qaıtalama turǵyn úıge 5%-dan 1,1%-ǵa deıin tómendegeni baıqaldy. Habarlamany oryndaý sheń­be­rinde «RAMS-Qazaqstan» kompanııa­lar toby baǵany Almaty qalasynda birqatar turǵyn úı kesheninen sharshy metr úshin 15%-ǵa nemese 90 myń teńgege deıin, BAZIS-A kompanııasy Almaty qalasynda turǵyn úı keshenderine sharshy metr úshin 20 myń teńgege deıin, BI Group Nur-Sultan qalasynyń 51 turǵyn úıinde bastapqy turǵyn úıge orta eseppen 8%-ǵa, Almaty qalasynda 11%-ǵa, Shymkentte - 3%-ǵa, Atyraý qalasynda 4%-ǵa tómendetti. Basqa qu­ry­lys salý­shylar da habarlamalardy oryndap, baǵalardy orta eseppen 15-20%-ǵa tómendetken. Baǵalardyń tómendeý pa­ıyzy orta eseppen 9% quraıdy.

Bul otandyq qurylys kompa­nııa­lary men qurylys materıaldary na­ry­ǵynda baǵaǵa baılanysty jú­rip jat­­qan jaǵdaılar. Al shetelden ke­le­tin qurylys materıaldaryna keletin bolsaq, bul iste baǵanyń baqylaýǵa alyn­ǵanyn baıqaı almadyq. Elordadaǵy «12 aı», «Stroı market» sekildi iri saý­­­­da dúkenderindegi tutynýshylardyń aı­týyna sensek, sheteldik kafel plıtkasy, santehnıkalyq buıymdar, esikter men lamınat baǵalary byltyrdan beri 1,5-2 esedeı qymbattap ketken. Baǵa­nyń qymbattaǵany syrt kózge birden sezilmeıdi. О́ıtkeni osy zattar baǵasy sapa­syna qaraı árkelki. Máselen, esikter baǵasy 15-20 myń teńgeden bastalyp, 200-250 myń teńge mólsherinde sharyqtaıdy. Iаǵnı qaltańa qaraı qımyldaısyń. Qu­rylys materıaldary baǵasynyń qalaı sharyqtaǵanyn bilý úshin qurylys bazar­la­rynyń birinde sony saýdalaıtyn, ózimiz burynnan biletin Saǵynysh atty azamatpen habarlastyq.

«Byltyrdan beri turǵyn úıler­di jón­deýge arnalǵan árleý materıal­da­ry­nyń, santehnıkalyq buıymdardyń baǵasy tym sharyqtap ketti, – dedi ol biz­ben áńgimesinde. – Máselen, qabyrǵany árleýge arnalǵan túrli qospalar baǵasy eki esege deıin ósse, profılder baǵasy eki jarym, úsh esege deıin ósti deýge bolady. Profıldi byltyr 400 teń­ge­den satsaq, qazir 1 100 teńgege sa­typ jatyrmyz. Soǵan qarap-aq qal­ǵa­­nyn ózińiz shamalaı berińiz. Árıne, keı­bir qurylys materıaldarynyń ba­ǵa­sy kóp óse qoıǵan joq. Sondyqtan jıyntyq kúıinde aıtqanda, turǵyn úı­ler­di jóndeý jumystaryna arnalǵan ár­leý materıaldarynyń, basqa da san­teh­nıkalyq buıymdar, temir-ter­sek­ter baǵasy orta eseppen 60-70 paıyz sha­ryq­tady dep aıtýǵa bolady».

Saǵynysh árleý materıaldary baǵa­sy sharyqtaýynyń ózderi sekildi usaq satýshylarǵa paıdasy joqtyǵyn, ke­ri­sin­she zııan ekenin aıtady. Usaq satýshylar halyqpen tikeleı baılanysta bol­ǵandyqtan baǵa jónindegi halyqtyń ne­giz­gi yzasy men shaǵymy eń birinshi solarǵa kelip tıedi, ekinshiden, olarǵa halyqtyń sa­typ alý qabiletiniń joǵary bolǵany jón. Sonda «quda da tynysh, qudaǵı da tynysh».

«Negizinde baǵany biz kótermeımiz. Bizde ondaı múmkindik te joq. О́ıtkeni men sekildi bazarlarda qurylys ma­te­rıal­­­­daryn saýdalaıtyn adamdar óte kóp. Usaq satýshylar naryǵy ábden qa­­lyp­­tasqan deýge bolady. Osy rette ba­ǵa­nyń joǵary jaqtan, ıaǵnı bizge taýarlar jetkizetin jerden jıi ózgerip kelýi bizdiń de mazamyzdy qashyrady. О́ıtkeni búgin satyp turǵan zatyńdy erteń qandaı baǵa­men satatynyńdy bilmeı óziń de áýre­ge túsesiń. Onyń ústine ústi-ústine qym­bat­tap kele beretin zattar bizdiń jıǵan-ter­g­enimizdi de jutyp qoıady» deıdi Saǵynysh.

Ekinshi bir bazarda moldıngter men gal­telder satyp turǵan Álmıra atty ke­lin­shek óz taýarlarynyń baǵasy byltyrdan beri ári ketse 20-25 paıyz óskenin aıtty. Sonda negizgi qymbattap turǵan dúnıe temir-tersekter, sanfaıans jaǵy sekildi.

Qazir turǵyn úılerdegi daıyn páterler qunynyń 20-25 paıyzyn árleý, jóndeý ma­terıaldarynyń shyǵyny quraıdy eken. Munyń ózi nesıege páter satyp alyp jatqan adamdar úshin úlken salmaq. Ekin­shiden, bul jaǵdaı bizde qurylys mate­rıaldarynyń naryǵy damymaǵanyn kór­se­tedi. Ári qurylys jumystaryn júr­gizip jatqan elge úlken syn men boljaýsyz shyǵyn. Osyǵan qaraǵanda, halyqtyń «osy ýaqytqa deıin Úkimet qaıda qaraǵan?» dep kijinetin de jóni bar sekildi.