«Egin jınaý jumystaryn júrgizý úshin astyq jınaý kombaındarynyń parki jetkilikti. Jańarý qarqyny jyldan-jylǵa artyp keledi. Bıylǵy 6 aıda «QazAgroQarjy» AQ jelisi boıynsha agrarshylar 83 mlrd teńge somasyna 4,5 myń birlik tehnıka satyp aldy, bul 2020 jyldyń sáıkes kezeńinde satyp alý kóleminen 2 ese kóp. Otandyq tehnıkany sýbsıdııalaýdyń jańa baǵdarlamalary esebinen jańa tehnıka satyp alý kórsetkishiniń ósýine qol jetkizildi. Buryn ınvestısııalyq sýbsıdııa 25% bolatyn, sebebi mashına quraldary men metall qymbattap, ınvestısııalyq sýbsıdııa 30%-ǵa deıin kóterildi. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 400 myń tonna kepildendirilgen jáne arzandatylǵan janar-jaǵarmaı bólindi. Shilde aıynan bastap AShTО́ kestege sáıkes dızel otynyn aldy, qyrkúıek aıynda jetkizilimder boıynsha irkilister bolǵanyn moıyndaý kerek. Búgingi tańda másele sheshildi. Jóneltý kestege sáıkes júrgizilýde. Eginge keletin bolsaq, bıyl egis alqaby 23 mln gektardy qurady, bul byltyrǵy alańnan 322 myń gektarǵa artyq. Jedel derekterge sáıkes búginde respýblıka boıynsha 15,5 mln gektardyń dándi jáne dándi-burshaqty daqyldary jınaldy (97,9%). Ortasha ónimdilik gektaryna 9,7 sentnerdi quraıdy. 15 mln tonna astyq bastyryldy, onyń ishinde bıdaı – 11,7 mln tonna. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta kókónis, kartop, baqsha, maıly daqyldar men maqta jınaý júrgizilýde», dedi vedomstvo ókili.
Jalpy, klımattyq jaǵdaılar múmkindik berse, Qazaqstan boıynsha dándi jáne dándi-burshaqty daqyldardy jınaý jumystary kelesi aptada aıaqtalýy tıis.
Astyqtyń sapasy joǵary
Kúsh-jigerin qolaısyz kún raıynda astyq ósirýge jáne jınaýǵa baǵyttaıtyn aýyl sharýashylyǵy kásiporyndary jyldan-jylǵa laıyqty nátıje kórsetýde. Barlyq agrotehnologııalardy saqtaıtyn, sonyń ishinde mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldanatyn sharýashylyqtar gektaryna 20 sentnerden jáne odan da joǵary ónim alady. Elimizde aldyńǵy qatarly sharýashylyqtar sany 70-ten asady. «Mysaly, «Maksımovskoe» JShS-te astyq ónimdiligi gektaryna 21 sentnerden, «Agronom Taıynsha» JShS – 20,4, «Tuqym» JShS 25 sentnerden astyq alýdy josparlap otyr. Osy múmkindikti paıdalanyp, agrarshylarymyzǵa úılesimdi jumysy, adaldyǵy men kásibıligi úshin alǵys aıtqym keledi. Oblys ákimdikteriniń derekteri boıynsha dándi jáne maıly daqyldardyń jalpy túsiminiń boljamdy kólemi shamamen 18 mln tonnany quraıdy, ortasha ónimdilik gektaryna 9,5 sentnerden aınalýda. Dándi jáne dándi-burshaqty daqyldardyń boljamyna toqtalsaq, jalpy túsimniń josparlanǵan kólemi shamamen 16 mln tonnany quraıdy, ortasha ónimdilik gektaryna 10,1 sentnerden. Sonymen qatar respýblıkada aýyspaly qaldyq bar – shamamen 3,5 mln tonna, onyń ishinde bıdaı – 2,8 mln tonna. Aýyspaly qaldyqtardy eskersek, jalpy astyq jınaýdyń kútiletin kólemi respýblıkanyń ishki qajettiligin qamtamasyz etý úshin tolyǵymen jetkilikti», dedi spıker.
A.Saparov elevatorlardyń astyq qabyldaýǵa jaqsy daıyndalǵanyn, jumys úzilissiz júrip jatqanyn jetkizdi. Qolda bar qýattylyq egindi saqtaý úshin jetkilikti. Respýblıkada astyq saqtaýdyń jalpy syıymdylyǵy 29 mln tonnany quraıdy. Jańa eginniń sapasy da joǵary deńgeıde.
«Sońǵy bes jylda mundaı astyq sapasy bolmaǵan. Búgingi tańda lısenzııalanǵan elevatorlarǵa 2,6 mln tonna astyq kelip tústi, onyń 91%-y – joǵary sapaly, ıaǵnı birinshi, ekinshi, úshinshi synypty astyq, al 2020 jyly bul kórsetkish 83% deńgeıinde boldy. 2018, 2019 jyldary – odan da tómen, 60% deńgeıde boldy. Quramynda glıýteni joǵary bıdaı úlesiniń aıtarlyqtaı ósýi baıqalady. Máselen, 3-synypty jumsaq bıdaı kóleminde 28% glıýteni bar joǵary sapaly bıdaıdyń úlesi ótken jylǵy 50%-ben salystyrǵanda 71%-dy qurady. Sapaly tazalaýdan basqa, jem daıyndaýdy jandandyrý mindeti tur. Búgingi tańda bul mindet is júzinde oryndaldy. 23,4 mln tonnaǵa jýyq shóp (98%), 1,5 mln tonnadan astam pishendeme (99%), 1,2 mln tonna súrlem (60%), 3,5 mln tonnaǵa deıin saban (73%) daıyndaldy. Shóp daıyndaý jumystary qazan aıynyń ortasynda aıaqtalady», dep túıindedi birinshi vıse-mınıstr.
Aıta keteıik, bıyl jemshóp daıyndaý máselesi asa ózekti. Barlyq problemalyq máseleler apta saıynǵy apparattyq otyrystarda talqylanady.
«Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» UK» AQ basqarýshy dırektory-Basqarma múshesi Áset Bektemirovtiń aıtýynsha, 2021 jyly satyp alynatyn daqyldar tizimi 4-ten 9-ǵa deıin keńeıtildi. Qarjylandyrý jumsaq bıdaı, qatty bıdaı, arpa, suly, kúnbaǵys, raps, zyǵyr, soıa, qaraqumyq daqyldary boıynsha júzege asyrylady. Bıyl shamamen 770 myń tonna astyq, onyń ishinde 683 myń tonna bıdaı, 45 myń tonna arpa boıynsha kelisimshart jasaldy. 2020 jyly 516 myń tonnaǵa kelisimshart jasalǵan edi, ósim 49% boldy. Onyń aıtýynsha, forvardtyq satyp alýǵa Aqmola, Almaty, Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblystarynyń aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri qatysty.
«Bıyl qyrkúıek aıynyń basynda Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy bıdaı, arpa, suly, zyǵyr jáne rapstyń satyp alý baǵalaryn jarııalady. Jarııalanǵan baǵalar naryqtyq bolyp tabylady. Forvardtyq satyp alý sharttarynyń negizgi sharty – astyqty mindetti túrde jetkizý. 28 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 193,6 myń tonna aýyl sharýashylyǵy ónimi jetkizildi. Bul kelisimshart jasalǵan kólemniń 25,5%-yn quraıdy. Onyń ishinde, Aqmola oblysy boıynsha – 25,1%, Qostanaı oblysy boıynsha – 29,7%, Pavlodar oblysy boıynsha – 30,5% jáne Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 21%. Azyq-túlik korporasııasy astyǵynyń tolyq kólemin qalyptastyrý mynadaı is-sharalardy júzege asyrý úshin qajet. Birinshiden, barlyq satyp alynǵan astyq belgilengen baǵalar boıynsha ishki naryqty turaqtandyrý úshin, onyń ishinde un tartý kásiporyndaryna, qus jáne mal ósiretin sharýashylyqtarǵa ótkizý úshin paıdalanylady, ekinshiden, bıyl satyp alynǵan astyqty satýdan túsken qarajat 2022 jylǵy egindi forvardtyq satyp alýdy júzege asyrý úshin paıdalanylady» dep túıindedi Azyq-túlik korporasııasynyń ókili.
Áleýmettik nan baǵasy kóterilmeıdi
Álemdik naryqtaǵy baǵalar ósýde. Áleýmettik nan baǵasyn ustap turý boıynsha sharalar qabyldandy ma? Bul týraly jýrnalıster vedomstvo ókilderinen surady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi О́simdik sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý departamentiniń dırektory Azat Sultanov bıdaı baǵasynyń álemdik naryqta ǵana emes, Qazaqstan ishinde de óskenin atap ótti. 1-surypty unnan jasalǵan azyqtyq nan áleýmettik nanǵa jatady. Iаǵnı bul baǵany retteıtin taýarlar tizimine engizilgen.
«Taldap qarasaq, nan baǵasynyń kúrt ósýi tirkelgen joq. О́ńirlerde nan baǵasy turaqty. Bıdaı men unǵa degen aıtarlyqtaı suranys joq. Bıdaı men un naryqta jetkilikti mólsherde bar. Jıyn-terim naýqany aıaqtalyp qaldy, ıaǵnı nan bar. Ol unǵa óńdeledi jáne naýbaıhanalarǵa jetkilikti mólsherde jetkiziledi. Keıinnen, eger bıdaı baǵasy kóterilse, bul un baǵasynyń ósýine ákeledi. Sáıkesinshe, nan baǵasyna qatysty suraqtar týyndaýy múmkin. Sondaı-aq zańda kózdelgen sharalar sheńberinde baǵany retteý, turaqtandyrý tetikteri, onyń ishinde keıinnen naýbaıhanalarǵa berý úshin astyq kóleminiń bir bóligi Azyq-túlik korporasııasynyń rezervinen un tartý kásiporyndaryna jóneltiledi. Iаǵnı nanǵa qajetti shıkizat baǵasy kóterilgen jaǵdaıda Úkimet tarapynan sharalar qabyldanady jáne áleýmettik nan baǵasynyń kúrt ósýi bolmaıdy», dep sendirdi spıker.
Jemshóp jetkilikti bolady
Jemshóp jetkilikti me? Mınıstrlik jemshóptiń jetispeýshiligine baılanysty jaǵdaı qaıtalanbaýy úshin ne istep jatyr? Jýrnalıster brıfıngke qatysýshylardan osy jaıly surady. A.Saparovtyń aıtýynsha, jemshóp daıyndaýǵa qatysty ótkir másele joq. Aldaǵy ýaqytta da bolmaıdy.
«Josparǵa sáıkes 23,4 mln tonna jemshóp daıyndaldy, bul – 98%. Qazan aıynyń ortasyna deıin jem-shóp daıyndaýdy aıaqtaımyz. Jalpy, bıylǵa qamtamasyz ettik. Mańǵystaý oblysy boıynsha problemalar bar, búginde olarda 65%-y daıyndaldy, qalǵan bóligi basqa oblystarda daıyndalýda, kelisimsharttar jasaldy, qazir qarjylandyrý júrip jatyr jáne aqsha aýdarylǵannan keıin jem-shópti tolyq kólemde alady. Bul rette másele joq. Sonymen qatar soltústik óńirler qysta qandaı da bir problemalar týyndap qalmas úshin qorlar daıyndaýda. Aldaǵy ýaqytta mundaı jaǵdaı qaıtalanbas úshin mınıstrlik baǵdarlamalar qabyldady, sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna ózgerister engizdi. Iаǵnı sýarý, ylǵal únemdeý tehnologııalarymen kóbirek aınalysý kerek. Búginde tamshylatyp sýarýdy jańbyrlatý qondyrǵysy 50%-ǵa deıin, ınfraqurylym 50%-ǵa deıin sýbsıdııalanady. Munyń bári fermerlerge jetkizildi, olar bul týraly biledi, byltyr birqatar ózgeris engizildi. Salystyrý úshin, orta eseppen 30-ǵa jýyq búrikkish satyldy, búgingi tańda 130-y satyldy. Bul baǵyttaǵy jumys jalǵasady», dedi vedomstvo ókili.
