О́ńirlik operatorlar kómirsiz qalmaıdy

Qylyshyn súırep qys aılary ja­qyndap keledi. Alda borandy kúnder men yzǵarly túnder kútip tur. Aýa tem­peratýrasy áli de bolsyn nólden tómendeı qoımaǵanymen, Qazaqstannyń kóp óńirinde kún raıy salqyndady. Tipti keı óńirlerde jylý berý maýsymy bastalyp ketti. Bul rette, «elimiz 2021-2022 jyldardaǵy jylytý maýsymyna daıyn ba, kómir baǵasy qoljetimdi me?» degen zańdy suraq týyndaıdy.

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda bır­ja­lyq saýda-sattyqtardy, sonyń ishin­de, eń aldymen, munaı ónimderi, elektr energııasy, kómir salalaryn tártipke keltirý týraly tapsyrma berip, bul salalardaǵy iri kompanııalardyń tapshylyqty qoldan jasaýǵa jol berýge bolmaıtynyn atap ótken bolatyn. Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaý úshin Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agent­tiginiń janynan konsýltatıvtik-ke­ńesshi organ – Bırjalyq komıtet qu­­ryldy. Onyń quramyna atalǵan agent­­tiktiń, Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstr­liginiń, Memlekettik kirister ko­mı­tetiniń, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń, «Atameken» ult­tyq ká­sipkerler palatasynyń jáne KASE ókilderi kirdi, – dedi Báse­kelestikti qorǵaý jáne damytý agent­tigi tóraǵasynyń orynbasary Bolat Sambetov.

Onyń aıtýynsha, bırjalyq komıtet­tiń negizgi mindeti – bırjalyq saý­dany damytý jóninde usynystar qalyptastyrý jáne bırjalyq saýdaǵa qatysýshylar men ýákiletti memlekettik organdarǵa tıisti usynymdar shyǵarý. Bırjalyq saýda-sattyqty júrgizý barysyn onlaın rejimde qadaǵalaý, bırjalyq jáne bırjadan tys baǵa belgilenimderine monıtorıng júrgizý jáne bırjalyq saýdaǵa monopolııaǵa qarsy talaptardy saqtaý úshin Bırjalyq komıtet janynan Ahýaldyq ortalyq quryldy.

– Bıylǵy sáýir aıynan bastap otan­dyq taýar bırjalary alańdarynda alǵash ret kommýnaldyq-turmystyq kó­­mirdiń bırjalyq saýda-sattyǵy bas­­taldy. Saýdaǵa shyǵarylǵan qatty otyn kólemi kómir razrezderi óndiretin bar­lyq kólemniń 10%-yn quraıdy. Bul rette kómir shaǵyn partııalarmen (1-5 vagon) kommýnaldyq-turmystyq kómirdi taýar bırjalary arqyly ótkizý jónindegi seksııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes tikeleı óńirlik operatorlarǵa satylady. Qalǵan 90%-y razrezderdiń qalaýy boıynsha óz sharttaryna sáıkes satylýy múmkin, – dedi B.Sambetov

Bırjalyq saýda-sattyqtyń bul tár­ti­bi deldaldardyń qatysýynsyz ha­­lyqty «arzan»/«qoljetimdi» kom­mýnaldyq-turmystyq kómirmen qam­ta­masyz etý maqsatynda engizildi. Buǵan deıin kómir óndirýshi kompanııalar kómir satý maýsymy sharyqtaǵan kezde iri kólemdegi bir rettik saýda-sattyq sheńberinde bırjada jyl saıyn­ǵy barlyq kólemge bir jyl buryn kelisim­shart jasasyp qoıyp otyrǵan bolatyn. Sonyń saldarynan, kóterme saýdagerlerge júginýge májbúr bolǵan ózge kompanııalardyń resýrsy qoljetimsiz bolyp qaldy.

– Búginde óndiriletin kom­mýnaldyq-turmystyq kómirdiń bar­lyq kóleminiń 10%-yn shaǵyn partııalarmen satý Saýda jáne ıntegrasııa mınıstriniń 2021 jylǵy 13 ta­myz­daǵy buıryǵymen zańnamalyq túrde bekitilgen. Máselen, óńirlik opera­torlarǵa taýar bırjalary ar­qyly mindetti túrde ótkizýge jatatyn kommýnaldyq-turmystyq kómir­diń jalpy jyldyq kóleminiń 10%-yn bel­gi­leý bóliginde bırjalyq taýarlar tiz­besine ózgerister engizildi. Kómir raz­rezderiniń derekteri boıynsha 2021 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda taýar bırjasyndaǵy saýda-sattyqqa 511 myń tonna kommýnaldyq-turmystyq kómir shyǵarylady. Iаǵnı jyl sońyna qaraı olar kelesi jylytý maýsymyna bırjada 511 myń tonna kómir satatyn bolady. Bul razrez arqyly óndiriletin kólemniń 10%-yn quraıdy. Búgingi tańda 476 myń tonnaǵa jýyq kómir saýda-sattyqqa shyǵaryldy. Sonyń 200 myńnan astam tonnasy satyldy, – dedi B.Sambetov.

Sonyń ishinde, «Qarajyrada» shamamen – 80 myń tonna, «Shubarkólde» – 120 myń tonna, «Bogatyr Kómirde» – 3,5 myń tonna. Kommýnaldyq-turmystyq kómirdi satyp alýshylar retinde elimizdiń 11 óńirinen 40 óńirlik kómir operatorlary qatysty. Olardyń qatarynda Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalary men Aqmola, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Qaraǵandy, Qostanaı, Sol­tústik Qazaqstan, Pavlodar oblys­ta­­rynyń kómir operatorlary bar. Osy­­laısha, jańa oıynshylar paıda bolyp, aımaqtaǵy operatorlar arasynda básekelestik artty.

– 2021 jyldyń qyrkúıek-qazan aılary aralyǵynda «Bogatyr Kómir», «Kýzneskıı razrezi», SAT Komir taý-ken kompanııasy kommýnaldyq-turmystyq kómirimen bırjalyq saýda-sattyq ótkizý josparlanǵan. Saýda-sattyq kestesin taýar bırjasynyń saı­tynan nemese monopolııaǵa qarsy agent­­tiktiń resmı telegramm-arnasynan tabýǵa bolady. Bıyl kúzde kommýnaldyq-turmystyq kómirdiń bol­jamdy qunyn anyqtaý úshin vedomstvo taldaý júrgizdi. Bul taldaý tasymaldaý shyǵyny sııaqty jekelegen shyǵystardyń artqanyna qaramastan, taýar bırjalary arqyly óndirýshilerden tikeleı satyp alynǵan 2021-2022 jyl­dar­daǵy jylytý maýsymynyń kómir baǵasy ótken 2020-2021 jyldardaǵy jylytý maýsymyndaǵy baǵalar deńgeıinde ekenin kórsetti, – dedi B.Sambetov.

Vedomstvo basshysynyń orynbasary ákimdikterge kommýnaldyq-turmystyq kómirdi bólshek saýdada ótkizý naryǵynda baǵa belgileý júıesine erekshe nazar aýdarý jáne baǵanyń negizsiz kóterilýine jol bermeý boıynsha sharalar qabyldaý usynylǵanyn jetkizdi.