Kitaphanalarymyz zaman talabyna saı ma?

Kitaphana arhıtektýrasy úlken mánge ıe

Aqan ÁBDÝÁLIEV,

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy:

− Byltyr Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes mádenıet jáne sport salasyndaǵy basqarýshy jáne ne­gizgi mádenıet qyzmetkerleriniń ja­laqysy respýblıkalyq deńgeıde – 50%-ǵa, jergilikti deńgeıde – 35%-ǵa kóbeıdi. Prezıdenttiń Qazaqstan hal­qyna arnaǵan bıylǵy Joldaýyna sáıkes kitaphanashylardyń da eńbek­aqy­syn 2025 jylǵa deıin jyl saıyn 20 paıyzǵa kóterý jumystary zań­namada belgilengen tártippen júr­gi­zilýde. Budan basqa mınıstrlik qo­ǵam­da kitaphanashy mamandyǵynyń bedelin arttyrý, sondaı-aq kitaphana qyzmetkerlerin yntalandyrý boıynsha sharalardy júıeli túrde júzege asyrýda. Sonyń ishinde 2018 jyldan bastap turaqty túrde jyl saıyn ótkizilip kele jatqan mádenıet jáne óner salasy uıymdary men qyzmetkerleriniń «Rýhanı qazyna» respýblıkalyq fes­tıvalinde úzdik kitaphana uıym­da­ry men qyzmetkerlerine atalym qaras­ty­rylǵan. Bıylǵy festıval aıasynda Balalar men jasóspirimderdi kitap oqýǵa tartý boıynsha úzdik ınnovasııalyq jáne Kitap oqý men kitapty jyljytý jónindegi úzdik medıa jobalar­dy iske asyrǵan, Qazaqstannyń Ult­­tyq elektrondy kitaphanasyn to­lyq­tyrýǵa jáne da­mytýǵa qosqan, bıýd­­jetten tys qa­rajatty tartý
ar­qy­­­­ly ki­taphana qoryn to­lyq­tyrǵan úz­­dik kitaphanalar anyq­­taldy. Budan bó­lek, otandyq balalar ádebıetiniń ókil­de­rine, kitaphana isi mamandary men úzdik ádebıet jáne óner mýzeı­le­ri­ne Muqaǵalı Maqataev, Jambyl Jabaev, Álıhan Bókeıhan, Ybyraı Altynsarın, О́zbekáli Jánibekov atyndaǵy arnaıy júldeler taǵaıyn­daldy. Munyń bar­ly­ǵy «Balalar áde­bıe­ti jyly» aıasynda júrgizildi.

Qazirgi tańda «Kitaphanashylar kúni» kásibı merekesin zańnamamen retteý sha­ralary qabyldanýda. Sondaı-aq ki­taphanalarǵa oqyrmannyń qyzy­ǵý­shylyǵyn arttyrý joldarynyń biri – zamanaýı kópfýnksıonaldy or­ta­lyq retinde olardyń qyzmetin jan­dandyrý sharalary júzege asýda. 2018 jyly elimizde 181 kovorkıng ortalyq ashylǵan bolsa, 2021 jyly olardyń sany 2,5 esege artyp, 401-ge jetti. Kovorkıng ortalyqtardy ma­te­rıal­dyq-tehnıkalyq jabdyqtaý úshin jer­gilikti atqarýshy organdardyń bıýd­je­tinen bólek, ár óńirdiń jergilikti kásipkerleri demeýshilik kómek kór­se­tý­de. Bul jumystar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­lamalyq maqalasynyń «Týǵan jer» kishi baǵdarlamasy aıasynda qoldaý tapty. Sonymen qatar jergilikti atqarýshy organdarǵa elimizdiń barlyq óńirindegi oıyn-saýyq ortalyqtarynda, temir jol vokzaldary men aeroporttarda, avtobeketter men halyq kóp shoǵyrlanǵan oryndarda «býkkrosıng», QR kodtary bar kitap taqtaıshalaryn ornatý arqyly turǵyndardyń kitap oqýyna jaǵdaı jasaýdy usyndyq.

Juldyz SÚLEIMENOVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty:

−Kitaphanashylardyń aılyq jala­qy­sy kóterilgennen keıin, olardyń jalpy júıeli biliktiligin arttyrýǵa den qoıý qajet. Aldaǵy ýaqytta kitap­ha­nashylarǵa jaı kitaphanashy emes, pedagog-kitaphanashy degen mamandyq beretin osyndaı klassıfıkatordan pedagog degen mamandyq qarastyrý kerek. Qazirgi ýaqytta densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet jáne áleýmettik qorǵaý salalarynda jalaqynyń júıeli ósýi qýantady. Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyna sáıkes 2023 jylǵa qaraı dárigerlerdiń eń­bekaqysy 2,5 ese ósetindigi jáne mu­ǵa­limderdiń de eńbekaqysy 2 esege kóbeıetindigi qarastyrylǵan. Alaıda azamattardan kelip túsken kóptegen ótinishte mektep aldy mekemelerdiń, ınternattar men balalar úıiniń me­dı­sınalyq qyzmetkerleri men mek­tep kitaphanashylarynyń eń­bek­aqy­sy − Bilim jáne ǵylym mınıstr­­ligine qarasty bola otyryp, qol­da­nystaǵy normatıvti qujattarǵa sáı­kes, pedagogıkalyq qyzmetkerlerge teńestirilgen sanattaǵy qyzmetkerler retinde densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salasyndaǵy qyzmetkerlerdiń eń­­bekaqysynan aıtar­lyqtaı tómen eken­digi aıtylǵan. Bul jerde basty másele bilim berý salasyndaǵy bes jarym myń medısınalyq qyzmetker men jeti myńǵa jýyq mektep kitap­ha­na­shy­larynyń eńbekaqysyn kóterý kerek ekendigi aıtylyp tur.       

Osy rette Nur Otan frak­sııasynyń músheleri, Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy Parlamenti Májilisiniń depýtattary atynan Ekaterına Smyshlıaeva ekeýmiz Premer-mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa depýtattyq saýal jol­dadyq. Atalǵan sa­ýalda qyz­met­kerlerdiń vedomstvolyq tıesi­li­gin qalpyna keltirip, eńbekaqy tóleýde ádiletti qoldaý tanytý qajet eken­digi aıqyndaldy. Sebebi PISA halyqaralyq test nátıjeleri bizdiń oqý­shylardyń oqý saýat­tylyǵy daǵdylary jet­kilikti deńgeıde da­mymaǵanyn kórsetip otyr. Árıne, 7 myń orta mekteptiń 3 mıllıonnan asa oqý­shysyn kitap oqý mádenıetine baýlý, oqý saýattylyǵyn damytý isinde mektep kitaphanashylaryna qa­jetti jaǵdaı jasaý mańyzdy dep esepteımiz.

Baqytjamal OSPANOVA, Almatydaǵy Ulttyq kitaphana dırektory, Qazaqstan Kitaphana odaǵynyń tóraǵasy:

− О́zderińiz bilesizder, ýaqyt bir or­­nynda turmaıdy. Zaman talabyna saı bolý úshin turaqty izdený kerek. Sondyqtan basqa salalardaǵydaı ki­tap­hana salasynda oqyrmanǵa meılinshe sapaly qyzmet kórsetýde sheshýin kútken má­seleler az emes. Ásirese, aýyl­dyq ki­taphanalarǵa nazar aýdarý kerek. Atap aıtsaq, mobıldik kitaphana ke­shenin (bıblıobýs) uıymdastyrý kitap­ha­na resýrstary men qyzmetterdiń qol­­jetimdiligin qamtamasyz etýge kó­mek­­tesedi. Bıblıobýstyń negizgi min­deti – jergilikti qaýymdastyq ómiriniń jańa áleýmettik jáne kommýnıkatıvtik formatyn qurý bolyp tabylady. Qala men aýyl arasyndaǵy aqparattyq teń­siz­dik azaıady. Ulttyq qazaq ádebıetin zerdeleý jaqsarady. Buǵan qosa, ki­tap­ha­na mamandarynyń qosymsha teorııalyq jáne praktıkalyq bilimderin jańartý, kásiptik bilim men sheberligin damytý maq­satynda respýblıkalyq kásibı bi­lim jetildirý ortalyǵyn qurý kerek dep oılaımyn.

Dına AMANJOLOVA,

N.V.Gogol atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń dırektory:

− Shynymen, kitaphana salasynda jyldar boıy jınaqtalǵan máseleler óte kóp jáne olardyń bir mezette sheshilýi múmkin emes. Búginde memlekettiń qol­da­ýy kitaphanalardyń tehnıkalyq ba­zasyn qamtamasyz etý máselesin she­shýge baǵyttalyp otyr, biraq ol jet­kiliksiz. Mysaly, bizdiń aımaqta Qara­ǵan­dy oblysy ákiminiń orynbasary Abzal Núkenovtiń qoldaýymen «2020-2021 jyldary Qaraǵandy oblysynyń kitaphanalaryn nasıhattaý men kitap qoryn ózektilendirý boıynsha Jol kartasy qabyldanǵan bolatyn. Osy qujattan soń oblys kitaphanalarynyń kitap qoryn tolyqtyrýǵa bólinetin qarjy birshama kóterilgenimen, áli de jetkiliksiz. О́kinishke qaraı, ólkemizdiń kompıýter parki jańartýdy talap etedi. Tipti oblystyń bas ádistemelik ortalyǵy bolyp tabylatyn bizdiń kitaphana kompıýterlerin sońǵy ret 2011 jyly jańartqan edi. Al búginde oqyrmanmen baılanysymyz tikeleı osy tehnıkaǵa baılanysty bolyp otyr­ǵan ýaqytta bizdiń jumysymyz aq­sap turǵany aqıqat. Jáne bul jaǵ­daı res­pýb­lıkamyzdyń kóptegen kitap­ha­na­laryna tıesili dep aıta alamyn.

Al kitaphanalardy álemdik tájirı­be­ge saı jańǵyrtý usynym­da­ryna keler bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Kitap­hana isi» zańyn     qabyldaý máselesi, kópshilik kitaphanalardyń modeldik standarty, mindetti jergilikti aqyly dana jáne t.b. máseleler birneshe ret kóterilgen bolatyn. Bıyl biz «Kitaphana – jańa qoǵamdyq keńistik»: Qaraǵandy oblysy kitaphanalaryn 2021-2025 jyldar aralyǵynda jańǵyrtý jobasyn» iske asyrý sharalary kórsetilgen jos­par daıyndadyq. Jobada Qaraǵandy oblysy kitaphanalarynda jumystyń jańa túrlerin engizý qarastyrylǵan.

Álemdik tájirıbege saı kitaphanany jandandyrý degenge kelsek, mysaly, shetel kitaphanalarynyń arhıtektýralyq dızaıny qandaı? Olar arnaıy baıqaýlar jarııalap, júzip kele jatqan keme ne­­mese adamnyń mıy syndy erekshe ǵımarattarymen adamdy tartady. Iаǵnı syrtqy kelbetimen kitaphana óziniń már­tebesin, qoǵamdaǵy qajettiligin kór­setedi. Jańa kitaphanalyq ǵımarat zamannyń talabyn, sánin belgileýi kerek. Iаǵnı kitaphananyń arhıtektýrasy, syrtqy pishini men ornalasqan jeri de úlken mánge ıe. Mysaly, Qaraǵandy oblysynyń 315 kitaphanasynyń tek bireýi ǵana (Shahtınsk qalasynda) tıptik ǵımaratta otyr, ony da zamanaýı ǵımarat dep aıta almaısyń. Al oblystyń bas ortalyq kitaphanasy 1969 jyly tigin sehtary bar Sán úıine dep salynǵan tar ǵımaratta ornalasqan. Búginde oqyr­man­nyń qajettiligi men talaptaryn ba­rynsha oryndaý úshin ǵımarattyń ishin ózgertýge tyrysýda. Degenmen bos alań­­dardyń joqtyǵy qordy tolyqtyrý men saqtaýda, jańa úlgide qyzmet kór­se­týde, qyzyǵýshylyq klýbtary men úıir­­melerdi ashýda jáne t.b. kóptegen ke­dergi keltiretini sózsiz.

Sondyqtan búginde bizge erekshe stılde jańa kitaphanalyq ǵımarat sa­lynýy qajet. Syrtqy kelbetine qyzyq­qan adam kitaphana ishine úńilip onyń kóp fýnksıonaldy ekenin, tulǵaǵa baǵyt­talǵan jáne onyń qajettiligine qaraı ózgeretin, jaıly, joǵary tehnologııalarymen jabdyqtalǵan, kovorkıng fýnksııaly qoǵamdyq keńistik, ıaǵnı qoǵamdyq ómirdiń ortalyǵy ekenin ańǵarýy kerek. Árıne, paıdalanýshynyń qajettiligine saı qory bolýy qajet, bestseller ki­taptar, eń úzdik oqýlyqtary bar dás­túr­li kitap zaldarymen qatar, kór­me­ler ótkizetin alańdar, medıa alańdar, mýzykalyq, kıno stýdııalar, sondaı-aq tildik kýrstarǵa, oıyndarǵa, daýystap oqýǵa arnalǵan kameralyq alańdar bolsa tipti ǵanıbet. Jaıly, yńǵaıly, keń kitaphanalyq orta, SMART keńistik, jańa kompıýterler men orgtehnıka, san­dyq júıege ótkizý ortalyǵy, ın­terak­tıvti jabdyqtar, jyldam ınternet, úzdik kitap qory – osynyń barlyǵy bizdiń aımaqtyń kez kelgen bóliginde kez kelgen paıdalanýshyǵa qoljetimdi bolý kerek. Kitaphana derbes elektrondy resýrstaryn qurap, jazylym resýrstaryn da qoldana alatyn bolýy mindetti. Kitaphanalarda paıdalanýshylardyń barlyq tobynyń: balalar men olardyń ata-anasy, jasóspirimder, stýdentter, jumys isteıtin jas mamandardyń barlyq sanattary, bıznesmender, den­saý­lyqtarymen múmkindigi shekteýli azamattar men zeınetkerlerdiń, t.b. qa­jettiligi eskerilgeni durys.

Dámet QUSAIYNOVA,

Qostanaı oblysy Arqalyq qalalyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesiniń dırektory:

− Jalpy, jurtshylyqqa rýhanııat­ dánin seýip, kitaptyń qadir-qasıetin dáripteýshi kitaphanashylardyń qoǵamda óz orny bar. Olardyń biraz jyldan beri qordalanyp qalǵan máseleleri az emes edi, sonyń bári, qazir ret-retimen sheshilip keledi. Sonda da aýyldaǵy kitaphana men mektep kitaphanasyna joǵary bi­limdi mamandar jetispeıdi. Aldaǵy ýa­qytta pedagogıkalyq baǵyttaǵy jo­ǵa­ry oqý oryndaryna kitaphanashy mamandyǵyn kóbirek engizse, sosyn ki­tap­­hanashylardyń biliktiligin arttyrý kýrsyn meıilinshe júıelendirý qajet. Odan keıin Úlgili aýyldyq kitaphana men qalalyq kitaphanalar baıqaýy eki jylda bir ret uıymdastyrylyp, buǵan meılinshe qomaqty qarjy qarastyrylsa deımiz.

Núrııa QAPSALANOVA,

Balqash aýdandyq kitaphanasynyń dırektory:

– Aýyl kitaphanasy qyzmetkerleriniń jalaqysy az bolýyna baılanysty shtat­qa joǵary bilikti tehnıkalyq kadrlardy (programmıster, júıe ákimshisi, veb-dızaınerler, t.b.), sondaı-aq shet tili mamandaryn alý múmkindigi joq. Aǵyl­shyn tilin oqyp-úırenýge kómekshi basy­lymdar neken-saıaq. Sonyń ishinde jas shamasy ártúrli balalar men jas­tar­ǵa arnalǵan sózdikter, ensıklope­dııal­ar, beıindi kórkem ádebıetter tym az. Oqyrman balalarǵa arnalǵan kitap naryǵyna zertteý júrgizetin respýblıkalyq taldaý ádistemelik orta­ly­ǵy joq. Qyzmetkerlerdiń bilimin kóterýge qarjy bólinbeıdi. Kitaphana qorlary eskirgen. Oqyrmandar men paıdalanýshylarǵa kompıýterler je­tis­peıdi, kóbi talapqa saı emes. Keńes zamanynda kitaphanashylarǵa eski kitaptaǵy shań-tozańmen jumys iste­geni úshin qarjy tólenetin, qazir ol joq. Búgingi kitaphanalar – aqparattyq mádenı-aǵartýshylyq, ǵylymı zertteýshilik mekeme bolý kerek. Qazirgi suranys tehnologııany bilip qana qoımaı, sonymen birge ony saýatty túrde qoldanýdy qajet etedi.

«Kitaphana isi» zańyn qabyldaý kerek

− Qazir ǵalamtor shyrmaýyndaǵy qoǵam kitap oqýdan alystap barady. Mundaı kezeńde kitapqa nası­hat­shy bolý – úlken erlik. Osy oraıda ki­tap­ha­nashylarǵa barynsha qoldaý kór­setip, olardyń mártebesin kóte­rý­ge qan­daı is-sharalardy qolǵa alý qajet?

Aqan ÁBDÝÁLIEV,

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy:

− Memleket basshysy 2020 jylǵy 22 qazanda ótken Prezıdent ja­nyndaǵy Ulttyq qoǵamdyq senim keńe­siniń IV oty­rysynda otandyq kitap­ha­nalar qyz­metin jańǵyrtý, jas oqyr­man­dy ki­tap oqýǵa tartýdy nasıhattaý, kitap­hanalardyń zamanaýı qyzmetin uıym­dastyrý arqyly zamana kóshine be­ıim­del­gen sanaly urpaqty tárbıeleýdi tap­syrdy.

Mınıstrlikke qarasty respýb­lı­kalyq kitaphanalar elimizdegi tur­ǵyn­dardyń, sonyń ishinde balalardyń kitap oqý qajettiligine áleýmettik taldaý júr­­gizdi. Taldaý nátıjesinde, bala­lar­dyń 68%-y oqıtyn kitaptaryn mektep kitaphanalarynan alatynyn, 8,1% – balalar kitaphanalarynyń qyzmetin paıdalanatynyn, 6,9%-y arnaıy kitap dúkenderinen satyp alatynyn, 15,2% úı kitaphanalarymen paıdalanatynyn jetkizgen.

Osyǵan oraı balalar ádebıetine, bala­lar­dyń kitap oqý máde­nıe­tin damytýǵa jáne balalar kitaphanalarynyń qyz­metin jaqsartýǵa, otandyq balalar aqyn-jazýshylaryn, baspagerlerdi yn­ta­­landyrý men kitaphanashylardyń már­te­besin kóterýge memleket pen qo­ǵam­nyń kóńilin aýdartý maqsatynda Mınıstrlik «2021 jyldy – Balalar ádebıeti jyly» dep jarııalady.

Juldyz SÚLEIMENOVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty:

−Birinshiden, kitaphanashy maman­dy­ǵynda bilim alatyn stýdentter úshin bilim berý baǵdarlamasynyń maz­­munyn jańartý qajet. Ol jerde jal­py oqý saýattylyǵyn damytýǵa qa­tysty, sonymen qatar kitap oqýǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyrýda aqparattyq saýattylyq daǵdylaryn damytýǵa baılanysty, kitaphanashyda osyndaı quzyretter bolý qajet. Kitaphanashy tek kitap qoryn túgendeýshi nemese qaı kitap qaı jerde turatynyn ǵana biletin tehnıkalyq qyzmetker emes, aldaǵy ýaqytta kitaphanashy da pedagog retinde balalardyń oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn, sonymen qatar ki­tap­tan alǵan bilimin ómirden paıdala­n­ýyna túrli oıyn, vıktorınalardy uıymdastyrý sekildi daǵdylardy meń­gergen maman bolýy qajet. Son­dyq­­tan birinshi másele kitaphanashy ma­man­dyǵyn daıyndaý kezinde bilim berý baǵdarlamasyn qaıta qarastyrý, sonyń ishinde pedagogıkalyq quzyrettilikti engizý, sonyń negizinde balamen pedagog retinde jumys isteý múmkindigin qarastyrý mańyzdy. Ekinshi másele, kitaphanashynyń biliktiligin udaıy arttyryp otyrý qajet. Qazirgi tańda fýnksıonaldy saýattylyǵyn damytý, oqý saýattylyǵyn arttyrý, sonymen qatar jaratylystaný ǵylymdary boıynsha oqytýshylardyń saýattylyǵyn jetil­di­rý­ge qatysty jalpy kitapha­na­shy­lardy arnaıy kýrstardan ótkizip otyr­ǵanymyz durys.

Baqytjamal OSPANOVA,

Almatydaǵy Ulttyq kitaphana dırektory, Qazaqstan Kitaphana odaǵynyń tóraǵasy:

– Bizde 2017 jyly elimizdiń kitap­ha­na isin damytý, onyń múshe­le­ri­niń kúshin biriktirý, qoldaý jáne Qazaqstan ki­taphanalarynyń álemdik qaýym­das­tyqtaǵy rólin kóterý maqsa­tyn­da ki­tap­ha­nalyq odaq qu­ryldy. Onyń otyrystarynda kitaphanalar men kitap­ha­na­shy ma­man­dy­ǵynyń mártebesin kóterý jó­nin­de naqty usynystar daıyndalady. Máselen, memlekettik kásibı mereke «Kitaphanashylar kúnin» belgileýdi barlyq áriptesterimiz asyǵa kútýde. Sondaı-aq Qazaqstannyń elektrondy kitaphanalyq-aqparattyq resýrstaryn biryńǵaı ıntegrasııalanǵan júıege biriktirý qajet. Bul oqyrmandardyń elimiz kitaphanalarynyń aqparattyq resýrstaryna jedel qoljetimdiligin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Buǵan qosa kitaphanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa jáne damytýǵa qarjylandyrýdy kóbeıtetin ýaqyt keldi.

Dına AMANJOLOVA,

N.V.Gogol atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń dırektory:

– Kitaphanalardy qoldaıtyn jáne olardyń mártebesin kóteretin bar­lyq shara qarastyrylǵan Qazaqstan Res­pýblıkasynyń «Kitaphana isi» za­ńyn qabyldaý kerek. Zańdy qa­byldaýdyń ózi qoǵamda kitap­ha­na­lar­dy­ń mártebesine qoldaý bolary sózsiz.

Núrııa QAPSALANOVA,

Balqash aýdandyq kitaphanasynyń dırektory:

– Kitaphana qyzmeti joǵarǵy deńgeıde bolýy qajet, bul degenimiz kitaphana men kitaphanashy mártebesin kóterýdi talap etedi. Aldymen ár kitaphananyń zamanaýı tehnıkalarymen jabdyqtalǵan jeke ǵımaraty bolýy kerek. Odan ke­ıin kitaphanashylardyń barlyǵyn tolyq stavkada bolýyn qamtamasyz etý qajet. Sondaı-aq kitaphanashy ma­man­dyǵy úshin kásibı bilimmen qatar, jańa tehnıkalyq quraldardy meńgerýi, aqparattyq tehnologııanyń kómegimen joǵary sapaly aqparattyq-bıblıografııalyq qyzmet kórsetýi, oqyrman suranysyn qanaǵattandyrýy, bir sózben aıtqanda ýaqyt talabyna ilesip otyrýy kerek. Osyǵan oraı kompıýterlik saýattylyqty jetildirý aıasynda barlyq kitaphanashyǵa kýrstyq sabaqtar teorııalyq jáne praktıkalyq júıede ótkizilip otyrýy qajet.

Ideologııalyq turǵydan eskirgen ataýlar sany az emes

– Elimizdegi birqatar kitaphananyń ataýy táýelsizdik alǵaly ózgergen joq. Mysaly, N.V.Gogol atyn­da­ǵy Qaraǵandy oblystyq ámbebap ǵyly­mı kitaphanasyn, L.N.Tolstoı atyn­daǵy Qostanaı oblystyq ámbebap kitaphanasyn, V.Maıakov­skıı atyn­daǵy Taldyqorǵan qala­lyq ki­tap­hanasyn aıtýǵa bolady. De­gen­men ult rýhanııatynyń damýyna zor úles qos­qan klassıkterimiz je­terlik. Son­dyq­tan osy máseleni sh­e­shý­diń ýa­qy­ty keldi emes pe?

Aqan ÁBDÝÁLIEV,

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy:

− Memlekettik mekemelerge, ne bolmasa kóshelerge qatysty kez kelgen ataý berý máselesi onomastıka salasyndaǵy zańnamalarǵa sáıkes eń aldymen, jergilikti ákimdik tarapy­nan birqatar prosedýradan ótedi. Memlekettik mekemelerdiń ataýyn óz­ger­tý barysynda eń aldymen, atalǵan másele ujymdyq jınalysta qaralyp, qol­daý tapqan jaǵdaıda oblystyq ono­mastıka komıssııasynda qaralady. Atalǵan prosesterden ótip, jergilikti ákimdikter tarapynan tıisti qujattar mınıstrlikke usynylǵan jaǵdaıda respýblıkalyq komıssııada qaralady.

Jalpy, onomastıka salasynda sonaý Keńes kezeńinen beri kele jatqan ıdeologııalyq turǵydan eskirgen ataý­lar­dyń sany az emes. Búgingi tańda múddeli memlekettik organdar tarapynan osy ataýlardy táýelsizdik sıpatyna saı jáne tarıhı jer-sý ataýlarymen ózgertýge basymdyq bere otyryp jumystar júrgizilýde. Bul baǵytta úlken jumystar atqaryldy, áli de at­qa­ry­latyn jumystar kóp. Tıisti tapsyrmalar bar, másele mınıstrliktiń tikeleı baqylaýynda.

Sondaı-aq álemge aty shyqqan ǵu­la­­malardyń, áıgili jazýshylardyń, aǵar­týshylardyń jáne basqa da uly tulǵalardyń atyn ózgertý máselesin qa­rastyrýdy jón dep sanamaımyz. Ataý­lardy ózgertý máselesi áli de jan-jaqty talqylaýdy jáne pysyqtaýdy qajet etedi.

Juldyz SÚLEIMENOVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty:

− Kez kelgen nárse halyqpen aqyl­da­syp sheshilý kerek. Sol kitaphana ornalasqan jerdiń azamattarynyń pi­ki­ri­men sanasý qajet. Eger atyn óz­gertý bastamasy bolsa jergilikti más­lı­hatpen sheshilgeni durys.

Dına AMANJOLOVA,

N.V.Gogol atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń dırektory:

– Bul úlken másele dep oılamaımyn. Sebebi osy suraqtyń sheshimine kóp qarajat ta qajet emes, tek ujym­nyń kelisimi men usynysy bolý kerek. Mysaly, N.V.Gogol atyndaǵy Qara­ǵandy oblystyq ámbebap ǵylymı kitap­hanasyna daýylpaz aqyn Qasym Amanjolovtyń esimin berý týraly aqynnyń 100 jyldyq mereıtoıynda 2011 jyly ujymmen usynys jasalǵan edi. Ujymdy oblystyń shyǵarmashylyq zııaly qaýymy bir aýyzdan qoldaǵan bolatyn. Sodan beri barlyq qujat da­ıyn, óziniń sheshimin kútýde. Aqynnyń bıylǵy 110 jyldyq mereıtoıyna oraı syı bolyp, osy másele oń sheshimin tabar dep úmittenemiz.

Dámet QUSAIYNOVA,

Qostanaı oblysy Arqalyq qalalyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesiniń dırektory:

− Búginde keńestik kezeńnen qalǵan, qazaqqa esh qatysy joq ataýlardy ult­tyq tarıhymyzǵa saı ataýlarmen al­mastyrý oıǵa qonymdy. Oryssha ataý­­­­lar tozyǵy jetip, ózimizdiń ult mu­raty jolyndaǵy tulǵalarymyzdyń esimderin joǵarydaǵy kórsetilgen kitap­ha­nalarǵa berýdiń ýaqyty keldi.

Núrııa QAPSALANOVA,

Balqash aýdandyq kitaphanasynyń dırektory:

− О́te oryndy suraq. Máselen, eli­miz­de Álıhan Bókeıhan, Shákárim Qudaıberdiuly, Maǵjan Jumabaı­uly­n, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatov, Júsipbek Aımaýytov, Ilııas Jansúgirov, Muhtar Áýezov, Beıimbet Maılın, Sultanmahmut Toraıǵyrovqa arnalǵan birde-bir kitaphana joq. Bul memleketimiz úshin – úlken syn. Eldegi ótken dáýirden qa­lyp ketken kitaphanalardyń esimin osy alyptardyń esimderimen ataýymyz kerek.

Kúrdeli jóndeý kútken kitaphanalar kóp

– Elimizde ár salaǵa arnalǵan 11 130 kitaphana bar. Mádenıet jáne sport mınıstrligine qarasty 3 940 kóp­shilik kitaphana bolsa, sonyń 3 137-si aýylda ornalasqan. Jalpy, shal­ǵaıdaǵy kitaphanalardyń qory qan­shalyqty jańaryp turady jáne olardyń materıaldyq jaǵdaıy zaman talabyna saı ma?

Aqan ÁBDÝÁLIEV,

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy:

– «Mádenıet týraly» zańǵa sáıkes elimizde kitaphanalardyń kitaphana qoryn qalyptastyrý boıynsha jumystar satyp alý, kitap almasý, syıǵa tartý jáne memlekettik tapsyrys aıasynda basyp shyǵarylǵan kitaptardy óteýsiz alý arqyly júzege asyrylady. Sondaı-aq Ulttyq kitaphanalardyń kitaphana qory basylymnyń mindetti tegin danasyn alý jolymen de qalyptastyrylady. Sońǵy onjyldyq kóleminde mınıstrliktiń qoldaýymen 2 832 ataý boıynsha qoǵam­dyq-mańyzdy ádebıet túrleri 8 mln 360 myń 751 dana taralymmen jaryq kórip, kitaphanalarǵa tegin taratylǵan. Sonyń ishinde 2010-2020 jyldar aralyǵynda 169 ataý boıynsha balalar ádebıeti jalpy taralymy 384 000 danada basyp shyǵarylyp, kópshilikke arnalǵan kitap­ha­nalarǵa tegin úlestirilgen.

Bıyl jyl sońyna deıin mınıstrlik «Kórkem», «Qoǵamdyq-saıası», «Ǵylymı-kópshilik», «Mádenıet jáne óner týraly ádebıet, onyń ishinde notalyq», «Balalar jáne jasóspirimder», «Tanymdyq», «Ensık­lopedııalyq-anyqtamalyq», «Aýdar­­ma» serııalarymen 148 atalym ádebıetti 454 000 danamen basyp shyǵaryp, mádenıet salasyndaǵy kóp­shilikke arnalǵan kitaphanalarǵa taratýdy josparlap otyr. Atalǵan ádebıetterdiń 33-i otandyq balalar ádebıeti qalamgerleriniń, 4-eýi álem ba­la­lar ádebıeti klassıkteriniń aýdar­ma­lary bolyp tabylady (balalar ádebıeti 40 ataý boıynsha). Budan bólek mınıstrlik búginde elimizdegi kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan kitaphanalardyń memlekettik tildegi kitap qoryn ulǵaıtý boıynsha jumystardy júrgizýde.

Búginde atalǵan kitaphana oqyrman­da­rynyń negizgi aqparat kózi bederli-núkteli shrıftpen, ıaǵnı Braıl qarpinde memlekettik tilde jaryq kórgen kitaptar jetispeıtindikten, mınıstrlik elimizde bederli-núkteli shrıft baspahanasyn ashý boıynsha jumystaryn júrgizýde.

Budan bólek kópshilikke arnalǵan kitaphanalardyń kitap qory 3D, 4D formatyndaǵy balalar ádebıetimen, «Demeýshilerden kitap» chellendjin uıym­dastyrý jáne ótkizý arqyly tolyq­tyrylyp keledi.

Sonymen qatar qoldanystaǵy zań­namaǵa sáıkes kitaphanalardyń ma­te­rıal­dyq jaǵdaıyna qatysty má­sele, ıaǵnı olardyń materıaldyq-teh­nı­kalyq ál-aýqatyn jaqsartý, ǵıma­rat­pen qamtamasyz etý jáne t.b. másele ákim­dikterdiń quzyretine kiretinin jetkizemiz.

Juldyz SÚLEIMENOVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty:

−Bul Mádenıet jáne sport mınıstr­ligi^­niń, jergilikti atqarýshy bılik or­gan­­­­darynyń qu­zy­rettiligindegi másele. Negizi aýylda týyp-ósken mesenattardan bastap bul máseleni qolǵa alyp she­shilýine atsalysý qajet. Árıne, jer­gilikti atqarýshy bılik organdary da qa­zirgi tańda aýyldyq jerlerdegi osy kitap qorynyń jańarýy, sonymen qatar kitaphanalardyń jańarýyna baılanys­ty jumys isteý kerek. Bul oraıda Nur Otan partııasynyń «О́zgerister joly: ár azamatqa laıyqty ómir!» atty saılaýaldy baǵdarlamasyn júzege asyrý jónindegi Jol kartasyndaǵy «Aýqatty aýyldar» jobasy 3500 aýyldy jańartýǵa baılanysty sol aýyldarynyń ishinde qarastyrylǵan, budan bólek sonymen qatar «Shaǵyn qalalarda, aýdan ortalyqtarynda jáne aýyldarda 5000 mektepke jańartý júrgizý» pýnkti bar. Atalǵan pýnkt jeti baǵyttan turady, onyń ishinde kúrdeli jóndeý, sonyń ishinde kitaphanany kúrdeli jóndeý, máselesi naqty kórsetilgen. Osynyń ishinde bıyldyń ózinde 1000 mekteptiń kitaphanasyna jıhazdar jańartylyp, kitaphana qoryna jańa zamanaýı úlgidegi kitaptar alynyp, sonymen qatar kitaptyń ınnovasııalyq resýrstarǵa jazylýy qarastyrylǵan.

Baqytjamal OSPANOVA, Almatydaǵy Ulttyq kitaphana dırektory, Qazaqstan Kitaphana odaǵynyń tóraǵasy:

– Rasynda da kitaphanalar qoryn tolyqtyrý men jańartýda oılanatyn máseleler barshylyq. Máselen, oblys­tar­da osy maqsattarǵa qarajat bólinedi. Biraq bul qarjy oqyrmandardyń aqpa­rattyq suranystaryna sáıkes kitap­hana qoryn tolyqtyrýǵa azdyq etedi. О́ıtkeni bólinetin qarjy oblys­­tyq, qalalyq, aýdandyq jáne aýyldyq ki­taphanalardy tolyqqandy qam­ty­maı­dy. Jańa aıtqandaı, kitap­ha­na­lar­dyń materıaldyq jaǵdaıy da kezek kút­tirmeıtin másele. My­sa­ly, res­pýb­lı­kanyń 90 kópshilik ki­tap­ha­na­syna kúr­de­li jóndeý ju­mys­ta­ryn júrgizý qajet.

Dına AMANJOLOVA,

N.V.Gogol atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń dırektory:

− Búgingi tańda Qaraǵandy obly­sy­nyń kitaphanalar júıesindegi 315 kitaphananyń 240-y aýyldyq kitaphana. Aýyldyq jerlerdegi kitaphana qory 3 mıllıonǵa jýyq. Kitap qory mem­le­kettik tapsyryspen jaryq kóretin áde­bıettermen, bıýdjetten bólinetin qarjyǵa satyp alynatyn ádebıettermen tolyq­tyrylyp otyrady. Kitap ónim­de­ri baǵasynyń únemi ósip otyrýy ki­tap­hana qoryn tolyqtyrýǵa jyl sa­ıyn qarjylandyrýdy ulǵaıtýdy talap etedi. Mysaly, ótken jyly aýyl kitaphanalarynyń kitap qoryn tolyqtyrýǵa 23 mln teńge, al merzimdi basylymdarǵa jazylýǵa 26 mıllıon teńgege jýyq qarjy bólingen. Iаǵnı orta eseppen oblys boıynsha bir aýyldyq kitaphanaǵa kitap satyp alýǵa 96 myń teńgeden keledi. Al kitaptyń baǵasyn orta eseppen 3000 teńge dep alatyn bolsaq, bir kitaphana jylyna neshe kitappen tolyǵatynyn sanaı berińiz. Degenmen ár aýyldyń jaǵdaıy birdeı emes ekenin de eskerý kerek.

Qaraǵandy oblysy kitaphanalardy kompıýterlendirý jaǵynan elimizde al­dyńǵy qatarda. Búginde barlyq kitaphana kompıýterlendirilgen. Tek árıne, ja­ńar­tý jaǵyna úlken kóńil bólý kerek. Aýyldyq jerdegi 240 kitaphananyń 60 kitaphanasy ınternet jelisine qosyla almaı otyr.

Dámet QUSAIYNOVA,

Qostanaı oblysy Arqalyq qalalyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesiniń dırektory:

− Arqalyq orta­lyq­tan­dyrylǵan kitap­hanalar júı­esine 15 aýyldyq ki­taphana qaraıdy. Osy aýyldyq kitap­ha­nalardyń jeke ǵımarattary joq, aýyl ákimshiliginde, mektepte, klýbtarda jumys isteıdi. Kitaphana qoryn tolyqtyrýdyń basty baǵyttarynyń biri – satyp alynatyn basylymdar. Biz oqyr­mandardyń suranysyn zerdelep, onyń oryndalýyna asa mán berip, qa­jetti basylymdardy satyp alý ju­mysyn úlken jaýapkershilikpen atqa­ra­myz. Kitap qoryn tolyqtyrýda syıǵa berilgen basylymdardyń orny erekshe. Jan dúnıesin tolqytyp, júregin jaryp shyqqan jańa týyndylaryn syıǵa beretin avtorlarda kitaphanaǵa jıi ke­le­di. Merzimdi basylymdarǵa jazylý jumystaryn uıymdastyrý kezinde erekshe kóńil bóletin jaıttar: oqyrman jedel ózekti aqparatty eń aldymen, buqaralyq aqparat quraldarynyń turaqty, senimdi ókilderi – gazet pen jýrnal betterinen tabylady. Sondyqtan da kúndelikti qajetti aqparatpen sýsyndap otyratyn oqyrmannyń aqparattyq suranysyn mindetti túrde qanaǵattandyrýymyz úshin merzimdi basylymdardy jazdyryp alýǵa qarajat jetkiliksiz. Keıbir aýyldar óte shalǵaıda ornalasqan, jańa kelip túsken kitaptardy aýyldyq kitap­ha­nalarǵa jetkizip berý, ádistemelik kómek kórsetý jumystaryn júrgizý úshin kóliktiń joqtyǵy qynjyltady.

Núrııa QAPSALANOVA,

Balqash aýdandyq kitaphanasynyń dırektory:

− Balqash aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý bólimine qaras­ty «Balqash aýdany ákiminiń aýdan­dyq kitaphanasy» memlekettik me­ke­mesi quramynda 1 aýdandyq, 14 aýyl­dyq kitaphana aýdan halqyna qyz­met kórsetedi. Kitap qory tek S.Seı­fýl­­lın atyndaǵy Almaty ob­lys­­tyq ámbebap kitaphanasynan túse­tin jańa ádebıettermen jáne «Ki­tap­­hanaǵa kitap syıla!» aksııasy aıa­syn­­da jeke oqyrmandardyń, aqyn-jazý­shylardyń kitaphanaǵa syıǵa tar­tatyn kitaptary esebinen ǵana tolyq­ty­rylady, al jergilikti bıýdjet ese­bi­nen kitaphanaǵa qazirgi zamanǵa saı za­manaýı ádebıetterdi satyp alý úshin qarjy bólinbeıdi. Balqash aýda­ny agrarlyq aýdan bolǵandyqtan, aýyl sharýashylyǵyna qatysty áde­bıet­ter – mal sharýashylyǵy, kúrish sharýa­shy­ly­ǵyna qatysty ádebıetter joqtyń qasy. Alysqa uzamaı-aq, aýdan ortalyǵy Baqanas aýylyndaǵy Baqanas agrarly-ındýstrııalyq kolledji bilimgerleriniń talap-tilekteri oryndalmaı otyr. Al aýyldyq kitaphanalardyń materıaldyq jaǵdaıyna keletin bolsaq, aýyldyq kitaphanalardyń jaǵdaıy múshkil dep aıtýǵa bolady, sebebi qarapaıym ǵana kitaphanalyq jıhazdar – kitap sóreleri, kitap kórmesiniń sóreleri, oryndyq, ústelderdiń ózderi jetispeıdi.

Dóńgelek ústeldi uıymdastyrǵandar:

            Mıras ASAN,

            Azamat ESENJOL,

            Muhtar KÚMISBEK,