Qan aınalymy derti asqynyp tur

Qazaqstanda da júrek-qan tamyrlary aýrýlaryna qatysty jaǵdaı máz emes. Elimizdiń ár 33-shi turǵynynda qan aınalymy der­tiniń belgisi bar. Ár 12-shi adam arterııalyq gıpertonııaǵa shaldyqsa, 19 mln halyqtyń 1,5 mln-nan astamy dál osy jaǵdaı boıynsha dıspanserlik esepte tur. Sala mamandary arterııalyq gı­per­tonııa men júrektiń ıshemııa­sy jalpy júrek aýrýlarynyń 60 pa­ıyzyn quraıtynyn aıtyp dabyl qaǵýda.

Almaty qalasy О́ńirlik kom­mý­nıkasııalar alańynda Dúnıe­júzilik júrek kúnine oraı ót­­ken brıfıngte Kardıologııa já­ne ish­ki aýrýlar ǵylymı-zert­teý­ler ınstıtýtynyń basqarma tór­aıymy, medısına ǵylymy­nyń dok­tory, professor Roza Qýanysh­bekova júrek-qan tamyrlary aýrýlary álem halqynyń aýrý­shańdyǵy men múgedektigin eń kóp týyndatyp otyrǵanyn jetkizdi.

«Júrek-qantamyr aýrýlary nelikten beleń alyp bara ja­tyr? Birinshiden, bul ómir sal­tynyń ózgerýine baılanysty. Qa­zir biz az qozǵalatyn boldyq. Qoz­ǵalystyń azdyǵy gıpomagnıemııa – bulshyq ettiń burynǵy kúshinen, tózimdiliginen aıyrady. Oǵan qo­sa denedegi artyq salmaq júrek aýrý­laryna ákeledi. Qazir álem hal­qynyń 30-40 paıyzy artyq sal­maqtan zardap shegýde. Bul da alańdatarlyq faktor», deıdi Roza Tohtanáliqyzy.

Mamannyń aıtýynsha, qazir biz tutynyp júrgen qorek zattar tikeleı júrek aýrýlaryna áke­lip soqtyrýda. Burynǵy úı taǵam­darynyń ornyna jyldam ázir­lenetin, daıyn ónimder paıda boldy. Bul quramynda konservanttary joǵary fast-fýd, balmuzdaq sııaqty ónimder. Olar aǵzadaǵy qorek almasýdy buzyp, ınfarkt pen ınsýlttyń týyndaýyna ákeledi.

Dúnıejúzilik júrek federa­sııa­synyń málimetinshe, ınfarkt pen ınsýlttan bolatyn er­te ólim­niń 80%-yn salamatty ómir sal­­tyn ustaný, temeki shegý­den tyıylý, durys tamaqtaný men fı­zı­kalyq belsendilikti baqy­laý arqyly toıtarýǵa bolady. Aıtalyq, buryn júrek-qan tamyrlary aýrýlary eresek adamdarǵa tán qubylys bolsa, qazir onymen jas­tar, tipten balalar da aýyratyn bolǵan. Roza Tohtanáliqyzy eli­mizde júrek-qan tamyrlary aýrý­larynyń aldyn alý boıynsha skrınıngtik sharalar óteti­­­nin, odan 40 jastan asqan azamat­­tar min­detti túrde ótýi qajetti­gin jet­kizdi.

«Qazaqstanda ǵana emes, álem­de jıi kezdesetin arterııalyq gı­pertenzııa, sozylmaly júrek je­tispeýshiligi jáne qant dıabeti sııaqty aýrýlar adam ómirine ora­san qaýip tóndirip otyr. Aýrý­lardy basqarý baǵdarlamasyn jú­zege asyrý adamdardyń óz den­saýlyǵy ózderine baılanysty eke­nin túsine bastaǵanyn kórsetti. Bul – naýqasty densaýlyǵy týra­ly aqparattandyrýǵa, ózin ózi bas­­qarýdy jáne ózine-ózi kómek­tesýdi úıretýge baǵyttalǵan tele­monıtorıngti, baqylaýdy jáne kópbeıindi toppen jumysty qo­sa alǵanda, zamanaýı talaptar es­kerilgen profılaktıkalyq medı­sınalyq tekserýdiń jańartylǵan baǵdarlamasy», deıdi professor.

Pandemııa kezinde júrek-qan tamyrlary aýrýlary men ın­sýlt­tan bolatyn ólim-jitim ese­­lep ósken. Mamandardyń aıtýyn­sha, buǵan sebep korona­vı­rýs ınfeksııasynyń trom­boz­ǵa be­ıim­dilikti jáne júrek-qan tamyr­lary aýrýlarynyń órshýin týyndatatyny. Postko­vıd júrek-qan tamyrlary júıesi aýrýlarynyń paıda bolýyna bir­den-bir sebep. Arterııalyq gı­per­tenzııa, arıtmııa, júrektiń ıshe­mııalyq aýrýy, sozylmaly júrek jetispeýshiligi, qant dıabeti sekildi naýqasqa shal­dyqqandarda kalıı ıon­da­rynyń konsentrasııasy­nyń tó­mendeýi órshigen. Ǵalymdar osy tusta pnevmonııadan bolatyn ólim-jitim 12%-ǵa ǵana óskenin, keri­sinshe adamdar pnevmonııadan emes, onyń asqyný sebebi saldarynan qaıtys bolyp jatqanyn aıtady.

Júrek-qan tamyrlary aýrýlaryna qatysty ótken Eýropa­lyq kongrestiń klınıkalyq táji­rı­besinde júrek-qan tamyrla­ry aýrý­larynyń aldyn alý bo­ıyn­sha ádistemelik nusqaýlar ja­ńar­­tylǵan bolatyn. Qazaqstan tá­ýekel deńgeıi óte joǵary elder­den júrek-qan tamyrlary aýrý­larynyń qaýpi joǵary elder aıma­ǵyna kóshirildi. Bul halyqtyń jú­rek aýrýlaryn emdeýdiń ınter­vensııalyq ádisterimen kóbirek qamtylýyna baılanysty ári otan­dyq kardıologtardyń jemisti eńbegi deýge bolady.

Búginde Kardıologııa jáne ish­ki aýrýlar ǵylymı zertteý ıns­tıtýtynyń bilikti mamandary aorta qaqpaqshasyn endovaskýlıarlyq ımplanttaý boıynsha joǵary tehnologııalyq kardıologııalyq ope­rasııalardy sátti jasap júr. Júrek yrǵaǵynyń kúrdeli buzy­lystaryn kateterlik emdeý sa­lasynda sońǵy úlgidegi ınno­va­sııalyq tehnologııalar paıdalany­lady. Júrek qyzmetiniń kenetten toqtap qalý qaýpi joǵary pasıentterge teriasty kardıoverter-defıbrıllıator ımplanttaý boıynsha da otalar oıdaǵydaı ótken. Keýdeni kespeı-aq júrek qaqpaqshalaryna jáne koronarlyq shýnttaý boıynsha az ınvazıvti ope­rasııalar, júrek yrǵaǵynyń buzy­lysyn koronarlyq shýnttaý nemese júrek aqaýlaryn túzete otyryp bir ýaqytta emdeý úshin ashyq júrekke krıoablasııa oryndalady.

Dáriger keńesin eskersek, jú­rek aýrýlarynyń aldyn alý úshin eń aldymen salamatty ómir sal­tyn ustaný qajet. Bul tur­ǵy­da fızıkalyq belsendilik pen tu­raq­ty medısınalyq baqylaýdyń mańyzy zor.

ALMATY